İçindekiler
Dergi Arşivi

Bilim, Sanayi Ve Teknoloji Bakanlığı’nın Enerji Verimliliği Alanında Yürüttüğü Çalışmalar

Gözde BOSNALI / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Gelişmiş ülkelere kıyasla “enerji yoğun” ekonomilerden biri olan ve nihai enerji tüketiminin yaklaşık %34’ünün, net elektrik tüketiminin ise % 47,2’sinin sanayi sektöründe gerçekleştiği ülkemizde, sanayide enerji verimliliği alanında yapılabilecek iyileştirmeler kaynak verimli ve sürdürülebilir bir üretim yapısına geçişin sağlanmasında önemli potansiyel taşımaktadır. İşletmelerin üzerindeki en büyük yüklerden birinin enerji maliyetleri olması ve ülkemizin enerji açısından büyük oranda dış ülkelerin arzına bağlı bir yapı sergilemesi, enerji verimliliği konusunu öncelikli bir alan hâline getirmiştir. Bu bağlamda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BSTB), ilgili mevzuat, üst politika ve strateji belgeleriyle belirlenmiş eylemlerin yürütülmesi yoluyla sanayide enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik çalışmalarda bulunmaktadır. Bu makalede, bu politika belgeleri özetlenerek söz konusu faaliyetler detaylı olarak açıklanmaktadır.

Enerjinin verimli kullanılmasının sağlanması ve etkin bir enerji verimliliği programının uygulanması, enerji maliyetlerinin ekonomi üzerindeki yükünün hafifletilmesi, enerji verimliliği konusunda bir bilinç oluşturulması ile uluslararası yükümlülüklerin yerine getirilmesi kapsamında genel politikaları ve idari çerçeveyi 2007 yılında yürürlüğe giren 5627 sayılı “Enerji Verimliliği Kanunu” ve ilgili yönetmelikleri belirlemektedir. Bu kanunu dayanak alarak, seçilmiş bazı sektör ve alanlarda enerji verimliliğini iyileştirmeye yönelik çalışmalar yürütülmesi, mevcut bazı uygulamaların yaygınlaştırılması, örnek uygulamaların duyurularak kamuoyu bilincinin yükseltilmesi ve nihayetinde talep yönetimine katkıda bulunulması amacıyla 2012 yılında “Enerji Verimliliği Strateji Belgesi (2012-2023)” yürürlüğe girmiştir.

Sanayide Enerji Verimliliği alanında bir diğer önemli ulusal politika belgesi niteliğindeki Onuncu Kalkınma Planı’nın Öncelikli Dönüşüm Programlarından biri olan “Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı”dır.

Söz konusu program kapsamındaki 3. Bileşen: Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması’na ilişkin olup bileşen kapsamındaki eylemlerin yürütülmesinden Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumludur. Bileşen kapsamında yer alan politikalar aşağıdaki gibidir:

Politika 1: Düşük verimli AC elektrik motorlarının daha yüksek verimli olanlarıyla değiştirilmesi
Politika 2: KOBİ’lerin enerji verimliliği konusundaki eğitim, etüt ve danışmanlık hizmetlerinin desteklenmesine yönelik mekanizmaların iyileştirilmesi
Politika 3: Enerji verimliliği alanındaki teknolojilerin ve iyi uygulama örneklerinin KOBİ’lerde yaygınlaştırılması

Bu politika bileşenleri altındaki ilgili eylemler Bakanlığımız koordinasyonunda ve Türkiye Sanayi Strateji Belgesi (2015-2018) ve Verimlilik Stratejisi ve Eylem Planı (2015-2018) belgelerindeki tamamlayıcı eylemlerle uyumlu olarak yürütülmektedir.

Bu bileşen kapsamındaki en önemli politika başlığı, düşük verimli AC elektrik motorlarının daha yüksek verimli olanlarıyla değiştirilmesidir. Bu çerçevede Verimlilik Genel Müdürlüğü, “Sanayide Kullanılan Düşük Verimli AC Elektrik Motorlarının Daha Yüksek Verimli Olanlarıyla Değiştirilmesi” olarak başlık verilen politikayı bir program çerçevesinde yürütme kararı almıştır.

