İçindekiler
Dergi Arşivi

Bilim Diplomasisi ve Bakanlık Yurt Dışı Teşkilatının Tasarlanması

Zafer UYGUN / AB Uzmanı (Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü)

 

Ülkelerin uygulamaya koydukları bilim-teknoloji politikalarının ve gerçekleştirilen araştırmaların sonucu elde edilen bilginin sanayiye aktarılması, ülkelerin kalkınmalarının belli bir sistem içinde düzenli ve sürekli hale gelmesini sağlamaktadır. Bu çerçevede Türkiye’nin bilim, teknoloji ve inovasyon konularında ulusal stratejisinin uygulanması ve faaliyetlerinin uluslararası boyuta taşınmasında yeni bir yaklaşım olan bilim diplomasisi faaliyetlerine başlanılmış, Bakanlığımızın yurt dışı teşkilatı kurulması yönünde önemli adımlar atılmıştır.

Bilim diplomasisi, milletler arasında gerçekleşen tüm bilimsel faaliyetlerin insanlığın ortak problemlerini çözmek ve bilgi temelli uluslararası ortaklıklar inşa etmek için kullanılması çabası olarak tarif edilebilir. Bilim diplomasisi çalışmaları, uluslararası bilimsel araştırma grupları oluşturulması ve desteklenmesi, kamu birimlerinde bilimsel kapasite oluşturulması ve ulusal menfaatleri etkiyebilecek bilimsel gelişmelerin takip edilmesi ve değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır.

Bilim diplomasisi üç farklı koldan yürütülen faaliyetleri kapsamaktadır: Bu faaliyet alanları; (1) Tüm dış politikaların ve ilişkilerin bilimsel, rasyonel bir zeminde yürütülmesi manasında diplomaside bilim, (2) uluslararası bilimsel işbirliği imkânları aranması anlamında bilim için diplomasi ve (3) diplomatik ilişkilerin kurulması ve güçlendirilmesi için bilimsel işbirliği zemininden yararlanılması manasına diplomasi için bilim olarak sıralanabilir.

“Uluslararası bilimsel ve teknolojik gelişmeleri yakından izleyerek, karar alma süreçlerini zamanında ve doğru bilgilerle beslemek; Türkiye’nin bilimsel görünümünü, etkinliğini artırmak ve yurt dışında bulunan Türk bilim adamlarının Türkiye’ye katkılarını artırmak için bilim diplomasisi faaliyetleri gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda, 07/02/2013 tarihli ve 28552 sayılı Resmi Gazete’de Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yurt dışı teşkilatında görevlendirilmek üzere yeni ve yoğun teknolojik, akademik çalışmaların yapıldığı ABD, Almanya, Çin, Güney Kore ve Japonya’da Bilim ve Teknoloji Müşavirliği kadrosu adı altında diplomatik temsilcilik tahsis edilmiştir.

Bilim ve Teknoloji Müşaviri, Büyükelçilikler bünyesinde sürekli olarak görevlendirilen diplomatik statüyü haiz, bilim-teknoloji ve bilim diplomasisi alanlarında temsil ve bilgi toplama vazifelerini icra eden elçilik görevlisidir.

Görevlerinden Bazıları…
• Türkiye’nin bilim, teknoloji ve sanayideki varlığını görev yaptıkları ülkede, çeşitli medya kanalları kullanarak ve etkinliler düzenleyerek kamuoyuna etkili bir şekilde anlatmak ve tanıtmak,
• Görevli bulunduğu ülkedeki bilimsel, teknolojik ve sınai faaliyetlerden, gelişmelerden ve politikalardan ilgili resmi, özel kurum ve kuruluşlarla temas ve görüşmeler yaparak bilgi toplamak, değerlendirmek, raporlamak,
• İkili ve çok taraflı teknolojik ve bilimsel anlaşmalar ile ilgili hazırlık çalışmalarını ve müzakerelerini yürütmek ve bu konuda hükümete görüş ve öneri sunmak; bu anlaşmaların uygulanmasından görev almak,
• Bilimsel ve teknik akademilerde, sanayide ve devlet kurumlarında bilim ve teknoloji alanlarında Türkiye’yi temsil etmek,
• Görev alanına giren faaliyetlerle ilgili yerli ve yabancı araştırma kurumları ve araştırıcıları ile her türlü bilimsel ve teknik işbirliği yapmak ve bu kurumlara, gerekirse üye olmak.

Dünyada Bilim Diplomasisi Örnekleri
Amerikan bilim diplomasisi, II. Dünya Savaşı sonrası yıllarında nükleer silahsızlanmayı dünya gündemine getirmek amacıyla Albert Einstein ve Bertrand Russell’ın kaleme aldıkları nükleer tehdit manifestosu; ardından soğuk savaş döneminde Amerikan Bilim Akademisi ve Rus Bilimler Akademisi arasında başlatılıp devlet başkanları Ronald Reagan ve Mihail Gorbaçov nezdinde sürdürülen uluslararası güvenlik görüşmeleri bağlamında sıkça gündeme gelmiştir. Günümüzde Amerikan bilim diplomasisi Ortadoğu ve İslam coğrafyası ile bilimsel işbirlikleri ve ortaklıklarla sürdürülebilir barış ve refah hedefli bir strateji izlemektedir. Bunun yanında Amerikan bilim diplomasisi uluslararası sahaların yönetimi ve küresel iklim değişikliği, su, gıda, enerji güvenliği gibi küresel problemlere odaklanmış bulunmaktadır.

