İçindekiler
Dergi Arşivi

2019 Yılı İlk Yedi Aylık Denetim Sonuçları

Gamze EROĞLU / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü)

 

Kullanım süresi içinde, normal kullanım koşullarında risk taşımayan veya kabul edilebilir ölçüde risk taşıyan ve temel gerekler bakımından azami ölçüde koruma sağlayan ürüne “Güvenli Ürün” denilmektedir. 1 Ocak 1996 tarihinde Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında Gümrük Birliği’nin yürürlüğe girmesiyle birlikte, AB ve ülkemiz arasında ticarette teknik engellerin kaldırılabilmesi ve malların serbest dolaşımı ile piyasaya “güvenli” ürünlerin arzının sağlanması amaçlanmıştır.

Piyasada sadece güvenli ürünlerin yer almasını sağlamak amacıyla piyasaya arz edilen ürünlerin ilgili olduğu düzenlemelere uygun olarak üretilip üretilmediğini, güvenli olup olmadığını izlemek ve tespit etmek ve bu amacın gerçekleşmesi için ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasını sağlamak piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetlerinin temel amacını oluşturmaktadır.

Bu sayede, hem ilgili mevzuat hükümlerini karşılamayan tehlikeli ürünler ve bu ürünlerden kaynaklanan kaza veya yaralanmaların azaltılmasıyla tüketicinin sağlık ve güvenliğinin en yüksek seviyede korunması sağlanmakta hem de iktisadi aktörler arasında haksız rekabet önlenerek adil işleyen bir piyasa ekonomisine yaklaşma noktasında önemli adımlar atılmaktadır.

PGD faaliyetleri insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki yaşamı ve sağlığını koruyarak toplumun hayat kalitesini yükseltmekle beraber özellikle ekonomik anlamda sağladığı başka yararlar da bulunmaktadır. Bunlara kısaca değinecek olunursa; 

·    PGD, ürününü piyasaya güvenli arz etmek için gereken maliyete katlanmamış üreticilerin piyasadan dışlanmasını sağlayarak mevzuata uygun ürün arz eden üreticinin karşılaştığı haksız rekabetin önüne geçer.

 

·       Ülkemizin artan ithalat hacmi göz önünde bulundurulduğunda gümrüklerde bütün ürünlerin denetlenmesi imkânı bulunmamaktadır. PGD bu anlamda, ithalat denetimlerini tamamlayan ve ithal-yerli bütün ürünlerin iç piyasada denetlenmesini sağlayan önemli bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır.

·       PGD, piyasanın disipline edilmesine ve üretimin ileri standartlara kavuşmasına hizmet ederek ihracatın rekabet gücünün artırılmasına dolaylı olarak katkıda bulunmaktadır.

 

Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü görev ve sorumluluk alanında bulunan asansörler, elektrikli ekipmanlar, gaz yakan cihazlar, makineler, otomotiv, sivil kullanım amaçlı patlayıcılar, taşınabilir basınçlı ekipmanlar gibi pek çok ürün grubunda, il müdürlüklerinde ve merkez teşkilatında görevlendirilen 800’den fazla denetim personeli ile PGD faaliyetlerini gerçekleştirmektedir.

Denetim faaliyetlerinde Genel Müdürlüğün temel önceliği üreticileri yaptırımlarla cezalandırmak yerine piyasada güvenli ürünlerin yer almasını sağlamak, sanayicinin kaliteli ve güvenli ürün üretmesinde yönlendirici olmak ve böylece uluslararası piyasalarda ülkemizin rekabet gücünün geliştirilmesine katkı sağlamaktır.Bu kapsamda, Genel Müdürlük tarafından yukarıda bahsedilen amaçların gerçekleştirilmesi amacıyla yurt genelinde gözetim ve denetim faaliyetleri yürütülmektedir. 2019 yılı PGD yaklaşımı kapsamında hayata geçirilen “Üretici ve İthalatçılara Yönelik Bilgilendirme ve Rehberlik Programı” kapsamında 1.907 firma ziyareti yapılarak 2.406 ürün için bilgilendirme faaliyeti yürütülmüştür. Bu faaliyetler kapsamında, üreticilere ve ithalatçılara mevzuatın getirdiği yükümlülükler hakkında bilgilendirme yapılmış ve piyasaya arz ettikleri ürünlerin tüketici güvenliğini tehdit etmeyecek şekilde tasarlanması ve üretilmesi konusuna dikkat çekilmiştir. Söz konusu bilgilendirme faaliyetleri ağırlıklı olarak gaz yakan cihazlar, elektrikli ekipmanlar ve makineler ürün gruplarına yönelik gerçekleştirilmiştir.

