İçindekiler
Dergi Arşivi

2018 Yılı İlk Altı Aylık Denetim Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Gamze EROĞLU / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü)

 

Piyasada sadece güvenli ürünlerin yer almasını sağlamak amacıyla piyasaya arz edilen ürünlerin ilgili olduğu düzenlemelere uygun olarak üretilip üretilmediğini, güvenli olup olmadığını izlemek, tespit etmek ve bu amacın gerçekleşmesi için ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasını sağlamak piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetlerinin temel amacını oluşturmaktadır.

Bu sayede, hem ilgili mevzuat hükümlerini karşılamayan tehlikeli ürünler ve bu ürünlerden kaynaklanan kaza veya yaralanmaların azaltılmasıyla tüketicinin sağlık ve güvenliğinin en yüksek seviyede korunması sağlanmış olacak hem de iktisadi aktörler arasında haksız rekabet önlenerek adil işleyen bir piyasa ekonomisine yaklaşma noktasında önemli bir adım atılmış olacaktır.

PGD faaliyetleri insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki yaşamı ve sağlığını koruyarak toplumun hayat kalitesini yükseltmekle beraber özellikle ekonomik anlamda sağladığı başka yararlar da bulunmaktadır. Bunlara kısaca değinecek olursak;

• PGD, ürününü piyasaya güvenli arz etmek için gereken maliyete katlanmamış üreticilerin piyasadan dışlanmasını sağlayarak mevzuata uygun ürün arz eden üreticinin karşılaştığı haksız rekabetin önüne geçer.
• Ülkemizin artan ithalat hacmi göz önünde bulundurulduğunda gümrüklerde bütün ürünlerin denetlenmesi imkânı bulunmamaktadır. PGD bu anlamda, ithalat denetimlerini tamamlayan ve ithal-yerli bütün ürünlerin iç piyasada denetlenmesini sağlayan önemli bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır.
• PGD, piyasanın disipline edilmesine ve üretimin ileri standartlara kavuşmasına hizmet ederek ihracatın rekabet gücünün arttırılmasına dolaylı olarak katkıda bulunmaktadır.

Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü görev ve sorumluluk alanında bulunan asansörler, elektrikli ekipmanlar, gaz yakan cihazlar, makineler, otomotiv, sivil kullanım amaçlı patlayıcılar, taşınabilir basınçlı ekipmanlar gibi pek çok ürün grubunda, il müdürlüklerinde ve merkez teşkilatında görevlendirilen toplam 853 denetim personeli ile PGD faaliyetlerini gerçekleştirmektedir. Denetim faaliyetlerinde Genel Müdürlüğün temel önceliği üreticileri yaptırımlarla cezalandırmak yerine piyasada güvenli ürünlerin yer almasını sağlamak, sanayicinin kaliteli ve güvenli ürün üretmesinde yönlendirici olmak ve böylece uluslararası piyasalarda ülkemizin rekabet gücünün geliştirilmesine katkı sağlamaktır.

Bu kapsamda, Genel Müdürlüğümüz tarafından yukarıda bahsedilen amaçların gerçekleştirilmesi için yurt genelinde denetimler gerçekleştirilmekte olup 2018 yılının ilk altı ayına ait denetim sonuçlarına Tablo 1’de yer verilmektedir.

Tablo 1. 2018 Yılı İlk Altı Ayına Ait Denetim Sonuçları

 

ÜST ÜRÜN GRUBU

 

 

UYGUNSUZ

 

 

UYGUN

 

 

TOPLAM

 

UYGUNSUZLUK ORANI

 

TESTE GİDEN

 

DÜZELTME SÜRESİ VERİLEN

 

İDARİ PARA CEZASI

 