“Sanayide Elektrik Motorlarının Dönüşümü Programı”nın amacı, "Türk sanayisinin enerji verimli üretim yapmasına ve karbon salınımının azaltılmasına katkı sağlamak üzere üretimde kullanılan bağımsız ve akuple 7.5 kw ve üzeri elektrik motorlarının verimli motorlarla değiştirilmesi ve gerek elektrik motoru üreticileri gerekse nihai kullanıcıların teknolojik gelişiminin desteklenmesi”dir. “Sanayide Kullanılan Verimsiz Elektrik Motorlarının Dönüşümü Programı” çok taraflı ve katılımcı bir bakış açısı ile uzun vadede nihai hedeflerine ulaşabilecektir.

Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından yürütülecek olan bu program kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan faaliyetler 5 ana bileşen etrafında oluşturulmuştur:

1. Sanayide kullanılan 7,5 kW ve üzeri AC motorlarına ilişkin envanterin çıkarılması
2. Enerji verimli elektrik motorlarına ilişkin mevzuatın ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi
3. Sanayideki elektrik motorlarının dönüşümünün hızlandırılması için finansal destek modellerinin geliştirilmesi
4. Elektrik motoru üreticilerinin teknoloji düzeylerinin ve üretim kapasitesinin geliştirilmesi
5. İşletmelerde enerji verimli motorlara ilişkin farkındalığın artırılması

Program kapsamda, sanayicilerimize yönelik destek ve teşvikler, sanayicimizi bu konuda bilgilendirecek eğitimler, üretilecek kılavuzlar ve mevzuatla belirlenecek asgari enerji performans standartları, hedeflenen dönüşümün gerçekleştirilmesinde önemli birer araç olarak kullanılması öngörülmektedir.

Bu bileşenlere ilişkin yürütülen:
1. Sanayide kullanılan elektrik motorları envanteri
2. KOBİ’lerde enerji verimli elektrik motorlarının kullanımının teşvik edilmesi projesi (GEF)
3. Sanayide kullanılan verimsiz elektrik motorlarının dönüşümü Kayseri pilot projesi
4. Denetim faaliyetleri
5. Motor test laboratuvarı
6. Bilinçlendirme faaliyetlerine

kapsamında yürütülen çalışmalar aşağıda özetlenmiştir.

1. Sanayide Kullanılan Elektrik Motorlarının Envanterinin Çıkarılması Projesi

Onuncu Kalkınma Planı Öncelikli Dönüşüm Programlarından biri olan “Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı” altında yer alan “Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması” bileşeninin koordinasyonu Ekim 2014’ten bu yana Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Bu bileşen kapsamındaki en önemli politika başlığı, düşük verimli AC elektrik motorlarının daha yüksek verimli olanlarıyla değiştirilmesidir. Bu çerçevede Verimlilik Genel Müdürlüğü, “Sanayide Kullanılan Düşük Verimli AC Elektrik Motorlarının Daha Yüksek Verimli Olanlarıyla Değiştirilmesi” olarak başlık verilen politikayı bir program çerçevesinde yürütme kararı almıştır.

Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından yürütülecek olan bu program kapsamında yer alan faaliyetler içerisinde öncelikli olarak “Sanayide kullanılan 7,5 kW ve üzeri AC motorlarına ilişkin envanter çıkarılması” eyleminin gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Bu doğrultuda; toplam 62 ilde yer alan ve sayısal olarak önceden belirlenen imalat sektörlerine ilişkin faaliyet gösteren 887 sanayi işletmesine ait motor envanteri bilgileri, BST İl Müdürlüklerinin çalışmaları sonucu elde edilmiş ve analiz çalışmalarına başlanmıştır.

Ön analiz raporu kapsamında işletmelerden alınan AC (alternatif akım) ve DC (doğru akım) motor verileri incelenerek yerli-ithal üretim oranı, ortalama güç, verimlilik durumu vb. sonuçlar elde edilmiş, ayrıca mevcut stokta yer alan motor sayısı ve buna ilişkin temel veriler hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucu mevcut stoktaki AC motorların verimlilik durumlarının beklenenden düşük olduğu göze çarpmaktadır. Motor Dönüşüm Programı ile hedeflenen verimlilik seviyesi olan IE 3 sınıfına ait motorların %1’lik seviyeye bile ulaşamadığı ve IE 1 verim sınıfına sahip motorların toplam motorlar içerisinde %60’tan fazla paya sahip olduğu gözlemlenmiştir.

