İçindekiler
Dergi Arşivi

“CE” İşareti ve Onaylanmış Kuruluşların Görevlendirilmesi

Behiye Canan ÜNLÜ / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Genel Müdürlüğü)

 

Onaylanmış kuruluşların niteliği ve faaliyetlerine yönelik gelişimin temeli, Avrupa Birliği teknik mevzuatından ortaya konulan “Yeni Yaklaşım” ve “Global Yaklaşım” çerçevesindeki uygunluk değerlendirme prosedürlerinin belirlendiği direktiflere dayanmaktadır. Yeni yaklaşım mevzuatı kapsamındaki direktifler, çok fazla teknik detay içermemekle birlikte üretilen malların, mal gruplarına göre uyması gereken temel gerekleri ortaya koymaktadır. Bu anlamda, direktiflerde yer alan temel gerekler, malların serbest dolaşıma girmesine imkân tanıyarak, insan sağlığı, can ve mal güvenliği, tüketici ve çevrenin korunması alanlarındaki ulusal yasal düzenlemelerdeki farklılıkların neden olduğu ticaretteki teknik engelleri ortadan kaldırmaktadır.

Yeni Yaklaşım Direktifleri kapsamına giren ürünlerin herhangi bir sınırlamaya tabi tutulmadan malların serbest dolaşımı ilkesi kapsamında değerlendirilebilmesi için bu direktiflerde yer alan tüm zorunlu teknik gereklere uygun olduğunu ve gerekli bütün uygunluk değerlendirme sürecinden geçtiğini gösteren “CE İşaretini” taşıması gerekmektedir. CE İşareti, Avrupa Birliği tarafından, ürünün ilgili teknik düzenlemesine uygun olduğunu ve ürünlerin amacına uygun kullanılması halinde insan can ve mal güvenliği, bitki ve hayvan varlığı ile çevreye zarar vermeyeceğini gösteren bir işaret olarak kabul edilmektedir. Bu anlamda “CE işareti”, ürünlerin, AB üyesi ülkelerde serbest dolaşıma çıkabilmesi için bir çeşit pasaport işlevi görmektedir.

CE işaretini ürüne iliştirmekle ve buna ilişkin gerekli uygunluk değerlendirme prosedürlerini uygulamakla sorumlu olan taraf üreticidir. Bununla birlikte, CE işareti taşıması gereken ürünlerin piyasaya arz edilmeden önce gerekli test/muayene ve/veya belgelendirmesini yapmakla görevlendirilen taraf ise üye ülkeler tarafından uygunluk değerlendirme kuruluşları tarafından seçilerek AT Resmi Gazetesi’nde yayımlanan onaylanmış kuruluşlardır. Yeni yaklaşım direktifleri kapsamında yer alan uygunluk değerlendirme prosedürlerini uygulamak üzere atanan onaylanmış kuruluşla (notified body) Birliğe üye ülkeler ve aday ülkeler tarafından Avrupa Komisyonuna bildirilmekte ve bu onaylanmış kuruluşlara ilişkin bilgilerin yer aldığı Yeni Yaklaşım Onaylanmış Kuruluşlar Organizasyonu (New Approach Notified and Designated Organisations-NANDO) internet sitesinden ilan edilmektedir.

Ülkemiz ile Avrupa Birliği arasında 1 Ocak 1996 tarihinde gümrük birliğini kuran 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı (OKK), malların serbest dolaşımı ilkesi gereğince ticarette teknik engellerin kaldırılması amacıyla AB teknik mevzuatının Türkiye tarafından belirli bir takvime bağlı kalınarak uyumlaştırılmasını gerekli kılmıştır. Sonraki adım ise, 2/97 sayılı Türkiye – AT Ortaklık Konseyi Kararı ile Türkiye’nin uyumlaştırması gereken teknik mevzuat listesi oluşturulmuştur. Anılan kararlar kapsamında ülkemiz tarafında yürütülmekte olan mevzuat uyum çalışmaları AB mevzuatındaki güncellemeler de dikkate alınarak devam etmektedir. Bu çerçevede uyumlaştırılan teknik mevzuatın bir kısmı ürüne CE işareti iliştirilmesini öngören yeni yaklaşım direktifleridir.