TOPLATMA KARARI

AEROSOL KAPLAR

2

1

3

66,67%

1

0

0

0

ASANSÖR

939

1.612

2.551

36,81%

134

152

2.565.298

0

ATEX ÜRÜNLERİ

3

121

124

2,42%

1

2

20.000

0

BASINÇLI EKİPMANLAR

62

254

316

19,62%

31

4

347.279

11

ELEKTRİKLİ EKİPMANLAR

3.496

7.988

11.484

30,44%

105

802

1.190.657

84

ENERJİ VERİMLİLİĞİ

175

1.263

1.438

12,17%

27

19

42.848

5

GAZ YAKAN CİHAZLAR

168

761

929

18,08%

0

86

125.749

22

KAZANLAR

13

3

16

81,25%

0

4

4.000

0

MAKİNELER

1.356

2.561

3.917

34,62%

4

315

134.000

21

OTOMOTİV

45

1.162

1.207

3,73%

7

2

116.749

2

PİLLER VE AKÜLER

9

521

530

1,70%

5

2

0

0

PİROTEKNİK ÜRÜNLER

46

159

205

22,44%

0

11

0

0

SİVİL PATLAYICILAR

0

10

10

0%

0

0

0

0

TAŞINABİLİR BASINÇLI EKİPMANLAR

1.234

3.535

4.769

25,88%

0

4

54.870

0

TELEFERİK

0

21

21

0%

0

0

0

0

DÜZENLENMEMİŞ ALAN

7

73

80

8,75%

1

0

0

0

TOPLAM

7.555

20.045

27.600

27,37%

316

1.403

4.601.450

145

Tabloda görüldüğü üzere 2018 yılının ilk altı ayında;
• Toplam 27.600 farklı modelde sanayi ürünü denetlenmiş, bunlardan 7.555’i uygunsuz bulunmuş, 316 farklı ürün teste gönderilmiş, 145 farklı marka/model hakkında toplatma kararı verilmiştir. 1.403 adet üründeki uygunsuzluğun düzeltilmesi için süre verilmiş ve tespit edilen uygunsuzluklara ilişkin toplam 4.601.450 TL idari para cezası uygulanmıştır.
• En çok denetlenen ürün grupları elektrikli ekipmanlar, taşınabilir basınçlı ekipmanlar ve makineler ürün gruplarıdır.
• Uygunsuzluk oranının en yüksek olduğu ürün grupları %81,25 ile kazanlar ve %66,67 ile aerosol kaplar olmuştur.
• En çok idari para cezası uygulanan ürün grubu 2.565.298 TL ile asansörlerdir.
• Denetlenen ürünlerde ortalama uygunsuzluk oranı %27,37’dir (denetlenen her 100 üründen yaklaşık 27 tanesi uygunsuzdur).


Şekil 1. Denetimin Nedenine Göre Dağılımı

Denetim faaliyetleri olağan denetimler, programlı denetimler, proje denetimleri, ithalat denetimleri, ihbar ve şikâyetler üzerine yapılan denetimler, tespit edilen aykırılık üzerine verilen düzeltme süresi sonucunda yapılan denetimler, kampanya denetimleri ve gözetim faaliyetleri olmak üzere sekiz temel neden ile gerçekleştirilmektedir. 2018 yılının ilk altı ayında gerçekleştirilen denetimlerin yaklaşık %33’ünü tespit edilen aykırılığın izlenmesi amacıyla gerçekleştirilen denetimler oluşturmaktadır. Bu denetimlerin %55’inde uygunsuzluk tespit edilmiştir. Olağan denetimler %32’lik bir payla tüm denetimler içerisinde en büyük paya sahip ikinci gruptur.

Bakanlığımız tarafından yürütülmekte olan denetimlerin temel amacı; mevzuatına aykırı üretilmiş, tehlikeli ürünlerden tüketiciyi korumak ve belirli maliyetlere katlanarak mevzuatına uygun ürünleri piyasaya sunan sanayiciyi düşük maliyetlerle piyasaya arz edilen uygunsuz ürünlerin sebep olduğu haksız rekabete karşı korumaktır. Ülkemiz piyasasının büyüklüğü dikkate alındığında Bakanlığımız kaynaklarının etkin ve verimli kullanılabilmesi için şüpheli ürünlerle ilgili ihbar ve şikâyet mekanizmasının iyi işlemesi büyük önem arz etmektedir. 2018 yılının ilk altı ayında ihbar ve şikâyetler kapsamında gerçekleştirilen denetimlerin dağılımı Şekil 2’de yer almaktadır.


Şekil 2. İhbar ve Şikâyet Denetimleri


Şekil 2’de de görüldüğü üzere 2018 yılının ilk altı ayında Bakanlığımıza ulaşan ihbar ve şikâyetlerin %48’i vatandaşlarımızın yapmış olduğu başvurular, %42’si ise kamu kuruluşlarının yapmış olduğu bildirimlerden oluşmaktadır. Söz konusu başvurular neticesinde gerçekleştirilen denetimlerin %44’ünde uygunsuzluk tespit edilmiş ve toplamda 1.714.736 TL idari para cezası uygulanmıştır.