Ön analiz işlemi akabinde çalışmaların sürdüğü detaylı analiz bölümünde ise elektrik motorlarının sanayi tüketimindeki payı, tasarruf potansiyelleri, dönüşüm maliyeti, yatırım geri dönüş süreleri hem ülke geneli bazında hem de sektörel-bölgesel olarak analiz edilecek ve söz konusu rapor nihai hale getirilerek “Motor Envanteri Raporu” adı altında motor dönüşüm programının en önemli girdisi olarak ilgili kurum ve kuruluşların hizmetine sunulacaktır.

2. KOBİ’lerde Enerji Verimli Elektrik Motorlarının Kullanımının Teşvik Edilmesi Projesi

KOBİ’lerde kullanılan elektrik motorlarının piyasa dönüşümü ile verimli hale getirilmesini amaçlayan Proje teklifi Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü ile UNDP tarafından hazırlanarak Küresel Çevre Fonu’na (GEF) sunulmuş ve projenin uygulama projesi olarak detaylandırılması GEF tarafından Haziran 2015’de onaylanmıştır.

Proje ortakları arasında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (YEGM), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Türk Standartları Enstitüsü, KOSGEB, Ankara Sanayi Odası, İstanbul Sanayi Odası ve yerli motor üreticileri yer almaktadır.

“KOBİ’lerde Enerji Verimli Elektrik Motorlarının Kullanımının Teşvik Edilmesi Projesi”; KOBİ’lerde kullanılan verimsiz elektrik motorlarının piyasa dönüşümü ile daha verimli hale getirilmesini sağlamak üzere aşağıdaki beş ana bileşenden oluşmaktadır:

1. Türkiye'de yeni ve mevcut motorların enerji verimli hale getirilmesi için ilgili yasal çerçevenin güçlendirilmesi,
2. Elektrik motoru sektörü için uygun yönetişim ve bilgi altyapısının geliştirilmesi,
3. Türk Standartları Enstitüsü (TSE) test laboratuarlarının test imkânlarının geliştirilmesi,
4. Motor dönüşümüne yönelik mali destek modellerinin geliştirilmesi ve uygulanması
5. Kapsamlı farkındalık ve eğitim programı uygulanması

Toplam süresi 5 yıl olarak belirlenen ve 3,75 milyon dolarlık kısmı GEF katkısı olmak üzere kurumların ayni katkıları ile yaklaşık 30 milyon dolar bütçeye sahip olan Proje 2016 yılı sonu itibariyle başlayacak olup, 5 yıl sürecektir.

3. Sanayide Kullanılan Verimsiz Elektrik Motorlarının Dönüşümü Kayseri Pilot Projesi

Türkiye imalat sanayinde yer alan işletmelerde kullanılmakta olan verimsiz elektrik motorlarının verimli olanlar ile değiştirilmesi yoluyla ülke düzeyinde elektrik enerjisi tasarruf ve verimliliğin sağlanması amacıyla başlatılan “Sanayide Kullanılan Verimsiz Elektrik Motorlarının Dönüşümü Programı” kapsamında Verimlilik Genel Müdürlüğü ve KOSGEB işbirliği ile “Sanayide Kullanılan Verimsiz Elektrik Motorlarının Dönüşümü Destek Kredisi Programı” adı altında yeni bir kredi faiz desteği program tasarlamıştır. Bu çerçevede, ilgili destek programının tarafları olan KOSGEB, BSTB ve Kayseri OSB Müdürlüğü (KOSBM) arasında protokol Ekim 2015 tarihinde imzalanmıştır.

Pilot proje kapsamında KOBİ’lerin mevcut verimsiz elektrik motorlarını IE3 ve üzeri elektrik motorları veya değişken hız sürücüsü ile teçhiz edilmiş IE2 motorlar ile değiştirmeleri amaçlanmaktadır. Verimsizleri ile değiştirilen verimli elektrik motorları sayesinde işletmelerin daha az enerji ile daha çok üretim yapabilmeleri ve böylece daha çok kazanç elde etmeleri öngörülmektedir.

