İçindekiler
Dergi Arşivi

Kırklareli Sanayi Sektörünün Mevcut Potansiyeli İle Lojistik Altyapısının İlişkilendirilmesi

Dr. Cihan YALÇIN / Jeoloji Mühendisi (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Burdur İl Müdürlüğü) - Levent SABAH / Öğretim Görevlisi (Düzce Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanlığı)

 

Özet
Bölgesel kalkınmada önemli bir yere sahip olan sanayi sektörünün mevcut potansiyelinin belirlenmesi çalışmaları son yıllarda artış göstermektedir. Bir bölgenin sanayi gelişiminde mevcut kaynakların verimli kullanımı, küçük ve orta ölçekli sanayinin desteklenmesi ve geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın yapılabilmesi için de mevcut durumun ortaya konulması gerekmektedir. Mevcut durumun bilinmemesi durumunda ise olası potansiyel alanların değerlendirilmesi mümkün olmayacaktır. Bu sebeple özellikle imalat üzerine faaliyet gösteren sanayi kuruluşlarının nitelikleri bakımından detaylı araştırılması fizibilite çalışmaları için önem arz etmektedir. Özellikle de sanayi kuruluşlarının mekânsal durum özelliklerinin (il-ilçe bazında) ortaya çıkarılması da sanayi politikalarının bölgesel anlamda ortaya konulmasına neden olacaktır. Bununla beraber sanayi sektörü ile mevcut lojistik altyapısının birbiriyle uyumlu olması da bölgesel kalkınmada avantaj sağlayacaktır. Bu çalışmada Kırklareli ilinde faaliyet gösteren 305 adet sanayi kuruluşu yerinde ziyaret edilmiştir. Yapılan bu ziyaretlerde mobil uygulamalar kullanılarak anket uygulaması gerçekleştirilmiş ve firmalara ait veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri'nde (CBS) kullanılarak haritalar üzerine atılmıştır. 66 adet soru uygulaması sonucunda bölgeye ait sanayi verileri ve lojistik altyapı bilgileri ortaya çıkarılmış ve harita ve grafikler yardımıyla mevcut durum ortaya konulmuştur.

Giriş
Son yıllarda ülke kalkınmasında önemli bir yer tutan sanayi faaliyetlerinin mevcut durumları, verimlilik çalışmaları ve bölgesel potansiyellerin en iyi şekilde değerlendirilmesi gibi konularda araştırmalar yapılmaktadır (Sabah, Keser, Bişar ve Yalçın, 2015; C. Yalçın, Bişar, S. Yalçın, Sabah, 2015). Bu araştırmalar yapılırken özellikle imalat sanayine yönelik yerinde ziyaretler ile anket çalışmaları gerçekleştirilmiştir (Yalçın & Sabah, 2016). Son yıllarda artan teknolojiyle birlikte hızlanan küreselleşmenin sanayi kuruluşlarının coğrafi dağılımını etkilediği bilinmektedir (Özaslan, 2003). Bu sebeple yerinde ziyaret edilen firmaların verilerinin yorumlanması ve değerlendirilmesi amacıyla Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılmaktadır (Yalçın & Sabah, 2016).

İlk kez silahlı kuvvetler tarafından tanımlanan lojistik kelimesi askerlerin ikmal ile hizmet desteklerini tanımlayan kavramları belirtmek için kullanılmıştır (Russel, 2000; Tanyaş, 2003; Gülenç & Karagöz, 2008). Russell (2000) doğru ürünün, doğru şartlarda, doğru miktarda, doğru yerde, doğru zamanda, doğru maliyetle, doğru müşteri için kullanılabilirliğini sağlamanın önemine dikkat çekmiştir. Günümüzde ise lojistiğin tanımı müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere ürünlerin üretildiği veya kaynaklandığı noktadan, son kullanımının bulunduğu tüketim noktasına kadar olan tedarik zinciri içindeki malzemelerin, servis hizmetlerinin ve bilgi akışının etkin ve verimli bir şekilde iki yöne doğru hareketinin ve depolanmasının, planlanması, uygulanması ve kontrol edilmesi şeklinde belirlenmiştir (CSCMP, 2006; Gülenç & Karagöz, 2008). Bunlardan yola çıkarak sanayi sektörünün gelişmesinde lojistik altyapı ilişkisinin ortaya konulması büyük önem arz etmektedir. Sanayi ve lojistik adına elde edilen sözel verilerin bir arada değerlendirilmesi için ise ortak bir platformun oluşturulması ve bu platformdan sonuçlar çıkarılması gerekmektedir.

