İçindekiler
Dergi Arşivi

Gönüllü Geri Çağırma Faaliyetleri (Recall)

Yük. Mimar Ümit ÜNAL / İstanbul Sanayi ve Teknoloji İl Müdürü - Muzaffer KARAKUŞ / Bilgisayar İşletmeni (İstanbul Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü)

 

Gelişen teknoloji ve küreselleşme karşılıklı bir sinerji yaratarak ürün çeşitliliğini artırmış ve ulaşım sektöründe yenilikleri beraberinde getirmiştir. Bu süreçte az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler sağladıkları ucuz iş gücü ile yeni yatırımların cazibe merkezi haline gelmiştir. Üretim ve satış hacimlerini artıran bu gelişmeler elbette bazı sorunlara da neden olmuştur. Artan rekabet ortamında daha fazla üretim ve satışı önceliklendiren bu yaklaşım ürün kalitesinde ve standardizasyonunda bazı kayıplar yaratmıştır. Geldiğimiz bu noktada sanayi sektöründe “gönüllü geri çağırma” uygulamaları doğmuştur.

Gönüllü geri çağırma sistemi (recall) birçok gelişmiş ülkede çeşitli şekillerde uygulanmaktadır. Gönüllü geri çağırma, üretim sonrası firmalar tarafından telafisi mümkün olan, maliyeti üretici firma tarafından sağlanan ve tüketicinin hakları açısından mağdur edilmeden düzeltici faaliyet işlemlerinin gerçekleştirildiği bir sistemdir. Piyasada bulunan riskli, güvensiz ya da teknik düzenlemesine uygun olmayan sanayi ürünlerini (otomotiv ürünleri, elektrikli ekipmanlar, makinalar, gaz yakan cihazlar, basınçlı ekipmanlar, vb.) ihtiva eder. Bu sistem, son kullanıcıya veya tüketiciye sunulan bir ürünün tedarik zincirindeyken ya da kullanımdayken kişilerin, hayvanların, bitkilerin can ve mal güvenliğinin ve çevrenin korunmasına yönelik olarak ürünü, ilgili teknik mevzuatına uygun hale getirmek için ürünün üreticisi tarafından alınan her türlü önlemi ifade eder.

Gönüllü geri çağırma faaliyetleri ile ürün güvenliği açısından riskli ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) otoritesinin koordinasyonunda üretici veya ithalatçı firmalar tarafından piyasadan ve son kullanıcıdan toplanarak güvenli hale getirilmesi, güvenli hale getirilmesinin mümkün olmadığı durumlarda ise kullanıcıların ekonomik mağduriyetinin giderilerek ürünlerin bertaraf edilmesi hedeflenmektedir. Bu yöntemle riskli ürünlerin daha hızlı bir şekilde piyasadan geri çekilmesinin yanı sıra, PGD faaliyetlerini yürüten kamu otoriteleri için de zaman ve kaynak tasarrufu sağlanmaktadır.

Marka değeri yüksek üretici veya distribütör firmalar tarafından değerlendirildiğinde de algıda marka prestijinin ve tüketici memnuniyetinin devamı ile kurumsal işleyiş korunmaktadır. Bu sistem ile ürün toplatmak gibi markaya ve firmaya zarar getiren yapıdan ziyade firmalara tanınan yetkiler ve sorumluluklar sayesinde en az hasarla işlemler gerçekleştirilir. Böylece toplum tarafından ayıplı veya kusurlu mal olarak tanımlanan ürünler aslında tüketicilere firmalar tarafından düzeltilebilir kusur ve garanti işlemi olarak lanse edilmektedir.
Düzeltici faaliyetlerin maliyeti, ürün iadesi ve değişimine oranla daha düşüktür. Gönüllü geri çağırma üretici için bu tür bir avantaj yaratmakla birlikte firmalar için yeni departmanların (satış sonrası hizmetler vb.) kurulmasını da gerekli kılmaktadır. Bu süreç, uygulamalar için uzman personel ihtiyacını da doğurmuştur.