Genel Müdürlük tarafından gerçekleştirilen 2019 yılının ilk yedi ayına ait denetim sonuçlarına ise Tablo 1’de yer verilmektedir. 

Tablo 1. 2019 Yılı İlk Yedi Aylık Denetim Sonuçları

 

1 Ocak 2019-31 Temmuz 2019 Tarih Aralığında Gerçekleştirilen Denetim Sonuçları

 

Üst Ürün Grubu

 

 

Uygunsuz

 

 

Uygun

 

 

Toplam

 

Uygunsuzluk Oranı

 

Teste Giden

 

Düzeltme Süresi Verilen

 

İdari Para Cezası

 

Toplatma Kararı

Aerosol Kaplar

0

0

3

0,0%

0

0

0

0

Asansör

1.210

2.741

3.951

30,63%

154

111

2.201.061

0

ATEX Ürünleri

1

18

19

5,26%

0

0

0

1

Basınçlı Ekipmanlar

70

147

217

32,26%

16

6

145.697

4

Elektrikli Ekipmanlar

1.314

7.613

8.927

14,72%

142

430

536.063

40

Enerji Verimliliği

75

6.564

6.639

1,13%

30

1

21.992

7

Gaz Yakan Cihazlar

48

1.437

1.485

3,23%

2

25

31.578

8

Kazanlar

7

28

35

20,00%

0

1

28.578

0

Makineler

803

3.849

4.652

17,26%

26

190

89.640

6

Otomotiv

59

1.184

1.243

4,75%

17

5

61.291

4

Piller Ve Aküler

22

1.722

1.744

1,26%

3

2

0

0

Piroteknik Ürünler

18

80

98

18,37%

0

5

0

0

Sivil Patlayıcılar

0

24

24

0%

0

0

0

0

Taşınabilir Basınçlı Ekipmanlar

8.781

2.273

11.054

79,44%

5

2

35.194

39

Teleferik

2

23

25

8%

0

0

2.000

0

Düzenlenmemiş Alan

1

12

13

7,69%

1

0

0

0

TOPLAM*

12.411

27.715

40.126

30,93%

396

778

3.153.094

109

*Tablo 1’de yer verilen denetim sonuçları ürün denetimleri ile hizmet yeri denetimlerinin toplamından oluşmaktadır.

 

Tabloda görüldüğü üzere 2019 yılının ilk yedi ayında;

·  Toplam 40.126 farklı modelde sanayi ürünü denetlenmiş, bunlardan 12.411’i uygunsuz bulunmuş, 396 farklı ürün teste gönderilmiş, 109 farklı marka/model hakkında toplatma kararı verilmiştir. 778 adet üründeki uygunsuzluğun düzeltilmesi için süre verilmiş ve tespit edilen uygunsuzluklara ilişkin toplam 3.153.094 TL idari para cezası uygulanmıştır.

·  En çok denetlenen ürün grupları taşınabilir basınçlı ekipmanlar, elektrikli ekipmanlar ve enerji verimliliği ürün gruplarıdır.

·  Uygunsuzluk oranının en yüksek olduğu ürün grupları %79 ile taşınabilir basınçlı ekipmanlar ve %32 ile basınçlı ekipmanlar olmuştur.

·  En çok idari para cezası uygulanan ürün grubu 2.201.061 TL ile asansörlerdir.

·  Denetlenen ürünlerde ortalama uygunsuzluk oranı %31’dir (denetlenen her 100 üründen yaklaşık 31 tanesi uygunsuzdur).

 

Şekil 1.Yerli-İthal Ürün Dağılımı

 

İlk yedi aylık dönemde taşınabilir basınçlı ekipmanlar harici denetlenen 27.732 ürünün 16.211’i ithal iken 11.521’i yerli üründür. Diğer bir deyişle toplam denetimin %58’i ithal ürünlerden, %42’si ise yerli ürünlerden oluşmaktadır.

 


Şekil 2. Uygunsuzluk Tespit Edilen Yerli-İthal Ürün Sayısı

 

Uygunsuzluğun ithal ve yerli ürünlere dağılımını inceleyecek olursak, yedi aylık dönemde denetlenen ithal ürünlerin %12’si; yerli ürünlerinse %8’i uygunsuz bulunmuştur. Gerçekleştirilen denetimler sonucunda uygunsuz bulunan 2.802 ürünün %67’si ithal ürünlerden oluşmaktadır.