Dış ticaretimiz açısından, CE işareti taşıması gerektiği halde taşımayan ürünün AB üyesi ülkelere ihracatı mümkün değildir. İç pazarımız açısından ise, mevzuat uyumu tamamlanmış ve zorunlu uygulamaya girmiş ürün yönetmelikleri kapsamına giren ürünlerden CE İşareti taşıması gerektiği halde taşımayan ürünlerin ülkemiz piyasasına arz edilmesi de mümkün bulunmamaktadır.

CE işaretini zorunlu kılan teknik mevzuatın/yeni yaklaşım direktiflerinin uyumuna ilişkin hukuki altyapı, 11 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun ile oluşturulmuştur. 4703 sayılı Kanun ve bu Kanun kapsamında yayımlanan; Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları ve Onaylanmış Kuruluşlar Yönetmeliği, “CE” İşareti Yönetmeliği ve Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik ile yeni yaklaşım direktifleri kapsamındaki ürünlerin bu direktiflere uygun olarak üretilmesi, üreticilerin sorumlulukları ile bu ürünlere yönelik olarak uygunluk değerlendirme sürecini gerçekleştiren onaylanmış kuruluşlara ilişkin çerçeve mevzuat belirlenmiştir.

Avrupa Birliği teknik mevzuatına uyumlu olarak CE işareti uygulamasının zorunlu hale getirilmesine yönelik mevzuat çalışmalarının tamamlanmasıyla, ülkemizin onaylanmış kuruluş ataması ve AB üyesi ülkelerin bildirim amacıyla kullandığı NANDO sistemine katılımı amacıyla Avrupa Komisyonu nezdinde uzun müzakereler yürütülmüştür. Bunun sonucunda ulusal onaylanmış kuruluşlarımızın bildirimi ve tanınmasına yönelik 1/2006 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı 2006 yılında imzalanmış ve 19 Haziran 2009 tarihinde de ülkemiz NANDO’yu kullanma hakkını elde ederek bu alanda AB üyesi ülkelerle eşit hak ve yükümlülüklere sahip hale gelmiştir.

Ülkemizde faaliyet gösteren onaylanmış kuruluşların çalışma esaslarını ortaya koyan mevzuat altyapısı Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları ve Onaylanmış Kuruluşlara Dair Yönetmelik ile oluşturulmuştur. Bununla birlikte, yeni yaklaşım direktiflerini uyumlaştırmakta görevli ulusal yetkili kuruluşlar tarafından görev alanları kapsamındaki onaylanmış kuruluşlara ilişkin ilave düzenlemeler de yapılmıştır.

Onaylanmış kuruluş, bir teknik düzenleme kapsamında uygunluk değerlendirme faaliyetinde bulunmak üzere yetkili kuruluşlar tarafından görevlendirilen ve isimleri Avrupa Komisyonuna bildirilen Türkiye’de yerleşik uygunluk değerlendirme kuruluşunu ifade etmektedir. Onaylanmış kuruluş statüsü, ilgili uygunluk değerlendirme kuruluşunun onaylanmış kuruluş olarak görevlendirildiğine ilişkin düzenlemenin Resmi Gazete’de yayımlanmasıyla kazanılmaktadır.

Yeni yaklaşım direktiflerinden Bakanlığımız sorumluluğunda olan teknik düzenlemeler kapsamında faaliyet gösteren onaylanmış kuruluşlara ilişkin usul ve esaslar, 3 Ağustos 2013 tarihli ve 28727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca Onaylanmış Kuruluşların Görevlendirilmesi, İzlenmesi ve Denetlenmesinde Esas Alınacak Temel Kriterlere Dair Tebliğ (SGM: 2013/12) ile düzenlenmiştir.

Bakanlığımız tarafından SGM:2013/12 Tebliği ile görevlendirilecek onaylanmış kuruluşlarda aranan niteliklerin yer aldığı hükümler çerçeve Yönetmeliğe atıf yapmaktadır. Diğer taraftan özellikle akreditasyon, yüklenici laboratuvar ve personel ile ilgili ilave şartlar da düzenlenmiştir.

