İçindekiler
Dergi Arşivi

“Model Fabrikaların Ülke Sanayi Açısından En Önemli Getirisi İşletmelerin Verimliliklerini ve Rekabetçiliklerini Artırmada Rol Alacak Olmasıdır”

Prof. Dr. Murat Caner TESTİK’le dergimizin bu sayısının teması olan “Model Fabrika” konusunda gerçekleştirdiğimiz röportajı sunuyoruz.

Prof. Dr. Murat Caner TESTİK / Hacettepe Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölüm Başkanı

 

Endüstri mühendisliğinin teorik ve pratik yönden eğitim içeriği nasıldır?
Endüstri mühendisleri insan, bilgi, malzeme, enerji, ekipman ve süreçlerden oluşan bütünleşik sistemlerin tasarımından geliştirilmesine, iyileştirilmesinden işletilmesine kadar çeşitli faaliyetlerde yer alan mühendislerdir. Endüstri mühendisliğinin çok geniş bir uygulama alanı olduğu gibi uygulamalar belirli bir sektör veya faaliyetle de sınırlı değildir. İlk endüstri mühendisliği uygulamaları imalat sanayi sektörlerinde gerçekleştirilmiş olsa da zamanla bunlar hizmet ve diğer sektörleri de içine alacak şekilde geniş bir yelpazeye yayılmıştır.

Endüstri mühendisliği matematik, fen, sosyal bilimler ile mühendislik sistemlerinin analizi ve tasarımı alanlarında bilgi ve yetkinlik gerektirir. Mühendislik problemlerine geniş bir bakış açısı ve sistem yaklaşımıyla bakan endüstri mühendisleri sadece ekipmanı, malzemeleri ve süreçleri değil, bu sistemleri işleten insanları, üretim sonrası satışı, satış sonrası hizmetleri, üretimin ve satışın gerçekleştiği piyasa ve çevre koşullarını da dikkate aldığından sosyal bilimlerle ilişkili bir mühendislik alanıdır.

Endüstri mühendisliği lisans müfredatlarının ilk yılı ağırlıklı olarak matematik ve fen bilimleri dersleriyle bilgisayar programlama ve bilgisayar destekli teknik çizim derslerinden oluşmaktadır. İkinci yılda matematik, sosyal bilimler ve mühendislik dersleri ile birlikte endüstri mühendisliği meslek dersleri, üçüncü yarıyıl itibarıyla da ağırlıklı olarak endüstri mühendisliği meslek dersleri programlarda yer alır. Matematiksel programlama ve optimizasyon, mühendisler için olasılık ve istatistik, simülasyon, üretim planlama ve kontrol, ergonomi, iş ve zaman etüdü, fabrika yerleşimi, mühendislik ekonomisi, kalite mühendisliği, proje yönetimi, tahmin yöntemleri ve mühendislik yönetimi konuları endüstri mühendislerinin mesleki teorik eğitimlerinin önemli bir bölümünü teşkil etmektedir.

Derslerde verilen teorik bilgilerin uygulanması ve iş hayatına hazırlanılırken endüstri mühendisliğinin daha yakından tanınması amacıyla öğrencilerin eğitimlerinin bir parçası olarak yaz stajları da eğitim programlarında yer almaktadır. Benzer şekilde, son sınıfta yer alan bitirme projesi dersleri ile müfredatta yer alan teorik bilginin pratiğe aktarılması hedeflenmekte, gerçek hayat uygulamaları sonucu elde edinilen tecrübe ile iş hayatına daha donanımlı çıkılması sağlanmaktadır. Bu kapsamda çoğu zaman öğrencilerden sahada karşılaşılan endüstri mühendisliği problemlerini tanımlamaları, bu problemlere mühendislik çözümleri üretmeleri ve sonuçları raporlamaları beklenmektedir.

Her ne kadar eğitim programlarının bir parçası olmasa da öğrencilerin kendilerini iş hayatına hazırlamayabilmeleri için üniversitelerimizde ve bunların dışında çeşitli imkânlar mevcuttur. Endüstri mühendisliği ile ilgili konferanslara öğrencilerin çalışmaları ile katılmaları teşvik edilmekte, meslek odaları ve diğer kuruluşlarca düzenlenen çeşitli profesyonel eğitim ve sertifika programları öğrencilere kendilerini geliştirme imkânı sunmaktadır.