Kredi Faiz Desteği Programına göre KOSGEB’in belirlediği bankalar tarafından sağlanacak kredi ile KOBİ başına en fazla 300.000 TL tutarında, 1 yıl geri ödemesiz geri kalanı 3’er aylık eşit taksitler halinde toplam 36 ay vadeli ve Banka tarafından talep edilmesi durumunda %80’i KGF tarafından teminatlı kredi kullandırılacaktır. KOBİ’lere kullandırılacak kredinin faizi KOSGEB tarafından karşılanacaktır. Pilot proje kapsamında uygulanan kredi faiz desteğinden KOSGEB Veri Tabanında yer alan ve KOBİ Beyannamesi onaylı, Kayseri OSB’de faaliyette bulunan, Enerji Verimliliği Etüt Çalışması yürütmüş veya etüt çalışması yaptıracak KOBİ’ler faydalanabilecektir.

Ayrıca, her KOBİ uygulanacak kredi faiz/kar payı desteğinden yeterli KOSGEB kaynağı olması ve Banka’nın uygun görmesi halinde kredi üst limitini aşmamak kaydı ile birden fazla yararlanabilecektir. Program hakkında bilgi almak için KOBİ’ler KOSGEB ve Kayseri Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü’ne başvurulabilecektir. Program 2016 yılı sonuna kadar geçerli olacaktır.

4. Denetim Faaliyetleri

10. Kalkınma Planı Sanayide Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Eylem Planları kapsamında Sanayi Ürünleri ve Denetimi Genel Müdürlüğü Elektrik Motorları ile ilgili denetimleri öncelikli faaliyetleri arasına almıştır. Bu çerçevede, öncelikle bir pilot denetim projesi kurgusu oluşturulmuştur.

Test sonuçlarına göre pilot denetim esnasında elde edilen tecrübeler ışığında; kontrol listeleri ile denetim usul ve esasları gözden geçirilecek olup idari yaptırımlarla ilgili çalışmaların sonuçlandırılmasının ardından il müdürlüklerine denetim talimatı verilecektir.

Elektrik motorlarına yönelik olarak ithalatta ve iç piyasada yürütülecek denetim faaliyetlerinin; Ekonomi Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Türk Standartları Enstitüsü yetkililerin yer alacağı alt bir çalışma grubu oluşturularak Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü koordinasyonunda sürdürülmesi kararlaştırılmıştır.

Elektrik motoru denetim sürecinin iç piyasa denetimleri ve ithalat denetimleri olmak üzere iki aşamada yürütülmesi planlanmıştır. Buna göre denetim sürecinin tüm yönleri ile alınarak; denetçilerin uzmanlaştırılması; denetçilerin bu ürün grubu ile ilgili denetim kapasitesinin geliştirilmesi ve uzman denetçi havuzu oluşturulması; iç piyasa denetimleri ile ilgili iyi denetim modeli kurulması; ithalat/gümrük denetimleri ile ilgili usul esaslar oluşturulması; uygunluk değerlendirmesi sürecinin ortaya konması, laboratuvar alt yapısının yeterliliğinin incelenmesi; sektörün mevzuata uygunluk seviyesinin ve uyumla ilgili sorunlarının tespit edilmesi, uygunluk seviyesinin arttırılması için denetimlerin araç olarak kullanılması; sektörel analiz yapılması (piyasa aktörleri, piyasaya arz akışı, kullanıcı profili ve şekli, ürün profili ve kullanım miktarları) ve sektör ile Bakanlığın denetimden sorumlu birimi arasında ortak bir anlayış ve işbirliği geliştirilmesi hedefleri çerçevesinde faaliyetler planlanmıştır.

5. Elektrik Motorları Test Laboratuvarı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BSTB) ile kamu ve sektör temsilcileri arasında yapılan toplantılar neticesinde üretici laboratuvarları dışında ülkemizde bu testleri yapabilecek bir laboratuvar bulunmadığı, etkin bir piyasa denetimi yapılamayacağı ve sonuç olarak bilhassa ithal elektrik motorları bağlamında sektörün problemler ile karşılaşma ihtimali tespit edilmiştir. BSTB’nin enerji verimliliği çalışmaları kapsamında elektrik motorlarının verimlilik sınıflarının doğrulanması amacıyla TSE’de bir elektrik motoru test laboratuvarının kurulmasına yönelik piyasa araştırması ve fizibilite çalışmaları başlatılmıştır.