Birçok sözel verinin CBS kullanılarak tematik haritalar üzerinde gösterilmesi ve yorumlanması bilgiyi anlamlı kılmaktadır (Yalçın, 2017). Konumsal verilerin ortaya konulması ile de kamuya yönelik bilginin kullanımı önemli bir bileşen haline gelmektedir (Aydınoğlu & Yomralıoğlu, 2007). Ülke politikaları ve karar verme mekanizmaları için altlık sağlayan konumsal verilerin, kullanıcılara somut faydalar getirdiği belirtilmiştir (Craglia, 2004).

Ülkemizde de sanayi kuruluşlarına yönelik envanter çalışmaları birçok mesleki disiplin tarafından da benimsenen Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılarak ortaya konulmuştur (Yalçın & Sabah 2016, Yalçın, 2017). Bu çalışmalarda sanayi kuruluşlarının öz nitelik bilgileri ile konumları ilişkilendirilmiş ve tematik haritalar ortaya çıkarılmıştır (Yalçın vd, 2015). Yerinde yapılan ziyaretlerde elde edilen sözel veriler arayüz yazılım yardımı ile CBS ortamına aktarılıp anlamlı hale getirilmiştir (Yalçın & Sabah, 2017). Bu çalışmada da Kırklareli’nde faaliyet gösteren 305 adet sanayi kuruluşu ziyaret edilmiş ve envanter çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sözel veriler CBS ortamına aktarılmış ve tematik haritalar üretilmiştir. Çıkan bu haritalara bağlı olarak da öz nitelik sorgulama için çeşitli grafikler ortaya çıkarılmıştır. Firmalara yönelik yapılan anketlere ek olarak lojistik bilgileri de firmalardan alınmış ve haritalar üzerinde mevcut sanayi yapısının profili, gelişme imkânı ve kabiliyetleri değerlendirilmiştir. Bununla beraber bölgedeki mevcut kalkınma potansiyelinin ortaya konulması ve bölgedeki yerel dinamiklerin yakalanması adına lojistik bilgiler de değerlendirilmiştir.

Bulgular
Bu çalışma Trakya bölgesinde son yıllarda gelişim içerisinde olan Kırklareli ili ve ilçelerinde gerçekleştirilmiştir. Trakya Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen ve Kırklareli Ticaret ve Sanayi Odası tarafından hazırlanan “Kırklareli İlinin Sanayi Potansiyeli ve Lojistik Altyapısının Belirlenmesi” adlı çalışmada imalat sanayi kategorisinde yer alan 305 adet firma ziyaret edilmiş ve anket gerçekleştirilmiştir. Sözel veriler ile beraber firmaların coğrafi konumları arayüz yazılımı ile CBS ortamına aktarılmış ve tematik haritalar oluşturulmuştur. Oluşturulan harita ve veri tabanında ise farklı konularda grafikler elde edilmiş ve yorumlanmıştır.

Kırklareli ilinde baskın olan sanayi faaliyeti gıda ve tekstil sektörleridir. Gıda sektörü tüm ilçelerde faal iken tekstil sektörü daha çok Merkez ve Lüleburgaz ilçelerinde faal görünmektedir (Şekil 1).


