İçindekiler
Dergi Arşivi

Antarktika’ya Bilim Üssü Kurulması Projesi

İlknur İNAM / Daire Başkanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü) - Eda ÜNAL/ Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü) - Mesut KOÇAK / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü)

 

2017 yılından itibaren Türkiye'nin kutuplar alanında uluslararası arenada temsili ve iş birliği potansiyelinin hayata geçirilebilmesi için yapılacak işlemler T.C Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde ve İstanbul Teknik Üniversitesi Kutup Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (İTÜ PolReC) teknik koordinatörlüğünde yürütülmektedir.

Bu kapsamda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı;
• Kutuplarla ilgili stratejilerin belirlenmesi ve yol haritasının hazırlanması,
• Kutuplarla ilgili faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için gerekli bütçenin temin edilmesi,
• Ülkedeki ilgili paydaşlarla etkin iletişim ve koordinasyonun sağlanması,
• Ulusal seferlerin düzenlenmesi ve Ulusal Kutup Bilim Programının uygulanmasının sağlanması
konularından sorumludur.

Bakanlığımızca imzalanan protokollerle İstanbul Teknik Üniversitesi kutuplarla ilgili faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde teknik koordinasyonu sağlamaktadır.

Proje ile ülkemizin Antarktika Antlaşmalar Sistemi’nde Danışman ülke statüsüne geçmesi hedeflenmektedir. Ülkemiz, Antarktika ile ilgili yönetimin çerçevesinin oluşturulduğu Antarktika Antlaşması’na 1995 yılında taraf olmuştur. Henüz Antarktika Antlaşmalar Sistemi’nde gözlemci üye statüsündedir.

Proje’nin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğunda yürütülmeye başlanmasıyla birlikte öncelikli olarak Antarktika konusunda bir yol haritası belirlenmiş ve bu çerçevede çalışmalara başlanarak, yaklaşık 1,5 yıllık süre içerisinde önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Söz konusu gelişmeler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının girişimleri ile Antarktika Antlaşması’nın Çevre Koruma Protokolü Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanmış ve karar 24 Mayıs 2017 tarih ve 30075 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
• Kutuplar üzerine yapılacak bilimsel çalışmaların sürdürülebilir olması ve ulusal hedeflere hizmet etmesi için uluslararası bilim camiasında kabul görecek bir Ulusal Kutup Bilim Programı 29 Aralık 2017 tarihinde Bakanlığımız tarafından yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu programın uygulanmasına başlanmış olup 6 aylık dönemler halinde gözden geçirmesi yapılmaktadır.
• Birinci ve İkinci Ulusal Antarktik Bilim Seferleri 2017 ve 2018 tarihlerinde 37 araştırmacımızın katılımları ile gerçekleştirilmiştir. İkinci sefer esnasında ilk kez karada Türk Kamp Alanı kurulmuştur.
• Antarktika’da kurulması planlanan Türk Bilim Üssü ile ilgili ön fizibilite çalışmaları tamamlanmış olup fizibilite çalışmalarına başlanmıştır.
• 2017 ve 2018 yıllarında 12 bilim insanımız Polonya, Belçika, Çekya, Bulgaristan ve Şili’nin Antarktika’daki üslerine gönderilmiştir. Ayrıca kutup alanında 2017 yılında Şili ve Ukrayna ile 2018 yılı içerisinde ise Güney Kore, Polonya ve İngiltere ile mutabakat zaptı imzalanması süreçleri Dışişleri Bakanlığımız ile koordineli olarak başlatılmıştır.
• Kutup bölgelerinde ülkeler arasında işbirliklerinin sağlanması amacıyla Uluslararası Kutup Bilimleri çalıştayları gerçekleştirilmektedir. Bu çalıştaylardan ilki 28-29 Temmuz 2017 tarihlerinde Şili ile sonrasında ise 5 Ekim 2017 ve 18 Temmuz 2018 tarihlerinde Bulgaristan ve Güney Kore ile gerçekleştirilmiştir.
• Antarktika ile ilgili konuların tartışılarak kararların alındığı Antarktika Antlaşması Danışma Toplantılarında (ATCM) son iki yıl, ülkemizin başkanlığını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yaptığı ulusal heyetler temsil etmiştir. Toplantılarda kutuplar alanındaki stratejimiz, kıtaya düzenlediğimiz seferlerimiz ve bilim programımız kapsamında bilgi notları sunulmuştur.
• Madrid Çevre Protokolü’nün imzalanması ile birlikte seferlerle ilgili lojistik planların ve ülkelerin bilim programlarının tartışıldığı Ulusal Antarktik Program Yürütücüleri Konseyi’ne (COMNAP) 2018-2021 yılları arasında gözlemci üyelik başvurumuz kabul edilmiştir.
• Ulusal Kutup Bilim Programı’nda belirlenmiş öncelikli araştırma temalarına ilgi duyan araştırmacıların bilimsel araştırmalarının desteklenmesi ve ülkemizin Antarktika ve Arktik ile ilgili bilimsel çalışmalarda daha hızlı yol alabilmesini sağlamak amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile TÜBİTAK arasında 12 Mart 2018 tarihinde bir protokol imzalanmıştır. Buna göre TÜBİTAK tarafından Ulusal Kutup Bilim Programı’nda yer alan öncelikli araştırma temalarındaki projeleri desteklemek üzere toplam 1 milyon Avro bütçeli bir çağrı açılmış olup desteklenmesi uygun görülecek projelerin 2018 yılında başlatılması planlanmaktadır.
• YÖK’ün insan kaynağı yetiştirmeye yönelik destek programlarının ülkemizin kutup araştırmaları konusundaki öncelikli araştırma konularını da içerecek şekilde düzenlenmesi hususunda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen girişimler sonucunda Kutup Çalışmaları tematik alanı 7 Haziran 2018 tarihi itibariyle YÖK 100/2000 doktora programının alanları arasına alınmıştır.
• 2017 ve 2018 yıllarında İstanbul Teknik Üniversitesi ev sahipliğinde Ulusal Kutup Bilimleri Çalıştayları gerçekleştirilmiştir.
• Ülkemizin Arktik Bölgesi’ndeki gelişmeleri yakından takip etmesi ve buna yönelik yol haritasının oluşturulması amacıyla çalışmalara 2018 yılında başlanmıştır. Bu çerçevede 2015 yılında başvurusu yapılan ancak hâlihazırda sonuçlanmamış olan Arktik Konsey’e gözlemci üyeliğimiz sürecinin takibinin yapılması amacıyla kutuplar alanındaki çalışmalarımızı ve Konsey’e başvuru gerekçelerimizi içeren bir dosya hazırlanarak, üyelik başvurumuzun yenilenmesi amacıyla Dışişleri Bakanlığımıza gönderilmiştir.

