İçindekiler
Dergi Arşivi

Antarktika İçin Uluslararası İş Birliklerimiz

İlknur İNAM / Daire Başkanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü) - Eda ÜNAL/ Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü) - Mesut KOÇAK / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü)

 

Ulusal Kutup Bilim Programı (2018 – 2022)’nda uluslararası iş birlikleri konusuna geniş yer verilmiştir. Programda uluslararası iş birlikleri kapsamında;

• Bilim insanlarımızın yabancı ülke kutup üslerinde/seferlerinde görev alması,
• Yabancı ülkelere ait enstitü/merkez birimlerinin ziyaret edilmesi,
• Yabancı ülkeler ile ortak etkinlikler düzenlenmesi,
• Uluslararası kuruluşlar ve birliklere üyelik ve değişim/staj programları oluşturulması,
• Program dönemi boyunca her yıl iki ülke ile iş birliği anlaşması imzalanması hedeflenmektedir.

1961 yılından 1994 yılına kadar iki yılda bir, bu tarihten sonra ise her yıl toplanan ve Antarktika’nın yönetimi ile ilgili kararların alındığı Antarktika Antlaşması Danışma Toplantıları (ATCM) bu anlamda önem arz etmektedir. 23 Mayıs - 01 Haziran 2016 tarihleri arasında Şili’nin Santiago kentinde, 22 Mayıs - 01 Haziran 2017 tarihleri arasında Çin’in Pekin kentinde ve 13-18 Mayıs 2018 tarihleri arasında Arjantin’in Buenos Aires kentinde gerçekleştirilen ATCM toplantılarına Türk delegasyonu tarafından Gözlemci Ülke statüsü ile düzenli şekilde katılım sağlanmaya başlanmıştır. 2017 ve 2018 yılı ATCM toplantılarına başkanlığını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yaptığı heyetlerle katılım sağlanmış ve ülkemizin bu alandaki faaliyetlerine dair hazırlanan bilgi ve arka plan dokümanları Antarktika Antlaşmalar Sekreteryası’na sunularak, toplantılar sırasında paylaşımı yapılmıştır. 2017 yılı ATCM toplantısında ülkemizin Madrid Çevre Protokolü’nü imzalamış olması takdirle karşılanmış; 2018 yılı toplantısında ise yine bununla bağlantılı olarak COMNAP gözlemci üyeliğine kabulümüz ve Çevre Koruma Komitesi (CEP) toplantılarında gözlemci üye olarak masada yer almamız ana oturumda Başkan tarafından anons edilmiştir. ATCM toplantıları ile birlikte gerçekleştirilen ve 1998 yılından itibaren her yıl düzenlenen CEP toplantılarına Madrid Çevre Protokolü’nü 2017 yılında imzalamış olmamız sebebiyle gözlemci statüsünde ilk kez katılım sağlamış ve ulusal odak noktası Çevre ve Şehircilik Bakanlığı masada yerini almıştır.

Antarktik Araştırmaları Bilimsel Komitesi (SCAR), Antarktika ve Güney Okyanusu’nda uluslararası bilimsel araştırmalar başlatan, geliştiren, koordine eden ve Antarktik Bölge’nin Dünya sistemindeki yerini inceleyen Uluslararası Bilim Konseyi (ICSU)’nin disiplinler arası bir komitesidir. Bunların yanı sıra SCAR, Antarktik Antlaşmalar Sistemi ve diğer uluslararası örgütlere, Kıta’nın ve Güney Okyanus’un yönetimini etkileyen bilim ve koruma konularında objektif ve bağımsız bilimsel tavsiyelerde bulunmaktadır. İlk toplantısını 1958 yılında gerçekleştirilen SCAR, idari işlerini yürütmek için iki yılda bir toplanmaktadır. 2016 yılında Malezya’nın Kuala Lumpur şehrinde gerçekleştirilen 34. SCAR toplantısında ülkemiz SCAR’a asosiye üye olmuştur. Komitenin ülkemizdeki odak noktası TÜBİTAK’tır. Tam üyelik için çalışmalarına devam ülkemiz, SCAR toplantılarını düzenli olarak takip etmektedir.

Antarktika kıtasına yönelik bir diğer önemli uluslararası teşkilat, seferlerle ilgili lojistik planların ve ülkelerin bilim programlarının tartışıldığı Ulusal Antarktik Program Yürütücüleri Konseyi (COMNAP)’dir. Ülkemiz tarafından 2018 yılında yapılan üyelik başvurusu COMNAP tarafından uygun bulunmuş ve 2018-2021 yılları arasında gözlemci üye olma hakkı elde edilmiştir. 10–14 Haziran 2018 tarihleri arasında Almanya’da gerçekleştirilen COMNAP toplantısında, 2021 yılında gerçekleştirilecek toplantının İstanbul Teknik Üniversitesi ev sahipliğinde gerçekleştirilmesine yönelik teklif konseye iletilmiştir. Ülkemizin son iki yılda gerçekleştirdiği çalışmalar dikkate alınarak, üç yıllık süreyi beklemeden asıl üyelik başvurusu yapılması konusunda COMNAP ile gerekli temaslar sağlanmış olup başvuru dosyası hazırlanmıştır. 2019 yılında COMNAP’e tam üye olunmasının, Antarktik Antlaşmalar Sistemi’nden Danışman Üye statüsüne geçebilmek için zorunlu koşullardan biri olduğu dikkate alındığında, bu gelişme memnuniyet verici bulunmaktadır.