Endüstri mühendisliğinin uygulamalı eğitim ihtiyacı ne boyuttadır? Öğrencileri ne tür eğitimler bekliyorlar?
Çoğu mühendislik bölümünün uygulamaları bazı özel alanlarla kısıtlı olmakla birlikte endüstri mühendisliğinin oldukça geniş uygulama alanları mevcuttur. Endüstri mühendisleri ürün ve süreç geliştirilmesinde, verimlilik artırılmasında, iş etüdü çalışmalarında, fabrika yerleşiminin tasarlanmasında, yatırım planlamada, kalite iyileştirmede, üretim planlama ve kontrolde, talep tahmininde, yönetimde, insan kaynaklarında, pazarlama faaliyetlerinde, proje yönetiminde ve benzeri birçok faaliyette görev alabilmektedirler. Bununla birlikte, endüstri mühendisleri farklı ölçeklerde birçok organizasyonda çalışabilmekte, imalat, hizmet, bilişim, finans gibi sektörlerde önemli katkılar sağlayabilmektedirler.

Tüm bunlar dikkate alındığında endüstri mühendisliği eğitiminde gerçek hayat uygulamalarına ihtiyacın ne kadar gerekli olacağı ancak bu uygulamaların da ne kadar zor sağlanabileceği anlaşılacaktır. Birçok mühendislik alanının eğitimlerinde uygulamalar laboratuvar ortamında sağlanabiliyor olsa da endüstri mühendisliğinin eğitimlerinde uygulama ihtiyacı duyulabilen fabrikaların, işletmelerin vb. uygulama alanlarının laboratuvar ortamında öğrencilere sunulması pek mümkün olmamaktadır. Temelde büyük ölçekli sistemlerle çalışan ve sistem bakış açısıyla bütünsel olarak bakabilen endüstri mühendislerinin uygulamalı eğitim ihtiyaçları bilgisayar yazılımları ve küçük ölçekli modeller ile laboratuvar ortamında, staj ve bitirme projesi çalışmaları ile de gerçek hayat çalışma ortamlarında sağlanabilmektedir.

• Hacettepe Endüstri Mühendisliği Bölümü olarak nasıl bir profilde mühendis yetiştirmek istiyorsunuz?
Hacettepe Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü olarak yetiştirmek istediğimiz mühendis profili lisans programımız eğitim amaçlarında tanımlanmıştır. Mezunlarımızın kamu ve özel sektörün üretim ve hizmet işletmelerinde, problemlere uygun endüstri mühendisliği yöntem ve araçlarını kullanarak, belirsizliğin, riskin ve kısıtların varlığında veriye dayalı ve/veya kuramsal çözümler geliştiren; ürün, süreç, bilgi ve teknolojilere yönelik sistemler tasarlayan, analiz eden, planlayan ve yöneten mühendisler/uzmanlar/yönetici adayları/yöneticiler olarak görev almaları, bütünü gören, bütünü bölümlendirerek alt sistemlere indirgeyebilen, küresel eğilimleri takip eden, yeni işletmelerde yeni sistemler tasarlayabilen, iş modeli ortaya koyan, yenilikçi, proaktif ve girişimci mühendisler/şirket sahipleri/ortakları olarak yetiştirilmesi amaçlanmaktadır.