Şekil 1. a) Kırklareli’nde faaliyet gösteren gıda sektörlerinin dağılımı, b) Tekstil sektörlerinin dağılımı.

Bu sektörler dışında ilde metal, otomotiv, alkol, sigara, inşaat, ilaç, kimya ve plastik sektörleri de öne çıkmaktadır. Genel olarak değerlendirildiğinde ise bulunduğu konum ve sosyoekonomik yapısı ile Lüleburgaz ilçesi her alanda sanayi sektörünü bünyesinde bulundurmaktadır. Bu durum bölgede ulaşımın ve coğrafi konumun da sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Yapılan anket sonucunda firmalara ait sözel veriler grafikler ile değerlendirilerek ise ildeki sanayi işletmelerinin durumları ortaya konulmuştur. “Firmaların Hukuki Yapıları” incelendiğinde büyük bir kısmının hukuki yapısının limited şirketi olduğu belirlenmiştir (Şekil 2). Anonim şirketi olan firma %35,29, kooperatif olan firma sayısı %1,26, KİT olan firma %1,26, şahıs firması olan firma %16,39 ve limited şirketi olan firma ise %45,80’dir.


Şekil 2. Firmaların hukuki yapılarının dağılımı.

Firmaların Sanayi Sicil Belgesi Olup Olmama Durumları” incelendiğinde ise ankete katılan 305 firmadan ve bu soruya cevap veren 298 firma arasından; sanayi sicil belgesi olan firma sayısı 245 (% 82,21) ve sanayi sicil belgesi olmayan firma sayısı 53’tür (% 17,79). Kırklareli ilinde bulunan sanayi kuruluşlarının büyük çoğunluğunun sanayi sicil belgesine sahip olduğu görülmektedir (Şekil 3).


Şekil 3. Firmaların sanayi sicil belgesi durumları.

Şekil 4. de “Firmaların Yatırımlarının Finanse Edilme Durumları” incelendiğinde ankete katılan 305 firmadan ve bu soruya cevap veren 203 firma arasından; yatırımlarını kendi öz kaynaklarıyla sağlayan firma sayısı 52 (%25,62), yatırımlarını kredi ve/veya borçlanmayla sağlayan firma sayısı 18 (%8,87) ve yatırımlarını hem kendi öz kaynaklarıyla hem de kredi ve/veya borçlanma yoluyla sağlayan firma sayısı 133’tür (% 65,51).


Şekil 4. Firmaların finans durumu.

Firmaların İthal Ara Mamul Kullanma Durumu” incelendiğinde ithal ara mamul kullanan firma sayısı 9 (% 2,95) ve ithal ara mamul kullanmayan firma sayısı 296’dır (% 97,05). Kırklareli ilinde bulunan sanayi kuruluşlarının çoğunluğunun yerli ara mamul kullandıkları görülmektedir (Şekil 5).

Şekil 5. Firmaların İthal Ara Mamul Kullanma Durumu

“Firmaların Ürün Üretim Durumları” incelendiğinde ankete katılan 305 firmadan ve bu soruya cevap veren 190 firma arasından; ürettikleri ürünün ara malı olduğu firma sayısı 50 (%26,32) ve ürettikleri ürünün tüketim malı olduğu firma sayısı 140’tır (%73,68) (Şekil 6).
“Firmaların Üretim Teknolojisi” incelendiğinde ankete katılan 305 firmadan ve bu soruya cevap veren 208 firma arasından; iş gücü yoğun çalışan firma sayısı 22 (%10,58), makine yoğun çalışan firma sayısı 51 (%24,52) ve her ikisi de eşit yoğunlukta çalışan firma sayısı 135’tir (%64,90) (Şekil 7).

Şekil 6. Firmaların ürün üretim durumu.



Şekil 7. Firmaların üretim teknolojisi durumu.