Ulusal Kutup Bilim Programı kapsamında ayrıca 2017 - 2018 Antarktik Sezonu’nda Ukrayna ve Şili ile ikili işbirlikleri çalışmaları amacıyla Mutabakat Zaptı imzalanması süreci başlatılmış ve süreci hızlandırmak amacıyla Ukrayna ile 16 Mayıs 2018 tarihinde Niyet Beyanı imzalanmıştır. Benzer şekilde 2018 – 2019 Antarktik Sezonu’nda Güney Kore, Polonya ve İngiltere ile de Mutabakat Zabıtları oluşturulmasına yönelik Dışişleri Bakanlığı koordinasyonunda çalışmalara başlanmıştır. 2018 yılında Arjantin’de gerçekleştirilen ATCM toplantıları esnasında Arjantin Büyükelçiliğimiz tarafından bir resepsiyon verilmiş olup resepsiyona büyük çoğunluğu delegasyon başkanı olan 46 temsilci katılım sağlamıştır. İkili işbirlikleri kapsamında Türk bilim insanlarının diğer ülkelerin üslerine bilimsel çalışmalar yapmak üzere gönderilmesi amacıyla Uruguay, Rusya, Bulgaristan, Güney Kore, Çekya, Belçika, Polonya, Japonya, Kolombiya ve Ukrayna delegasyonları ile görüşmeler yapılmıştır. Çekya, Portekiz, Japonya, Bulgaristan, Polonya, Ukrayna ve Şili delegasyonlarına TAE-3 hazırlıkları kapsamında yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiş ve üçüncü seferin uluslararası katılıma da açık olmasının planlandığı, bu çerçevede TAE-3’e katılım hususunu değerlendirebilecekleri iletilmiştir.

2017 ve 2018 Antarktik Sezonlarında Şili, Polonya, Çekya, Belçika ve Bulgaristan ile ikili iş birliği yapılmış ve toplamda 11 bilim insanımız ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığından bir uzman ülkelerin Antarktika Kıta’sında bulunan kutup üslerine gönderilmiştir. Benzer şekilde 2018-2019 Antarktik Sezonu’nda Türk bilim insanlarının yabancı ülke kutup üslerinde/seferlerinde görev alması ile ilgili çalışmalara başlanmış olup söz konusu kişilerin seçilmesi ile ilgili değerlendirme süreci 2018 yılının ikinci yarısında içerisinde tamamlanacaktır.

 
Şekil 1. Antarktika Kıta’sındaki Şili kutup üssüne yapılan ziyaret (TAE-2) ve G. Kore Kutup Araştırmaları Enstitüsü’ne araştırma yapmak üzere gönderilen bilim insanımıza ait görüntüler, 2018

Ulusal Kutup Bilim Programı’nın uluslararası iş birlikleri konusundaki hedeflerinden bir diğeri de diğer ülkelere ait enstitü/merkez birimlerinin ziyaret edilmesidir. Bu anlamda gerek kurumlar arası iş birlikleri gerekse proje bazlı iş birliklerini ele almak, ayrıca ülkelerin kurumsal yapılanmaları, kutup bilim programları, kıtadaki üsleri konularındaki deneyimlerinden faydalanabilmek amacıyla 2018 yılının ikinci yarısında İngiltere ve Güney Kore kutup enstitülerinin ziyaret edilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

Kutup araştırmaları, kurumsal yapılanmalar ve projeler konusunda bilgi ve deneyim paylaşımı sağlamak üzere 2017 ve 2018 yıllarında Şili, Bulgaristan ve Güney Kore ile uluslararası çalıştaylar düzenlenmiş, bu çalıştaylara kutup alanında çalışmaları olan Türk bilim insanlarımız katılım sağlamışlardır. Bilim programı kapsamında bir diğer çalışma ise değişim ve staj programları oluşturulmasıdır. Bu amaca yönelik 3 Türk bilim insanımız Güney Kore, Antarktika Antlaşması Sekreterliği ve Çin’e çeşitli çalışmalar yapmak ve eğitim almak için gönderilmiştir.

Kaynakça
Ulusal Kutup Bilim Programı (2018-2022), https://btgm.sanayi.gov.tr/Handlers/DokumanGetHandler.ashx?dokumanId=3645ae98-5377-4efc-9594-39077e2f2505
Antarktika Andlaşmalar Sekretaryası Web Sitesi, https://www.ats.aq/e/ats_meetings_atcm.htm
Ulusal Antarktik Program Yürütücüleri Konseyi (COMNAP) Web Sitesi, https://www.comnap.aq/SitePages/Home.aspx
Antarktik Araştırmaları Bilimsel Komitesi Web Sayfası, https://www.scar.org/