Esasen onaylanmış kuruluşların görevlendirilmesi bakımından akreditasyonda gönüllülük ilkesi kabul edilmektedir. Ancak Bakanlığımız tarafından görevlendirilen onaylanmış kuruluşlar bakımından akreditasyon şartı aranmaktadır. Bu itibarla Bakanlığımız yetki alanında yer alan teknik düzenlemeler kapsamında onaylanmış kuruluş olarak görevlendirilecek uygunluk değerlendirme kuruluşlarının ilgili teknik düzenleme kapsamındaki TS EN ISO IEC 17000 serisi standarda göre akredite olması gerekmektedir. Buna ek olarak, onaylanmış kuruluşlar tarafından kullanılacak olan yüklenici laboratuvar ve muayene kuruluşlarının da ilgili standarda göre akredite olması şartı aranmaktadır.

Personel ile ilgili özel düzenlemelerin yer aldığı SGM:2013/12 Tebliğine göre, onaylanmış kuruluş olma başvurusunda bulunan uygunluk değerlendirme kuruluşlarının, Tebliğde “teknik düzenleme sorumlusu” ve “teknik uzman” olarak tanımlanan personeli istihdam etmesi zorunludur. Ayrıca, uygunluk değerlendirme sürecinin önemli bir aktörü olan onaylanmış kuruluş personelinin gerek sektör gerekse test/muayene ve denetim tecrübesine sahip olmasına yönelik tedbirler de alınmıştır. Kuşkusuz, tüm bu düzenlemeler ile onaylanmış kuruluş sektörünün yetkinliğinin ve niteliğinin artırılması hedeflenmektedir.

Hâlihazırda Bakanlığımız tarafından görevlendirilen 22 adet onaylanmış kuruluş aşağıda sıralanan teknik düzenlemeler kapsamında uygunluk değerlendirme faaliyeti göstermektedir:
• Makina Emniyeti Yönetmeliği
• Asansör Yönetmeliği
• İnsan Taşımak Üzere Tasarımlanan Kablolu Taşıma Tesisatı Yönetmeliği
• Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği
• Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği
• Taşınabilir Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği
• Gaz Yakan Cihazlara Dair Yönetmelik
• Sıvı ve Gaz Yakıtlı Yeni Sıcak Su Kazanlarının Verimlilik Gereklerine Dair Yönetmelik
• Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik
• Sivil Kullanım Amaçlı Patlayıcı Maddelerin Belgelendirilmesi Piyasaya Arzı ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik
• Belirli Gerilim Sınırları Dâhilinde Kullanılmak Üzere Tasarlanmış Elektrikli Teçhizat ile İlgili Yönetmelik
• Elektromanyetik Uyumluluk Yönetmeliği
• Ölçü Aletleri Yönetmeliği
• Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik

Onaylanmış kuruluşların görevlendirildiği teknik düzenlemeler kapsamında yürüttükleri faaliyetlerin denetimi ise Bakanlığımız tarafından re’sen veya şikâyet üzerine gerçekleştirilmektedir. Bu itibarla onaylanmış kuruluş sektörü disiplin altına alınmakta ve görevlendirme şartlarını sürdürmeleri sağlanmaktadır. Bahse konu denetimler sonucunda ise tespit edilen uygunsuzluğun niteliğine göre gerekli tedbirler uygulanmaktadır. Bu anlamda düzeltici faaliyetlerin uygulanmasından onaylanmış kuruluş statüsünün iptaline kadar giden tedrici bir yaptırım mekanizması işletilmektedir.

Ürüne CE işaretinin iliştirilmesini öngören tüm teknik düzenlemelerin nihai amacı, piyasaya arz edilecek her ürünün, insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki yaşam ve sağlığı, çevre ve tüketicinin korunması açısından asgari güvenlik koşullarını karşılamasını sağlamaktır. Bu noktada, üreticiyle birlikte ürün güvenliğinin sağlanmasına yönelik uygunluk değerlendirme sürecinde aktif rol oynayan onaylanmış kuruluşların yetkinliğinin sağlanması kilit önemdedir. Nitekim onaylanmış kuruluş sektörünün niteliğinin artırılmasına yönelik yapılan tüm bu düzenlemeler ile onaylanmış kuruluşlardan hizmet alan üreticilerimizin rekabet gücünün artırılması ve Türkiye-AB arasında malların serbest dolaşımı ilkesinin etkin olarak işletilmesi hedeflenmektedir.