Firmaların Üretim Yaptıkları Yer” incelendiğinde ankete katılan 305 firma arasından; küçük sanayi sitesinde üretim yapan firma sayısı 28 (%9,18), organize sanayi bölgesinde üretim yapan firma sayısı 31 (%19,16) ve diğer bölgelerde üretim yapan firma sayısı 246’dır (%80,66). Sanayi kuruluşlarının çoğunluğunun küçük sanayi siteleri ve organize sanayi bölgeleri dışında üretim yaptıkları görülmektedir (Şekil 8).

“Firmaların Ham Madde Lojistik Durumu” incelendiğinde ankete katılan 305 firmadan; ham madde dağıtım yolu olarak kara yolu kullanan firma sayısı 245 (%84,49), hava yolu kullanan firma sayısı 9 (%3,67), deniz yolu kullanan firma sayısı 27 (%11,02) ve demir yolu kullanan firma sayısı 2’dir (% 0,82) (Şekil 9).

Kırklareli ilinde bulunan sanayi kuruluşlarının ham madde dağıtım yolu olarak neredeyse çoğunluğunun kara yolu tercih ettiği görülmektedir.

“Firmalarda Üretilen Ürünlerin Dağıtım Şekli” incelendiğinde ankete katılan 305 firmadan; ürettikleri ürünlerin dağıtımında kara yolu kullanan firma sayısı 166 (%80,19), hava yolu kullanan firma sayısı 13 (%6,28), deniz yolu kullanan firma sayısı 24 (%11,60) ve demir yolu kullanan firma sayısı 4’tür (%1,93) (Şekil 10).


Şekil 8. Firmaların üretim yerleri.


Şekil 9. Firmaların ham madde lojistik durumu.


Şekil 10. Firmalarda üretilen ürünlerin dağıtım şekli.

Sektörel bazda ithalat yapan firma sayısı incelendiğinde tekstil sektörü %28,3 oranıyla öne çıkmaktadır. Tekstil sektörünü %17,4 ile ilaç–kimya–plastik, %15,2 ile gıda ve %13 ile makina–metal–otomotiv takip etmektedir. İhracat yapan firma sayısı incelendiğinde ise tekstil sektörü %39,3 oranıyla öne çıkmaktadır. Tekstil sektörünü %12,5 ile gıda, makina–metal–otomotiv ve cam–maden–döküm–inşaat, %10,7 ile de ilaç–kimya–plastik takip etmektedir.

Yapılan bu çalışmayla anket sorularına ait farklı grafikler ile farklı tematik haritalar üretilebilmektedir. Genel olarak lojistik altyapının Lüleburgaz ilçesinde önem arz ettiği görülmektedir.

Sonuç
Bu çalışmada Kırklareli sanayisine yönelik yerinde tespitler gerçekleştirilmiş ve mobil arayüz yazılım ile CBS ortamına veriler aktarılmıştır. Bu yöntem ile tek seferde harita üzerinde farklı sektörlerin konumları ilin sayısal haritası üzerinde görüntülenebilmekte ve sınıflandırılabilmektedir. Coğrafi konumları belirlenen firmaların yollar ile bağlantıları da harita da bulunmaktadır. Bununla birlikte anket çalışmasında bölgenin sanayi açısından mevcut potansiyeli, mekânsal dağılımı, lojistik yapısı vb. gibi sorgulamalara da grafikler üzerinden ulaşılabilmektedir. Kırklareli Ticaret ve Sanayi Odasının web sitesinde yayınlanan bu veriler tüm kullanıcılara açıktır. Benzer bir çalışma Edirne ilinde gerçekleştirilmiş ve ilin sanayi tematik haritaları ortaya çıkarılmıştır (Yalçın, 2017). Başka bir çalışmada ise ilin sanayisinin jeolojik yapısı ile ilişkisi ortaya konulmuş ve farklı tematik haritalar oluşturulmuştur (Yalçın, 2017). Sanayi işletmelerinin sözel verilerinin yerinde tespitiyle beraber CBS uygulamalarının da kullanımıyla oluşturulan tematik haritalar bölgenin sanayi durumunu değerlendirmede kolaylıklar sağlamaktadır. Bununla beraber öz nitelik sorgulamalarının da grafiklerle ortaya konulması mevcut potansiyeli artırmada verimli bir yöntem olarak değerlendirilebilir.