İngiltere, 2001 yılında Bilim Yenilik Ağı (Science Innovation Network, SIN) projesiyle bilimi dış politika süreçlerine daha etkin katmak amacıyla bir girişim başlatmıştır. Geçtiğimiz yıllarda bu girişim, yurtdışındaki İngiliz bilim adamları ve yerel uzmanların katılımıyla, 25 ülkeden 40 şehri kapsayacak şekilde büyümüştür. İngiltere, SIN girişimi ile Amerika başta olmak üzere Brezilya, Kanada, Çin, Rusya ve diğer Avrupa ülkelerinde bilim ataşelikleri açmıştır. SIN büroları İngiliz elçiliklerinde yer alarak, buradaki misyon şefleri ve diplomatlar ile birlikte çalışmalarını koordine etmektedir. SIN diplomatları bulundukları ülkedeki bilim teknoloji ekosistemini, bilim insanlarını ve girişimcileri yakından tanıyarak, bu ülkelerde İngiliz bilim adamları, üniversiteleri ve yüksek teknoloji şirketleri için fırsatlar kollamaktadırlar.

İsviçre devleti, bilim diplomasisi bağlamında dünyanın önde gelen bilim merkezlerinde şubesi bulunan ve Swissnex olarak adlandırılan bilim ve teknoloji elçilikleri ağı kurmuştur. İsviçre Devlet Bakanlığı, Eğitim ve Araştırma Başkanlığı ve İsviçre Dışişleri Bakanlığı tarafından koordine edilmektedir. Halen Boston, San Francisco, Singapur ve Bangalore ve Şangay’da hizmet vermekte olup, Amerika, Çin, Rusya, Güney Afrika, Brezilya, Şili, Japonya ve Güney Kore ile ikili anlaşmalar çerçevesinde bilimsel ve teknolojik işbirlikleri kurmaktadır. Finansmanının üçte birini İsviçre devletinden, kalan kısmını ise özel sektörden temin eden ağın misyonu, İsviçre’nin bilim, teknoloji ve inovasyon için mükemmeliyet merkezi imajını güçlendirmek; bulunduğu bölgedeki üniversiteler, araştırma enstitüleri, şirketler ve diğer organizasyonlar ile İsviçre arasında işbirlikleri tesis etmek; ulusal menfaatlerini ilgili bölgelerden yararlanarak güçlendirmek, ve desteklemek; ve ulusal kurumlarının küreselleşmesine destek olmak olarak ifade edilmiştir.

Japonya bilim diplomasisinde en aktif ülkelerden biri olarak 2007 yılında resmi bilim diplomasisi politikasını açıklamıştır. Dünyanın en önde gelen bilim ve teknoloji birikimini stratejik bir diplomasi aracı olarak kullanmak amacıyla, ulusal bilim diplomasisi için dört amaç belirlemiştir. Bu hedefler, (1) Japon bilim adamlarının uluslararası araştırma programlarına katılması için pazarlıkların yapılması; (2) uluslararası politika süreçlerine bilimsel katkıda bulunmak; (3) gelişmekte olan ülkelerde bilim ve teknoloji kapasitesinin geliştirilmesi ve (4) bilimsel gücünü kullanarak uluslararası sistemde Japonya’nın prestijini artırmak ve ulusal yatırım imkânları sağlamak olarak sıralanmıştır.

Sonuç Yerine
Türkiye’nin belirlediği öncelikli alanlarda rekabet üstünlüğü elde edebilmek için, inovasyonun enerjisini üreten temel bilim ve teknoloji alanlarındaki yetkinliklerini yükseltmek zorunda olup buna yönelik, uluslararası çapta planları, araştırma ve uygulama programlarını yürürlüğe koymalıdır.

Bilim ve teknoloji politikalarının oluşturulmasındaki döngüde bilimsel bilgi ve politika yapıcıları arasındaki köprü vazifesi görecek olan temsilciklerimiz ile Bakanlığımız karar alıcıların deneyimlerini, uzmanlıklarını ve yargılarını, gerçekleştirilen bilimsel ve sistematik araştırmalardan elde edilen kanıtlar ile entegre edebilecektir.


Kaynakça
• Adams, J. (2008):Measuring collaboration and linking it to policy, Presentation at the conference on Drivers of International Collaboration in Research, 13 & 14 October 2008, Brussels
• Advancing, Science, Serving Society, http://www.aaas.org/news/science-diplomacy-concepts-and-real-world-examples-guide-success
• Australian science in a changing world: innovation requires global engagement, Position paper, November 2011
• European Commission (2009): Report on Global Governance of Science Report of the Expert Group on Global Governance of Science to the Science, Brussels 2009
• European Commission (2011): Report on Drivers of International collaboration in research European STI Indicators, Brussels 2011
• International Cooperation in Science, Technology and Innovation: Strategies for a Changing World, Report of the Expert Group established to support the further development of an EU international STI cooperation strategy
• New frontiers in science diplomacy, Navigating the changing balance of power January 2010, The Royal Society Science Policy Centre
• U.S. and International Perspectives on Global Science Policy and Science Diplomacy: Report of a Workshop