İçindekiler
Dergi Arşivi

Buluşların Tescille Korunması - Patent

 

Temel Kavramlar

Patent: Sınırlı bir süre için üçüncü kişiler tarafından buluşun izinsiz olarak üretilmesini, kullanılmasını veya satılmasını engelleme yoluyla sahibine tanınan tekel hakkıdır. Bu hakkın kullanılabileceğini gösteren belgeye ise patent belgesi denir.

Buluş: Buluş, en temel anlamıyla teknik bir alanda belirli bir sorunun çözümüne ilişkin, teknik özelliği olan bir fikir ürünüdür. Buluş bazen yeni bir cihaz, ürün, yöntem veya proses olabileceği gibi bazen de bilinen bir ürün veya proses üzerinde yapılan bir iyileştirme olabilir.
Bir buluşun ilgili mevzuat kapsamında patentlenebilmesi için belirli kriterleri yerine getirmesi gerekmektedir. Bunlar yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliktir.

Yenilik: Buluşun dünya çapında daha önce var olmaması yani tekniğin bilinen durumuna dâhil olmaması anlamına gelir. Tekniğin bilinen durumu ise patent başvurusunun yapıldığı tarihten önce buluş konusunda dünyanın herhangi bir yerinde erişilebilir (yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım vb. yolla açıklanan) her türlü bilgi anlamına gelmektedir.

Buluş Basamağı: Buluşun, ilgili olduğu teknik alanda uzman bir kişi tarafından tekniğin bilinen durumundan aşikâr bir şekilde çıkarılamayacak nitelikte olması anlamına gelmektedir.

Sanayiye Uygulanabilirlik: Buluşun tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir, uygulanabilir veya kullanılabilir nitelikte olması anlamına gelir.

Patent ve Faydalı Model Başvuruları

2013 yılında Türk Patent Enstitüsüne 4580 yerli patent, 3446 faydalı model ve 7586 yabancı patent başvurusu yapılmıştır. Patent ve faydalı model başvuruları birlikte değerlendirildiğinde ülkemizde 2011 yılında 13.485 olan toplam başvuru sayısı, 2012’de 15.387 olmuş, 2013 de ise 15.612 olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye’de yapılan yerli patent ve faydalı model ile yabancı patent başvuruları toplamda, 2003-2012 arasındaki 10 yıllık dönemde yıllık ortalama % 20 artışla, yaklaşık 6 kat artarak 2.374’ten 15.387’ye ulaşmıştır.


Şekil 1. Türkiye’deki Yerli Patent Başvurularının Yıllara Göre Artış Oranları

Ülkemizdeki yerli patent başvuruları 2003-2012 arasındaki 10 yıllık dönemde ortalama % 28 artışla yaklaşık 10 kat artarak 490’dan 4543’e ulaşmıştır.

Dünya genelinde patent başvuruları, 1995 yılında 1.047.700 iken yıllık ortalama % 5 artışla 2012’de 2.347.700’e ulaşmış; Türkiye’deki yerli patent başvuru sayısı ise aynı dönemde yıllık ortalama % 22 artışla yaklaşık 27 kat artarak 170’den 4.543’e ulaşmıştır. Dünya genelinde yapılan toplam patent başvurularındaki artış oranları ile Türkiye’deki yerli patent başvurularının yıllara göre artış oranlarını gösteren Şekil 1’de görüldüğü üzere ülkemizdeki yerli patent başvuruları dünya ortalamasının yaklaşık 4 kat üzerinde büyüme göstermiştir.

 Şekil 2. Türkiye’deki ve Dünyadaki Yerli Patent Başvurularının Yıllara Göre Artış Oranları

Sektörel Veriler

Patent başvurularının sınıflandırıldığı uluslararası sistem olan IPC sınıflandırmasına göre kategorize edilen patent başvuru verilerinin, imalat sektörüne göre sınıflandırma sistemi olan NACE sistemine çevrilmesiyle elde edilen sonuçlar kapsamında, 2003-2012 arasındaki 10 yıllık dönemde yapılan yerli ve yabancı başvuruların toplamında makine-imalat sektörü ilk sırada yer almaktadır. İkinci sırada kimya-ilaç-metalurji, üçüncü sırada elektrik-elektronik sektörü gelmektedir. Bu sektörleri sırasıyla motorlu taşıtlar-ulaşım, mobilya imalatı, gıda-içecek, tekstil-deri ve ağaç ürünleri sektörleri takip etmektedir.


Şekil 3. Türkiye’deki patent başvurularının sektörlere göre dağılımı

Araştırma ve İnceleme Raporları

Türk Patent Enstitüsü açısından araştırma otoritesi olma yolunda önemli bir yer tutan araştırma ve inceleme raporu düzenlenmesi çalışmalarına 2005 yılında başlanmıştır. 2016 yılına kadar yerli patent başvurularının tamamının TPE tarafından düzenlenmesi yönünde konulan hedef doğrultusunda çalışmalar hızlandırılmıştır. 2012 yılında TPE’de rapor düzenlenmesi için gelen talep sayısı bir önceki yıla göre % 386 artarak 1098 olarak gerçekleşmiştir. TPE tarafından düzenlenen araştırma ve inceleme rapor sayısı 2009 yılında 156, 2010 yılında 162, 2011 yılında 519 iken, 2012 yılında 718’e ulaşmıştır. 2013 yılı itibarıyla TPE bünyesinde toplam 938 adet araştırma-inceleme raporu düzenlenmiş ve Enstitü bünyesinde düzenlenen raporlar toplam rapor sayısının % 31’ni oluşturmuştur.


Şekil 4. Yıllara göre TPE’de Düzenlenen Rapor Sayıları