Kaynakça
Aydınoğlu, A.Ç., & Yomralıoğlu, T., (2007). Coğrafi/Konumsal veri altyapısına ilişkin uluslararası girişimler. Harita Dergisi, 137.
Council of Supply Chain Management Professionals. Retrieved January 01, 2018, from http://www.csmp.org.
Craglia, M. (2004). Final report, Geographic information network in Europe. GINIE. EC, Brussels.
Gülenç, İ.F., & Karagöz, B., (2008). E-Lojistik ve Türkiye’de E-Lojistik Uygulamaları. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15)1, 73-91.
Özaslan, M. (2003). Küreselleşme sürecinde kentsel ekonomiler ve yerel sanayi odağı olarak Kayseri. Kayseri Ekonomisi Sempozyumu I. Erciyes Üniversitesi İİBF KTO Yayınları, Kayseri, 51.
Russell, S.H., (2000). Growing world of logistics. Air Force Journal of Logistics, Retrieved January 01, 2018, from http://findarticles.com/p/articles/mi_m0IBO/is_4_24/ai_74582445/pg_1,.
Sabah, L., Keser, K., Bişar, E., Yalçın, C., (2015). İl genelinde mobil uygulamalar ile oluşturulan sanayi ve Ar–Ge envanterinin analiz çalışmalarında açık kaynak kodlu coğrafi bilgi sistemlerinin kullanımı: Edirne örneği. VIII.TUFUAB Teknik Sempozyumu Bildiri Kitabı, Konya, 66.
Tanyaş, M. (2003). Lojistik ve tedarik zinciri yönetimi. Otomasyon Dergisi, 136. Retrieved January 01, 2018, from http://www.bilesim.com.tr, 12.02.2006.
Yalçın, C., Bişar, E., Yalçın S., Sabah, L., (2015). Tematik coğrafi haritaların verimlilik açısından değerlendirilmesi. 5. Ulusal Verimlilik Kongresi Bildiriler Kitabı, Ankara, 217.
Yalçın, C., & Sabah, L., (2016). İl genelinde mobil uygulamalar ile oluşturulan sanayi envanterinin analiz çalışmalarında açık kaynak kodlu Coğrafi Bilgi Sistemlerinin kullanımı: Kırklareli örneği. Kalkınmada Anahtar Verimlilik Dergisi, 28(336), 39-42.
Yalçın, C., Sabah, L., (2017). Sanayi ve Ar-Ge yetenek envanteri çalışmalarında arayüz yazılımı ve veri tabanı tasarımı. 4. Ulusal Meslek Yüksekokulları Sosyal ve Teknik Bilimler Kongresi (MESTEK 2017) e-bildiri kitabı, Burdur, 727-734.
Yalçın, C. (2016). Edirne sanayisinin bölgenin jeolojik yapısı ile ilişkilendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 4(7), 21-30.
Yalçın, C. (2017). Tematik coğrafi haritalar ile Edirne’nin sanayi ve Ar-Ge yetenek envanterinin oluşturulması. Verimlilik Dergisi, 2017(2), 121-133.

Teşekkür
Bu çalışma Trakya Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen ve Kırklareli Ticaret ve Sanayi Odası tarafından hazırlanan TR21/14/DFD/0024 referans numaralı “Kırklareli İlinin Sanayi Potansiyeli ve Lojistik Altyapısının Belirlenmesi” adlı projeye ait verilerden yararlanılmıştır. Kırklareli Ticaret ve Sanayi Odası’na web sayfalarında bulunan verilerin kullanılması için verdikleri izin için teşekkür ederiz.