Şekil 3. Denetimler Sonrasında Uygulanan Para Cezaları


Bakanlığımızca gerçekleştirilen PGD faaliyetleri kapsamında özellikle ithal menşeili ürün denetimlerine ağırlık verilerek piyasada bulunan yerli üreticinin korunması, Türk ürünlerinin uluslararası piyasada marka imajını ve rekabet gücünü artırarak ihracatın artırılması ve kullanıcıların daha kaliteli ürünlere ulaşmaları hedeflenmektedir

Şekil 4. İthal - Yerli Ürün Oranları

İlk altı aylık dönemde denetlenen 26.714 ürünün 15.147’si ithal iken 11.567’si yerli üründür. Diğer bir deyişle toplam denetimin % 57’si ithal ürünlerden, % 43’ü ise yerli ürünlerden oluşmaktadır.

Şekil 4. Uygunsuzluk Tespit Edilen İthal - Yerli Ürün Sayısı


Uygunsuzluğun ithal ve yerli ürünlere dağılımını inceleyecek olursak, altı aylık dönemde denetlenen ithal ürünlerin %33’ü uygunsuz bulunurken yerli ürünlerin yalnızca %22’sinde uygunsuzluk tespit edilmiştir.


Şekil 4. Test ve Muayeneye Gönderilen Ürünlerin Sayısı


2018 yılının ilk altı ayında yapılan denetimlerde 316 adet farklı üründen test ve muayeneye gönderilmek üzere numune alınmıştır. Yapılan test ve muayeneler sonucunda söz konusu ürünlerin 173’ü güvensiz, 32’si uygun bulunmuştur. Teste gönderilen 111 ürüne ilişkin test işlemleri devam etmektedir. Teste gönderilen ürünlerin %55’inde uygunsuzluk tespit edilmiştir.


Şekil 5. Teste Gönderilen Ürünlerin Ürün Grupları Bazında Dağılımı

Şekil 5’te yer alan grafikte de görüldüğü üzere en çok test/muayeneye tabi tutulan ürünler asansörler ve elektrikli ekipmanlar ürün gruplarında yer almaktadır. Gaz yakan cihazlar, kazanlar, piroteknik ürünler, sivil patlayıcılar, taşınabilir basınçlı ekipmanlar ve teleferik ürün gruplarında bulunan herhangi bir ürün için test işlemi ise yapılmamıştır.


Şekil 6. Test/Muayene Sonucunda Uygunsuzluklar

2018 yılının ilk altı aylık döneminde en çok test/muayeneye tabi tutulan ürünler arasında yer alan asansörler ve elektrikli ekipmanlar ürün grupları aynı zamanda test/muayene sonucunda en yüksek uygunsuzluğa sahip olan ürünleri de barındırmaktadır. Gerçekleştirilen test işlemleri neticesinde asansör ürün grubunda yer alan ürünlerin yaklaşık %86’sı güvensiz bulunmuştur. Aerosol kaplar da ise bir ürün teste gönderilmiş ve yapılan test sonucunda uygun bulunmuştur.


Şekil 7. İdari Yaptırım Kararlarının Ürün Grubu Bazında Dağılımı

2018 yılının ilk altı aylık döneminde toplam 145 ürün hakkında idari yaptırım kararı alınmıştır. İdari yaptırım kararı alınan ürünlerin %58’ini elektrikli ekipmanlar, %15’ini gaz yakan cihazlar ve makineler, %8’ini basınçlı ekipmanlar ürün gruplarında yer alan ürünler oluşturmaktadır. Alınan 145 idari yaptırım kararı içerisinde en fazla karşılaşılan beş ürün aşağıdaki grafikte yer almaktadır.


Şekil 8. En Çok Toplatılan Ürünler

Bakanlığımızca yürütülmekte olan piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri ile piyasanın disipline edilmesine ve üretimin ileri standartlara kavuşmasına katkı sağlanmakta; böylece uzun vadede ihracatın rekabet gücünün artırılması sağlanarak ülke ekonomisinin güçlenmesine hizmet edilmektedir. Önümüzdeki dönemde Genel Müdürlüğümüz, tüketici ve kullanıcıların farkındalıklarının artırılmasını hedeflemektedir. Ayrıca denetimlerin programlanmasında oldukça önemli olan ihbar ve şikâyet süreçlerinin daha aktif çalışmasını sağlayarak piyasayı tehdit eden güvensiz ürünlere kolayca ulaşmayı ve bu sayede daha çabuk alınan önlemlerle denetim etkinliğini ve tüketicinin devlete duyduğu güveni artırmayı amaçlamaktadır.

Kaynakça
1. Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun
2. Gamze EROĞLU Uzmanlık Tezi (Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetlerinde Kullanılan Denetim Programlarının İncelenmesi ve Bir Model Önerisi)
3. İstatistiklerde kullanılan veriler https://portal.sanayi.gov.tr adresinden elde edilmiştir.