İçindekiler
Dergi Arşivi

Asya Verimlilik Teşkilatı “Seçilmiş Asya Ülkelerinde Kamu Kesimi Verimliliğinin Ölçümü” Kitabı Yayımlandı

Dr. Yücel ÖZKARA / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Asya Verimlilik Teşkilatı; 2013-2014 yıllarında teşkilat tarafından yürütülen Kamu Teşkilatlarında Performans Yönetimi Araştırması isimli projenin bir çıktısı olarak, “Seçilmiş Asya Ülkelerinde Kamu Kesimi Verimliliğinin Ölçümü” isimli kitabı 2016 yılı itibariyle yayımlamıştır. Kitapta genel olarak kamuda verimliliğin ölçümü ile ilgili bazı ülkeler özelindeki literatüre değinilmekte; bahsi geçen projeyle birlikte geliştirilen ölçüm yaklaşımı anlatılmakta ve ayrı bölümlerde Bangladeş, Endonezya, İran, Pakistan, Filipinler, Sri Lanka, Tayland ve Vietnam için kamu kesiminde verimliliğe dair analizlere yer verilmektedir. Kitabın içeriğinde yer alan ölçüm yaklaşımı aşağıda kısaca özetlenmiştir.

Özellikle Asya’da dönüşüm sürecinde olan kamu teşkilatlarında organizasyonel performans yönetimi başlığı altında verimlilik ölçümü çok daha önemli bir konuma gelmiştir. Kamu kesiminin çıktısının tam olarak tanımlanamamasından dolayı, şimdiye dek kamu kesiminde verimlilik ölçümü epey ihmal edilmiştir. Bilindiği üzere, özel kesimde piyasada bulunan ürün ve hizmetlerin fiyatları belli olduğu için çıktının değeri, miktar ve fiyat bilgisi ile elde edilebilmekte ve verimliliğin temel tanımı kullanılarak bu çıktılar kolaylıkla girdiler ile oranlanabilmektedir. Kamu kesiminin çıktısı ise, ürün veya hizmetin yapısı gereği fiyatlanamadığı için ölçülemez kabul edilmekte ve bu nedenle verimlilik hesabı oldukça karmaşık bir hal almaktadır.

Kitapta kamuda verimlilik ölçümü konusunda çeşitli ülkelerin ne tür yaklaşımlar içinde bulunduğuna dair ayrıntılı bir literatür özeti yer almaktadır. Bu ülkelere bakıldığında, farklı yaklaşımlar geliştirseler de kamu kesiminde verimlilik ölçümü konusunun 1990’lı yılların başında gündeme geldiği ve özellikle ülkelerin istatistik kurumlarının bu yönde kurumsal kapasitelerini güçlendirdikleri görülmektedir. Finlandiya İstatistik Kurumu, doksanlı yılların sonunda veri altyapısını tamamlamış ve 2000 yılından itibaren gerek kamu geneli, gerekse bakanlıklar düzeyinde hem toplam verimlilik hem de işgücü verimliliği değişimlerini yayımlamaya başlamıştır. Avustralya’da ise 1993 yılında hükümet tarafından kurulan bir kurumsal yapı ile birlikte kamuda verimlilik ölçümü çalışmaları başlamıştır. Verimlilik ölçümü çalışmaları, Finlandiya örneğinin aksine verimlilik oranları üzerinden değil genel bir çerçeve içerisinde performans göstergeleri üzerinden yapılmaktadır. Birleşik Krallık’ta ise kamu kesiminde verimlilik ölçümüne dair çalışmalara ülkenin istatistik kurumu olan ONS öncülük etmektedir. Ülkede benzer şekilde 1990’lardan bu yana fazlaca önem verilen kamuda verimlilik ölçümü ve değerlendirilmesi konusunda ONS, 2003 yılında Antony Atkinson tarafından hazırlanan raporu temel alarak yeni bir ölçüm yaklaşımı ortaya koymuştur. Bu yaklaşımda kamu kesiminin verimliliğinin belirlenmesinde çıktılar, maliyet ağırlıklı faaliyet endeksleri yoluyla doğrudan ölçülmektedir. Birleşik Krallık Hükümeti, bu raporun bulgularını ve önerilerini kabul etmiş ve ONS bu konuda öncü bir rol üstlenmiştir. Bunun yanında Londra Ekonomi Okulu Kamu Politikası Grubu, çıktıyı ve verimliliği mümkün olduğunca doğru ölçebilmek amacıyla aynı alanda çalışmalarda bulunmuştur. Grup, aynı zamanda Yeni Kamu Yönetimi yaklaşımından Dijital Çağda Yönetişim yaklaşımına geçişe de odaklanmaktadır. Bu yeni yaklaşıma geçişle birlikte, kamu hizmetlerinde bilgi ve iletişim teknolojilerinin rolü oldukça artacak ve bu teknolojilerle beraber artacak olan sermaye yatırımları ilk etapta verimlilikte düşüşe yol açsa da birkaç yıl içinde verimliliği artıracaktır.