 


Şekil 3. Test ve Muayeneye Gönderilen Ürün Sayısı

 

2019 yılının ilk yedi ayında yapılan denetimlerde 396 farklı üründen test ve muayeneye gönderilmek üzere numune alınmıştır. Numune alınan 396 ürüne yapılan test ve muayeneler sonucunda söz konusu ürünlerin 140’ı güvensiz, 88’i uygun bulunmuştur. Teste gönderilen 168 ürüne ilişkin test işlemleri devam etmektedir. Asansör ürün grubunda teste gönderilen ürünler hariç tutulduğunda teste gönderilen 242 ürünün %52’si ithal, %48’i yerli ürünlerden oluşmaktadır. Teste gönderilen ürünlerin %61’inde uygunsuzluk tespit edilmiştir.

 


Şekil 4. Test ve Muayeneye Gönderilen Ürünlerin Ürün Grubu Bazında Dağılımı

 

Şekil 4’te görüldüğü üzere en çok test/muayeneye tabi tutulan ürünler asansörler ve elektrikli ekipmanlar ürün gruplarında yer almaktadır. Aerosol kaplar, ATEX, kazanlar, piroteknik ürünler, sivil patlayıcılar ve teleferik ürün gruplarında bulunan herhangi bir ürün için test işlemi yapılmamıştır.

 

2019 yılının ilk yedi aylık döneminde en çok test/muayeneye tabi tutulan ürünler arasında yer alan asansörler ve elektrikli ekipmanlar ürün grupları aynı zamanda test/muayene sonucunda en yüksek uygunsuzluğa sahip olan ürünleri de barındırmaktadır. Gerçekleştirilen test işlemleri neticesinde asansör ürün grubunda yer alan ürünlerin %85’i, elektrikli ekipmanlar ürün grubunda yer alan ürünlerin ise %51’i güvensiz bulunmuştur. Asansör ürün grubunda teste gönderilen ürünler hariç tutulduğunda güvensiz bulunan ürünlerin %56’sı ithal, %44’ü yerli üründür. Elektrikli ekipmanlar ürün grubunda güvensiz bulunan ürünlerin yarısından fazlası ise ithal ürünlerden oluşmaktadır.

 

2019 yılının ilk yedi aylık döneminde toplam 109 ürün hakkında idari yaptırım kararı alınmıştır. İdari yaptırım kararı alınan ürünlerin %37’sini elektrikli ekipmanlar, %36’sını taşınabilir basınçlı ekipmanlar, %7’sini gaz yakan cihazlar, %6’sını enerji verimliliği ve %5’ini makineler ürün gruplarında yer alan ürünler oluşturmaktadır. Alınan 109 idari yaptırım kararı içerisinde en fazla karşılaşılan beş ürün Şekil 5’te gösterilmektedir.

 

Şekil 5. 2019 Yılında En Çok Toplatılan Ürünler

Bakanlık tarafından yürütülmekte olan piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri ile piyasanın disipline edilmesine ve üretimin ileri standartlara kavuşmasına katkı sağlanmakta; böylece uzun vadede ihracatın rekabet gücünün artırılması sağlanarak ülke ekonomisinin güçlenmesine hizmet edilmektedir. Önümüzdeki dönemde Genel Müdürlük, tüketici ve kullanıcıların farkındalıklarının artırılmasını hedeflemektedir. Ayrıca denetimlerin programlanmasında oldukça önemli olan ihbar ve şikâyet süreçleri ile Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sisteminden elde edilen verilerin daha aktif çalışması sağlanarak piyasayı tehdit eden güvensiz ürünlere kolayca ulaşmayı ve bu sayede alınan önlemlerle denetim etkinliğini ve tüketicinin devlete duyduğu güveni artırmayı amaçlamaktadır.

 

Kaynakça

1.     Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun

2.     Gamze EROĞLU Uzmanlık Tezi (Piyasa Gözetimi ve Denetimi Faaliyetlerinde Kullanılan Denetim Programlarının İncelenmesi ve Bir Model Önerisi)

3.     İstatistiklerde kullanılan veriler 01.01.2019-31.07.2019 tarih aralığını içerecek şekilde https://portal.sanayi.gov.tr ve https://pgd.sanayi.gov.tr/’den alınmıştır.