İçindekiler
Dergi Arşivi

Avrupa Birliği İş Gücü Piyasası Beceri Platformu

Gülçin MANZAK AYDIN / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı

 

İstihdam hem üretim hem de toplumsal yaşam açısından başat önemdedir. Üretim açısından rasyonel olan var olan emek gücünün etkin kullanımıdır. İdeal toplumda bireyler kendilerine sunulan eğitim ve sağlık olanaklarından faydalanarak yetişir, daha sonra edindikleri bilgi ve beceriyi toplumsal yaşama ve üretime katkı sağlamak için kullanır. Aynı zamanda bu çalışma karşılığında kendi hayatlarını idame ettirmeleri için aldıkları ücretle üretimine katkıda bulunduğu mal ve hizmetlerin tüketime veya yatırıma dönüşmesine aracı olurlar.

Kapitalist ekonominin üzerinde yükseldiği bu döngü, zaman zaman çeşitli dönüşümlere ayak uydurmak zorunda kalmıştır. Günümüzün sıklıkla telaffuz edilen dönüşümü dijitalleşme olarak özetlenmektedir. Üretimde köklü bir değişikliğe işaret eden bu dönüşüm sadece üretimi değil tüm hayatı ve çalışma biçimlerini etkileyecektir. OECD’nin (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) 2019 Beceri Görünümü raporunda da altını çizdiği gibi bu dönüşüm, bünyesinde fırsatlar kadar tehditleri de barındırmaktadır. Raporda toplumsal anlamda bir tehdit olarak, insanların bu süreçte ihtiyaç duyacağı yeni beceriler ve bu becerilerin eğitim öğretim politikalarına içerilmesi tartışılmaktadır. Bu kapsamda ortaya çıkan “dijital ayrım” (digital divide) kavramı, insanların Internet kullanım biçimlerini ve çevrimiçi (online) faaliyetlerden edindikleri faydaları referans almaktadır. Raporda teknoloji kullanımının eşitsizlikleri artırma ve iyilik halini zedeleme potansiyelinin önüne geçmek için bir dizi politikaya ihtiyaç olduğu vurgulanmaktadır.

Bu süreçte yaşanan dönüşümü takip edebilmek, gerekli noktalarda politika üretebilmek için elzemdir. Bu takip ancak kritik noktalarda mevcut durumu yansıtan göstergelerin varlığı ile mümkündür. Bu yazıda Avrupa Birliği (AB) ülkeleri için üretilen ve ülkelerdeki iş gücünün beceri yapılarını anlamamıza yardımcı olan Beceri Genel Görünüş (Skills Panaroma ) platformu tanıtılacaktır. Beceri konusundaki bilgiyi bir araya getiren platformda; Cedefop (Avrupa Mesleki Eğitimi Geliştirme Merkezi), Eurofound (Avrupa Yaşam ve Çalışma Koşullarını İyileştirme Vakfı), Eurostat (Avrupa İstatistik Ofisi) ve OECD tarafından üretilen göstergelere yer verilmiştir. Bu oluşum, beceri konusunda hem yol gösterici olması hem de bütünlüklü bir çerçeve sunması dolayısıyla faydalı görülmektedir. Bu yazıda platformda yer alan üç çalışma yakından incelenecektir.

Bu göstergelerden ilki Avrupa Beceri Endeksi’dir (European Skills Index). Endeks, çeşitli uluslararası veri tabanında yer alan 15 farklı göstergeye dayanmaktadır. Ülkeleri 7 yıl içindeki performanslarına göre sıralayan bu bileşik gösterge 3 bileşenden oluşmaktadır. Bileşen başlıkları beceri gelişimi, beceri aktifliği ve beceri uyumudur. İlk bileşen, ülkedeki eğitim ve öğretim faaliyetlerini ve bu sistemin beceri gelişimi konusundaki ilk çıktılarını temsil etmektedir. Beceri aktifliği, eğitimden iş hayatına geçişe ait göstergelerle farklı grupların işgücü piyasalarındaki faaliyet oranlarını içermektedir. Beceri uyumu ise, becerilerden faydalanma düzeyini yani becerilerin işgücü piyasasında karşılık bulma oranını kapsamaktadır. 2016 yılı sonuçlarına göre ilk bileşende Finlandiya başı çekerken, ikinci bileşende İsveç, üçüncü bileşende de yoğun meslek eğitimleri ve sanayi üretiminin etkisiyle Çekya birinci sırada yer almaktadır. Bileşik endekse bakıldığında ise, en yüksek endeks değerinin Çekya’ya, en düşük değerin ise İspanya’ya ait olduğu görülmektedir (Bkz. Şekil 1).