Bu aşamada 2014 Şubat ayında TSE tarafından tamamlanan fizibilite çalışmasına istinaden laboratuvar kurulumu için ihale süreci başlatılmış ve güç aralığı 0,75-90 kW olan Motor Deney Laboratuvarı, Mart 2015 tarihinde, TSE (Gebze) Kalite Kampüsü Elektroteknik Laboratuvarı Müdürlüğünde tesis edilmiştir. Laboratuvar, kabul testleri sonrası Ağustos 2015 tarihinde aktif olarak çalışmalarına başlamış bulunmaktadır. Ayrıca bu süreç içerisinde TÜRKAK Akreditasyon denetiminden başarı ile geçmiş ve konusunda ilgili standartlardan akreditasyonunu tamamlamıştır.

6. İşletmelerde Enerji Verimli Motorlara İlişkin Farkındalığın Artırılması/ Bilinçlendirme ve Kapasite Geliştirme Faaliyetleri

“Sanayide Elektrik Motorlarının Dönüşümü Programı” kapsamında öncelikle kullanıcılar olmak üzere üreticiler, kamu ve özel kesimdeki tüm ilgili tarafların bilinçlendirilmesi ve bu dönüşümün getireceği faydaların aktarılmasına yönelik etkinliklerin yürütülmesi Programın temel bir ayağını oluşturmaktadır.

Bilinçlendirme ve kapasite geliştirmeye yönelik etkinlikler, başta işletmeler olmak üzere Organize Sanayi Bölgeleri, Sanayi Odaları, Sektör Birlikleri, Meslek Kuruluşları ve konunun politika ve yaptırım düzeyindeki paydaşı olan ilgili kamu kurumlarını hedef almaktadır. Bir diğer yandan söz konusu dönüşümün gerçekleştirilmesinde finansal destek mekanizmalarının oluşturulması temel bir bileşen olarak görüldüğünden KOSGEB, Kalkınma Bankası, Kalkınma Ajansları ve TURSEFF gibi finansal destek ve teşvik sağlayan kuruluşlar da Programın katılımcı bakış açısında önemli paydaşlar olarak görülmektedir.

Verimlilik Genel Müdürlüğü bu doğrultuda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı taşra teşkilatı olan Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüklerine yönelik bilinçlendirme etkinlikleri düzenlemektedir. Ayrıca Organize Sanayi Bölge Müdürlüklerinde düzenlenen konuya ilişkin toplantılar, konferanslar ve paneller ile daha kapsamlı bilinçlendirme etkinlikleri yürütülmektedir. İşletmeler düzeyinde ise uygulanacak pilot çalışmalar ile elde edilen faydanın ortaya koyulması ve iyi uygulama örneklerinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır.

Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen bilinçlendirme faaliyetleri arasında, motor üreticileri ile bilinçlendirme toplantıları; elektrik motorları ve temiz üretim alanında VGM tarafından gerçekleştirilen çalışmaların sunulduğu konferans, panel, seminer vb. etkinliklere katılım sağlanması, üniversitelerde “Sanayide Enerji Verimliliği” konulu konferanslar düzenlenmesi, Verimlilik Haftası kapsamında panel, çalıştay vb. etkinlikler yer almaktadır.

Bu çalışmalara ek olarak, sanayide verimsiz elektrik motorlarının dönüşümü konusunda bilinç ve farkındalığın artırılmasına yönelik "Elektrik Motorları ve Verimlilik" başlıklı bir kitapçık hazırlanmıştır. Elektrik Motorları ve Verimlilik kitapçığında; elektrik motorları hakkında genel bilgiler, yüksek verimli motorların kullanımının artırılmasının sağlayacağı faydalar, konuya ilişkin iyi uygulamalar, elektrik motorlarının kullanıldığı sistemlerde enerji verimliliği odakları ve bu alanda ilgili yasal ve idari düzenlemelere yer verilmiştir. Söz konusu kitapçıklar; 120 OSB, motor üreticileri, EVD'ler, envanter çalışmasına katılım sağlayan yaklaşık 1.000 firma ve 81 BST İl Müdürlüğü ile ilgili kurum ve kuruluşlara dağıtılmıştır (20.000 adet).

Kitapçığa şu bağlantıdan ulaşılabilmektedir:
http://www.temizuretim.gov.tr/Files/ElektrikMotorlar_brosur.pdf