Mühendisler yetiştirirken teorik ve pratik unsurlar arasında dengeyi kurmaya özellikle önem vermekteyiz. Eğitim programlarımızı endüstrinin ihtiyaçları ve teknolojik gelişmeler ışığında güncellemekteyiz. Örneğin günümüzde dijitalleşmeyle birlikte birçok alanda üretilen verinin miktarı çok hızlı bir artış göstermektedir. Ancak bu veriden faydalı bilgiye ulaşılması için yeterli sayıda ve donanımda uzman bulunmamaktadır. Büyük veri tabanlarından bilgi özümseyebilecek, veri madenciliği, veri analitiği alanında uzmanlaşmış mühendislere ihtiyacın artması, endüstri mühendisliği eğitim programlarının da bu alanla doğrudan ilişkili olması dolayısıyla bu alanda uzmanlaşmak isteyen öğrencilerimize yönelik dersleri programımıza sürekli eklemekteyiz. Bunun yanı sıra, lisansüstü programlarımızla da farklı disiplinlerden mühendislere eğitim olanakları sunmaktayız. Endüstri Mühendisliği yüksek lisans programımızın yanı sıra, Mühendislik Yönetimi ile Kalite ve Uygunluk Değerlendirme Mühendisliği yüksek lisans programlarımızla çalışanlara yönelik olarak endüstrinin ihtiyaçları doğrultusunda farklı birçok disiplinden mühendise eğitim vermekte, çok sayıda gerçek hayat mühendislik problemine ders ve dönem projesi çalışmalarımızla çözümler geliştirmekteyiz. Bu programlarımız ile özellikle sanayimizin ihtiyaç duyduğu ve eksikliğini hissettiği bilginin aktarımını sağlamaktayız.

Yükselen bir trend olarak girişimcilik mühendisler açısından önemle ele alınması gereken bir diğer konudur. Gelişmiş ülkelerin ekonomilerinde girişimcilerin etkisi hızla kendisini göstermektedir. Ülkemizde de ekonomik gelişme için mühendis girişimcilerin sayısının artması gerekmektedir. Girişimciliğin çeşitli devlet destekleriyle geliştirilmeye çalışıldığını görmekteyiz. Bu konuda üniversitelere de önemli rol düşmektedir. Biz Hacettepe Endüstri Mühendisliği Bölümü olarak girişimcilik konusunda önemli adımlar attık. Lisans ve yüksek lisans derslerimize teknoloji girişimciliği derslerini ekledik. Bu alanda yine TÜBİTAK destekli bir projemiz ile üniversitemizde tüm öğrencilerimize açık olarak hafta sonları toplam 42 saatlik girişimcilik eğitimleri veriyor, farkındalığı erken yaşlarda öğrencilerimize kazandırmaya çalışıyoruz. Üniversite yıllarının girişimcilik açısından iyi değerlendirmesi gerektiğini düşünüyor ve girişimci mühendisler yetiştirmeye özen gösteriyoruz.

• Model Fabrika konseptinin ülke sanayisine ve üniversitelere getirileri neler olabilir?
Artan rekabetle birlikte günümüzde teknolojiler hızla gelişmekte, konumlarını korumak ve iyileştirmek isteyen organizasyonların buna ayak uydurmaları gerekmektedir. Bu kapsamda her geçen gün bilgi ve yetkinliği daha yüksek mühendislere ihtiyaç duyulmaktadır. Endüstri 4.0 kavramının getireceği yeniliklerin ve çalışma hayatında ortaya çıkacak değişikliklerin tartışıldığı günümüzde çalışanların yenilikleri takip ederek, bilgi ve yetkinliklerini sürekli artırmaları beklenmektedir. Bu durum mühendislik eğitim programlarında da bazı yeniliklere gidilmesini gerekli kılmaktadır. Özellikle endüstri mühendisliği programlarında teknoloji ağırlıklı deneyimsel eğitimin ağırlık kazanmasının yararlı olacağını düşünmekteyim. Ders içeriklerine eklenecek uygulama bileşenleri ile gerçek çalışma koşullarının bir simülasyonu sağlanarak yeni mezun mühendislerimizin daha donanımlı olarak iş hayatına atılması sağlanabilecektir.

Deneyimsel eğitimlerin amaçlandığı Model Fabrikaların ülkemiz sanayisine büyük faydaları olabilecektir. Sanayi ihtiyaçları doğrultusunda çeşitli uygulamalı eğitim programları üniversite sanayi iş birliği ile geliştirilebilecektir. Bu uygulamalar esnasında deneyimler kazanılacak, yeni fikirler ve yeni projeler geliştirilerek iş birlikleri başlatılabilecektir. Böylelikle sanayimizle birlikte araştırma, eğitim ve iyileştirme süreçleri bir arada yürütülebilecektir. Kuşkusuz model fabrikaların ülke sanayi açısından en önemli getirisi işletmelerin verimliliklerini ve rekabetçiliklerini artırmada rol alacak olmasıdır. Sanayi odaklı araştırma projelerinin başlatılması, yeni teknoloji ve yöntemlerin geliştirilmesi, daha eğitimli işgücü ve verimlilik artışı gibi olası faydalar ile ulusal katma değer elde edilebilecektir.

