İçindekiler
Dergi Arşivi

Belgelerin Uluslararası Geçerliliğinde Ulusal Yeterlilik Çerçevelerinin Rolü

Çalışma hayatının temel noktasını oluşturan meslekler insanlar için yaşamlarını sürdürebilmek adına öğrenmek, edinmek zorunda oldukları bir kavramdır. Mesleklerin öğrenilmesi ve çalışma hayatının sürdürülmesi için belirli bir öğrenme periyoduna ihtiyaç vardır. Bu öğrenme periyodu bazen örgün ve yaygın eğitimle yani eğitim sistemi dahilinde, bazen de sargın eğitim ile sektör içerisinde kişisel kazanım yoluyla tamamlanabilir. Örgün ve yaygın eğitim sistemi içeriside tamamlanan öğrenme periyodları;

Ahmet Turan YILDIRIM / Uzman Yardımcısı (Mesleki Yeterlilik Kurumu)

 

Bireylerin bu gereksinimlerinin karşılanması adına çeşitli kurum, kuruluş faaliyetleri bulunmakta ve birçok mesleğin belgelendirilmesi yapılmaktadır. Bu alanda verilen belgelerin kalite güvencesine sahip olması, belgeleri edinen kişilerin ise sektörün ihtiyaçlarını karşılayacak bilgi beceri ve yetkinliklere sahip olması beklenmektedir. Ancak özellikle mesleki alanda ülkemizdeki çoğu belgenin istenilen özelliklere sahip olmadığı ve bu durumun belge enflasyonuna yol açtığı görülmektedir. Bu açıdan belge enflasyonunun önlenmesi, sektörün nitelikli ve belgeli işgücü ihtiyacının karşılanması için Mesleki Yeterlilik Kurumu faaliyetlerde bulunmaktadır.

Mesleki Yeterlilik Kurumu önceki öğrenmelerin tanınması, iş piyasasının ve eğitim kurumlarının öncelikli ihtiyaçları doğrultusunda alanında uzman kişilerce oluşturulmuş olan ulusal meslek standartları aracılığı ile kişilerin icra edecekleri mesleklerin ulusal düzeyde hatlarının çizilmesi, meslek gereksinimlerinin tanımlanması, bu doğrultuda oluşturulan ulusal yeterlilikler aracılığı ile de meslekleri icra eden kişilerin sahip olması gereken bilgi, beceri, yetkinliklerin tanımlanması ve yeterliliklerin çıktısı olarak ortaya çıkan belgelerin uluslararası alanda karşılıklı olarak tanınması, aktif belgeli işgücü hareketliliğinin sağlaması, yeterliliklerin kalite güvencesinin sağlanması adına Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinin oluşturulmasına ilişkin faaliyetleri yürütmektedir.

Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından oluşturulacak olan Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi bir Ulusal Yeterlilik Çerçevesidir. Ulusal yeterlilik çerçevesi (UYÇ) ise, bir ülkede var olan yeterlilikleri tanımlamak, belirlenmiş ölçütlere göre sınıflandırmak ve karşılaştırmak için kullanılan, seviyelerden oluşan ilkeler ve kurallar bütünüdür. UYÇ, bir ülkede bulunan yeterlilik sistemlerini bütünleştirmekte ve yeterlilik sistemleri arasında eşgüdümü sağlamakta; yeterliliklerin kalite standartları çerçevesinde daha şeffaf ve tanımlanabilir olmasını sağlamakta ve öğrenenlerin yeterlilikler arasında yatay ve dikey hareketliliğini kolaylaştırmaktadır. Bu kapsamda Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi ilk, orta ve yükseköğretim dâhil, meslekî, genel ve akademik eğitim ve öğretim programları ve diğer öğrenme yollarıyla kazanılan tüm yeterlilik esaslarını gösteren ulusal yeterlilikler çerçevesidir.

Bir ülke içerisindeki yeterlilik sistemlerinin bir bütün haline getirilmesi ve bunlar arasında eşgüdümün sağlanması için Ulusal Yeterlilikler Çerçevesi oluşturulduğu gibi dünyanın çeşitli yerlerinde ülkeler arası aynı uyumun sağlanabilmesi için de Bölgesel Yeterlilik Çerçeveleri oluşturulabilmektedir. Bölgesel Yeterlilik Çerçeveleri, UYÇ’ler arasında karşılaştırma yapılması ve UYÇ’lerin birbirleriyle ilişkilendirilmesi gereksinimi nedeniyle ortaya çıkmıştır. Bu çerçeveleri bir üst çerçeve, uyumlandırma merkezi veya referans alınan yapı olarak görmek mümkündür. UYÇ bir ülke içindeki yeterliliklerin, çeşitli kurum kuruluşlardan alınan belgelerin birbiriyle uyumlu hale getirilmesi ve ortak bir kalite sisteminin inşa edilmesi için kurulduğu gibi bölgesel yeterlilik çerçeveleri de aynı şekilde üst seviyede aynı koşulların sağlanması ve belgeli iş gücünün ülkelerarası hareketliliğinin sağlanmasını amaçlamaktadır.