Gelişmiş bazı ülkelerde gönüllü geri çağırma faaliyetleri ile ilgili sorgulanabilir çevrimiçi platformların olduğu bilinmektedir. Ülkemizde konu ile ilgili Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü tarafından ciddi çalışmalar yapılmakta ve piyasa gözetimi ve denetimi servisi altında çeşitli düzenlemeler gerçekleştirilerek yönetmeliğe uyarlanmaktadır. Ülkemizde Ticaret Bakanlığı çatısı altında birleştirilen ve ilgili bakanlıklara yönlendirmeleri yapılan RAPEX verileri ile gönüllü geri çağırma işlemleri firmaların da katılımı ile gerçekleştirilmektedir. Ülkemiz içerisinde geri çağırma işlemlerine yönelik düzeltici faaliyetlerin en çok uygulandığı sektör otomotiv sektörü olup, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği’nin 27/A maddesi ile Otomotiv Ürünlerine İlişkin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinde düzenlenmiştir.

Mevcut yapıya eklenebilir en önemli özelliğin tarafların birlikte kullanabileceği ortak bir çevrimiçi platform olduğu gözlenmektedir. Ayrıca araçlar için muayene istasyonlarının ortak sistem ile entegrasyonu da uygulamalara kolaylık sağlayacaktır. Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünün önemli katkıları ile geliştirilen mevzuata ek olarak sisteme dahil edilen taraflar ayrıntılı olarak belirlenmiş ve böylece konu ile ilgili son tüketicilere araçlar ve ürünler ile ilgili daha hızlı ulaşılması sağlanarak güvenli tüketim anlayışı ön plana çıkarılmıştır. Araç muayene istasyonları ile birlikte etkin kullanılabilecek çevrimiçi portal sayesinde trafikte veya muayene istasyonlarında geri çağırması olan araçlara müdahale şansı olabilecektir. Çevrimiçi kullanılacak bu sistem dünyada bir ilk olma özelliğini de taşıyacaktır. Bununla birlikte araç satışlarının oldukça düştüğü bugünlerde servislere yönelecek araç veya ürünler sayesinde ülke ekonomisine de pozitif yönlü katkısı bulunacaktır.

Sistem İle İlgili Birimler
• Gıda Dışı Tehlikeli Ürünler için Acil Uyarı Sistemi (RAPEX),
• Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü (SUGDGM),
• Türkiye’de Bulunan Otomobil Distribütörlükleri/Üreticileri,
• Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlükleri,
• Araç Muayene İstasyonları,
• Bayiler, Servisler, Acenteler,
• Noterler Birliği,
• Emniyet Genel Müdürlüğü,
• Son Tüketici veya Kullanıcı.

Sistemin Getireceği Avantajlar
• Güvensiz araçlar/ürünler ile ilgili anında bilgi sahibi olabilmek,
• Tüketicinin güvensiz ürün ile ilgili izlemesi gereken adımlar hakkında bilgi alabilmesi,
• Düzeltici faaliyet işlemi ile ek maliyet yükünden kurtulmak,
• Çevre ve insan sağlığına zarar veren ürünlerin kullanımının önlenmesi,
• Sistem sayesinde üretici ve tüketici açısından şeffaf bir yapı oluşturulması,
• Hızlı ve güvenilir istatistiksel veri temini elde edilmesi,
• Evrak yükünün azalması ve iş akış sürecinde hızlanma,
• Sistem aracılığı ile oluşturulacak veri havuzu kısa bir süre zarfında çok büyük bir veri bankasına zemin hazırlayacaktır. Bu sayede noterler, Emniyet Genel Müdürlüğü, ilgili il müdürlükleri ve sigorta firmaları gibi kurum ve kuruluşlara açık bir veri bankası oluşturulabilecektir.