Endüstri mühendisliğinin gerek lisans gerekse lisansüstü eğitim aşamalarında Model Fabrika ne tür fırsatlar sunacaktır?
Model Fabrikalar farklı alanlarda endüstri mühendisliği eğitimlerini destekleyecek bir araç ve yetkinlik merkezi olarak kullanılabilir. Duyarak ve görerek öğrenmeyle birlikte, yaparak öğrenme bileşeninin eğitimin bir parçası olarak sunulması derslerin etkinliğini oldukça artırabilecektir. Eğitim programları her ne kadar uygulama becerilerini stajlar, laboratuvar çalışmaları ve bitirme projeleri ile karşılamaya çalışsa da endüstri mühendisliği eğitimlerinin bir Model Fabrikada uygulamalı olarak desteklenmesi ileride bu derslerin hatırlanma oranını artırabilecektir.

Model Fabrikaların endüstri mühendisliği programlarında yer alan yalın üretim, kalite mühendisliği, üretim planlama, fabrika yerleşimi, iş etüdü, proje planlama, istatistik gibi derslerde teorik bilgilerin pratik bileşenlerini kazandırmak için kullanılması mümkündür. İleri teknolojilerin mühendislik öğrencilerine tanıtılması için de kullanılabilecek model fabrikaların eğitimin yanı sıra araştırma açısından da fayda sağlama potansiyeli yüksektir. Endüstri 4.0 uygulamalarının önem kazandığı ve hızlanmasının beklendiği günümüzde verimlilik artıracak yöntemlerin, araçların ve teknolojilerin küçük ölçekte pilot çalışmalarının yapılabilmesine olanak sağlanmış olacaktır. Bu kapsamda sanayi iş birlikleri geliştirilerek gerçek hayat sanayi problemlerine lisansüstü tez çalışmaları ile çözümler geliştirilebilecek, bu çözümlerin geliştirilmesi ve denenmesi aşamasında Model Fabrika kullanılabilecektir.

Model Fabrikanın üniversite ile ilişkisi nasıl olmalıdır? Gelecek dönemde ne tür iş birlikleri geliştirilebilir?
Model Fabrikaların üniversitelerimizle yakından ilişkileri olması gerektiğine inanıyorum. Öğretim üyeleriyle yapılacak çalışmalarla model fabrikalarda sanayide ihtiyaç duyulacak deneyimsel içerikler geliştirilebilecektir. Çeşitli içerikler ile farklı sektörlerin farklı ihtiyaçlarına çözümler sunulabilecektir. Model Fabrikaların bir diğer önemli amacı üniversite öğrencilerine deneyim kazandırmak olmalıdır. Üniversitelerin mühendislik programlarında yer alan derslerin uygulamalarla desteklenmesi yarar sağlayabilecek ve böylece öğrencilere çeşitli yetkinlikler kazandırılabilecektir. Özellikle üniversitelere yatırımların önem kazandığı, araştırma üniversitesi kavramı ile araştırmaların öneminin vurgulandığı bu dönemde Model Fabrikalar üniversite-sanayi iş birliğinin eğitim ve araştırma kapsamında geliştirilerek ülke ekonomisine katkı sağlanmasında önemli bir unsur olacaktır.

Model Fabrikaların işletilmesinde üniversitelerle çeşitli iş birlikleri geliştirilebilir. Model Fabrikaların kurulum aşamasında ve faaliyetlerin sürdürülmesinde üniversite öğretim üyeleri çeşitli kurullarda yer alarak akademik danışmanlık yapabilir, eğitimler ve eğitim materyalleri geliştirebilir, teknolojideki değişimlere bağlı olarak yeni modüllerin hazırlanmasında katkı sağlayabilir. Model Fabrikaların faaliyete geçmesi ile verilecek eğitimlerde ve diğer faaliyetlerde, örneğin üretim tezgâhlarının ve montaj hatlarının işletilmesinde ihtiyaç duyulacak insan kaynağı da üniversitelerden karşılanabilir.