 


Şekil 1: Avrupa Beceri Endeksi Ülke Sıralaması (2016)

Ele alınacak ikinci çalışma, “Çevrimiçi Açık İşlerde Beceriler” (Skills in Online Vacancies) başlığı ile Cedefop tarafından hazırlanmıştır. Çalışma sayesinde Avrupa genelinde işgücü piyasasının önemli bir bölümünü temsilen taranan çevrimiçi açık işlerden hangi meslek grubuna ve hangi becerilere talep olduğu bilgilerine ulaşmak mümkündür. Şekil 2’de şu an 18 ülke için elde edilen sonuçlara göre çevrimiçi açık işlerin hangi meslek grubuna yönelik olduğu özetlenmektedir. Buna göre “Profesyonel meslek grupları” %26,3 ile en fazla talep edilen meslek grubudur. Onları %18,8 ile “Teknisyenler, teknikerler ve yardımcı profesyonel meslek mensupları” ve %12 ile “Hizmet ve satış elemanları” takip etmektedir.

Şekil 2: Çevrimiçi Açık İşlerin Hedef Aldığı Meslek Grubu Dağılımı

Temmuz 2018 ve Mart 2019 dönemi için yapılan çalışma ile çevrimiçi açık işlerde aranan meslekler yanında talep edilen becerilere de ulaşmak mümkündür. Buna göre “değişime uyum gösterme” tüm iş ilanlarının %49.1’inde; “takım olarak çalışma” %34.8’inde; “bilgisayar kullanma” %27.2’sinde, İngilizce %21.2’sinde ve “takım çalışması ilkeleri” %20.9’unda tekrarlanmıştır. Görüldüğü gibi değişen çalışma koşulları ve gerekli becerilerin çeşitlenmesi her meslekte gerek duyulan çapraz (transversal) yeteneklerin önemini artırmıştır.

Bu yazıda ele alınacak üçüncü gösterge Gelecek İstihdam İhtiyacı (Future Employment Needs) göstergesidir. Bu gösterge 2018-2030 dönemi içinde her meslek grubu için açılacak toplam iş tahminini sunmaktadır. Bu tahmin, var olan işgücünün yerini alacak insan ihtiyacı ve ekonomik büyümeyle ortaya çıkacak yeni işlerde çalışacak insan ihtiyacı toplamına dayanmaktadır. Şekil 3, bu çalışma sonunda AB ülkelerinde 2030 yılına dek ihtiyaç duyulacak istihdamı meslek grubu ve eğitim düzeyine göre ayrıştırmaktadır.

Şekil 3: 2018-2030 Döneminde AB ülkelerinin Meslek Grubu ve Eğitim Düzeyine göre Gelecek İstihdam İhtiyacı

Şekil 3’e göre, genel içinde yüksek vasıflı beyaz yakalı meslek gruplarına talebin yüksek olacağı tahmin edilmektedir. Bu meslek gruplarında istihdam edileceklerin eğitim düzeyinin de genellikle yüksek olacağı öngörülmektedir. Bunun yanında orta öğretimin niteliğinin birçok meslek grubunu doğrudan etkileyeceği açıktır. Bu gösterge ile AB ülkeleri, ileride ihtiyaç duyacakları iş gücüne gerekli nitelikleri kazandırmak için zaman kazanmaktadır.

Yazı kapsamında incelenen 3 gösterge sırasıyla ülkelere, kendilerini diğer ülkelerle karşılaştırma, mevcut durumda aranan ve gelecekte ihtiyaç duyulacak meslek ve becerilere yönelik stratejiler geliştirme olanağı sağlamaktadır. Analiz anlamında tüm göstergelerin sınırlılıkları olmakla beraber gerekli göstergeler bir arada değerlendirildiğinde bütüncül bir resim sunmaktadır. Sonuç olarak, her konuda olduğu gibi beceri konusunda da gösterge üretimi için gerekli verinin temini ve oluşturulacak göstergelerin kamuoyuyla paylaşımı, bu konuda farkındalık yaratmak ve politika üretimine katkı sunacakların ilgisini uyandırmak açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.

Kaynaklar
1. OECD (2019), OECD Skills Outlook 2019: Thriving in a Digital World, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/df80bc12-en.
2. https://skillspanorama.cedefop.europa.eu/en