Proje kapsamında yapılması planlanan faaliyetler ise aşağıdaki gibidir:

• Antarktika Andlaşmalar Sistemi’nde Danışman ülke üyelik başvurusunun mümkün olan en kısa sürede yapılması hedeflenmektedir. Danışman ülke statüsüne geçilebilmesi için sağlanması gereken koşullar bulunmakta olup bu çerçevede bir yol haritasının 2018 yılı sonuna kadar tamamlanması hedeflenmektedir.
• 2019 yılında gerçekleştirilmesi planlanan 3. Antarktik Bilim Seferi’nin hazırlık çalışmalarının 2018 yılı sonuna kadar tamamlanması planlanmaktadır.
• Üs kurulumuna yönelik fizibilite çalışmasına devam edilmesi, 2019 yılı içerisinde kalıcı üs kurulumu ile ilgili teknik ve diplomatik çalışmalara başlanması planlanmaktadır. Ayrıca, asıl üs kurulumuna kadar faaliyet göstermek üzere geçici üsle ilgili hazırlık çalışmaları yürütülmekte olup geçici üssün kurulumunun üçüncü sefer içerisinde yapılması planlanmaktadır.
• Ülkemizin kıtada bilim üssü kurması ve Danışman ülke statüsüne geçebilmesi için gerçekleştirmesi gereken kriterlerden bir tanesi de taraf olduğumuz Antarktika Çevre Koruma Protokolü’nün ikincil mevzuat düzenlemelerinin yapılmasıdır. Bu konuda Çevre ve Şehircilik Bakanlığımız tarafından yürütülen çalışmalar takip edilmekte olup gereli düzenlemelerin en kısa sürede tamamlanması hedeflenmektedir.