Asya Verimlilik Teşkilatı’nın bu kitabı, esasen Dunleavy ve Carrera’nın 2013 yılında yayımlanan Growing the Productivity of Government Services (Devlet Hizmetlerinde Verimliliği Artırmak) isimli kitabındaki ölçüm yaklaşımlarına dayanmaktadır. Dunleavy ve Carrera’nın Birleşik Krallık’ı konu edinen eseri, sosyal güvenlik, vergi tahsili, gümrük politikaları, pasaport tanzimi, ehliyet ve araç lisanslarını kapsamaktadır. Bu eserdeki yaklaşımlardan hareketle, Asya Verimlilik Teşkilatı da iki temel kamu hizmetinin verimliliğinin ölçümüne odaklanmıştır. Bunlar vergi tahsili ve pasaport tanzim hizmetleridir.

Kitapta her iki kamu hizmet için iki ayrı verimlilik ölçüsü verilmektedir. Bunlar tüm girdilerin ölçüme dâhil edildiği Toplam Faktör Verimliliği ölçüsü ile işgücü verimliliğine karşılık gelen ve kitapta Tam Zaman Eşdeğeri Verimlilik olarak tanımlanan ölçüdür.

Vergi tahsili konusunda tanımlanan verimlilik ölçüleri şu şekildedir:

Toplam Faktör Verimliliği=(İşlem gören vergi beyannameleri sayısı)/(Deflate edilmiş (işgücü maliyeti+yönetim maliyeti+sermaye tüketimi))

Tam Zaman Eşdeğeri Verimlilik=(İşlem gören vergi beyannameleri sayısı)/(Tam zaman eşdeğeri çalışan sayısı)

Benzer şekilde pasaport tanzimi ile ilgili olarak verimlilik ölçüsü aşağıdaki gibi tanımlanmıştır:

Toplam Faktör Verimliliği=(Tanzim edilen pasaport sayısı)/(Deflate edilmiş (işgücü maliyeti+yönetim maliyeti+sermaye tüketimi))

Tam Zaman Eşdeğeri Verimlilik=(Tanzim edilen pasaport sayısı)/(Tam zaman eşdeğeri çalışan sayısı)

Kitapta metodolojinin verildiği bölümün devamında, uygulama yapılan sekiz ülkenin (Bangladeş, Endonezya, İran, Pakistan, Filipinler, Sri Lanka, Tayland ve Vietnam) ayrı kısımlarda verilen raporları yer almaktadır. Bu kısımlarda her bir ülke için hem vergi tahsili hem de pasaport tanzimine ilişkin kamu hizmetleri özetlenmiş, bu hizmetlerin tarihsel gelişimi ve mevcut durumu verilerek, ilgili veriler ışığında analizi yapılmıştır. Ancak bahsi geçen sekiz ülkenin bazılarında veri eksikliğinden dolayı bu verimlilik ölçüleri tam olarak uygulanamamıştır. Buna rağmen, mevcut durumun iyi bir analizi yapılmış ve duruma ilişkin öneriler her bir ülke için kaleme alınmıştır.