Dünyanın çeşitli yerlerinde bu üst çerçeveleri görmemiz mümkündür. Kuzey Amerika Bölgesinde Karayipler Yeterlilikler Çerçevesi, Pasifik Okyanusuna komşu ülkeler arasında Pasifik Yeterlilikler Çerçevesi, Ortadoğu’da Körfez Yeterlilik Çerçevesi, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği Çerçevesi ve Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi bunlara örnek olarak verilebilir.

Dünya genelindeki bölgesel yeterlilik çerçeveleri arasında ülkemiz açısından en önemlisi Türkiye’nin de dahil olduğu Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi’dir. AYÇ, Avrupa’daki yeterliliklerin şeffaflığının sağlanması, yeterliliklerin farklı ülkeler arasında taşınmasının teşvik edilmesi, yeterliliklerin tanınması ve farklı UYÇ’ler arasında karşılaştırma yapılabilmesi için bir üst çerçeve görevi görmektedir. Bu kapsamda UYÇ’lerin AYÇ ile referanslanması, taraflar arasındaki sistemlerin birbirleriyle uyumunun sağlanmasının önünü açacaktır. Referanslanma ile ülkelerde kullanılan belgelerin AYÇ’ye referanslanmış ülke sistemlerinin birbiri arasında tanınma ve geçerliliği açısından önemli bir aşama kaydedilmiş olacak, belgeli işgücünün anlaşmaya taraf ülkeler arasında hareketliliği adına yol alınmış olacaktır. Ancak üst çerçevede ortak bir referans noktası oluşturmak demek belgelerin karşılıklı olarak tanındığı ve taraf ülkeler arasında geçerliliğe sahip olduğu anlamına gelmemektedir. Ama belge geçerliliğine uluslararası bir kimlik kazandırma adına en etkin ve geçerli yöntem olduğu değerlendirilmektedir.

Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi
29 Mart 2017 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu ve Mesleki Yeterlilik Kurumu temsilcilerinden oluşan heyet Türkiye Referanslama Raporunun sunumunu gerçekleştirmiş ve sunum sonrası yapılan değerlendirme ile Avrupa Yeterlilikler Çerçevesine referanslandırılmıştır. Bununla birlikte MEB, YÖK ve MYK tarafından verilen ve Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinde yer alan yeterliliklerin üst çerçeveye taraf UYÇ’ler tarafından tanınması yani belgelerin uluslararası geçerliliği, daha ulaşılabilir hale gelmiştir. Referanslamanın bir sonraki aşaması olarak Türkiye, karşılıklı tanıma anlaşmaları yoluyla yahut ortak referans noktasında buluşarak, Avrupa Birliğine üye olmasa dahi, Avrupa Bütünleşmesinin son aşaması olan Ortak Birlik yapısının en önemli parçalarından biri olarak kabul edilen serbest iş gücü dolaşımına dahil olma yolunda ilerlemiş olacaktır. Bu doğrultuda nitelikli ve belgeli iş gücü hareketliliği sağlanarak taraf ülkelerin belgelerinin karşılıklı tanınmasına bir adım daha yaklaşılmış olacaktır.

UYÇ’ler ve AYÇ seviyelerden oluşan yapılardır. Her seviyeye karşılık gelen bilgi, beceri ve yetkinlikler belirlenerek seviye tanımlayıcıları oluşturulmuş ve belgelerin seviyelerdeki konumlandırmaları bu tanımlayıcılar doğrultusunda yapılmıştır. Yani bir ülke içerisinde verilen belgeler o ülke UYÇ’si içerisinde belirli seviyelerde yerini almakta ve AYÇ gibi üst çerçeveler aracılığıyla bir başka ülkedeki UYÇ seviyesinde karşılığını bulmaktadır. Belgelerin uluslararası geçerliliğinin sağlanması; ülkelerde uygulanan yeterlilik sistemlerinin doğru tanımlanması ve UYÇ’ler aracılığıyla bir belgenin karşı ülkede hangi seviyeye karşılık geldiğinin tespit edilmesiyle mümkün olabilecektir. Ülkemizde TYÇ’nin AYÇ ile referanslandırılması gerçekleştirilmiş durumdadır. Bir sonraki aşamayla birlikte kalite güvencesi sağlanmış tüm yeterlilikler TYÇ’ye yerleştirilecektir. Böylelikle Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından verilen belgelerin yanı sıra Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu tarafından verilmiş belgeler de dahil ulusal yeterlilik sisteminin tüm bileşenlerinin UYÇ kapsamında öğrenme kazanımları ile tanımlama, sınıflandırma ve karşılaştırmaları yapılarak bütünleşik bir yapı ortaya çıkarılacaktır. Tüm bu çalışmaların tamamlanmasının ardından üst çerçevede yani AYÇ’de oluşturulan ortak uzlaşı ve referans noktasından hareketle karşılıklı tanımalar hayata geçirilip verilmekte olan ulusal belgelere, uluslararası geçerlilik ve hareket kolaylığı sağlanmış olacaktır.