İçindekiler
Dergi Arşivi

KOBİ’ler İçin KOSGEB Enerji Verimliliği Çalışmaları

Dr. Mehmet Görkem GÜRBÜZ/Enerji Projesi Koordinatörü-Uluslararası İlişikler Müdür V. (KOSGEB)

 

Dünyada su, gıda ve enerji temini giderek zorlaşmaktadır. Dünya nüfusunun, 2040 yılında 8 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir. Kaynakların giderek sınırlandığı dünyamızda, büyüyen ekonomik refaha rağmen, sosyal ve çevresel sistemleri kontrol etmek büyük önem arz etmektir. Bu çerçevede, sanayide çevre dostu ürünlerin üretilmesi, çevreye duyarlı teknolojilerin kullanılması, süreçlerin geliştirilmesi ve endüstriyel kirliliği azaltma yönünde tedbirlerin alınması zorunlu hale gelmiştir.

Günümüzde sanayi tesislerinde üretim tekniklerinin geliştirilmesi, ileri teknolojilerin uygulanması, enerjinin verimli kullanılması vb. çalışmalara yönelik yapılacak yatırımların programlamasının yapılması, mevcut en iyi tekniklerin imalat sanayinin sektörlerine tanıtılması ve uygulama maliyetlerinin sektörel bazda belirlenmesi önem kazanmıştır.

KOBİ’lerin de enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve çevre uygulamaları ile ilgili projelerinin desteklenmesi için KOSGEB (Küçük ve Orta İşletmeleri Geliştirme İdaresi Başkanlığı) çalışmalarını sürekli olarak sürdürmektedir.

KOSGEB tarafından uygulanan projeler ile, KOBİ’lerin ekonomide rekabet gücünün artırılması, enerji kaynaklarında dışa bağımlılığının azaltılması ve çevrenin korunabilmesi amacıyla; işletmelerin enerji tüketiminin ve üretim süreçlerinin izlenerek ürün ve proseslerin iyileştirilmesi, enerjinin etkin kullanılması, israfın önlenmesi ve enerji maliyetlerinin KOBİ’ler üzerindeki yükünün hafifletilmesi, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, temiz üretim (eko-verimlilik) ve endüstriyel simbiyoz uygulamalarının yaygınlaştırılması, üretim girdilerinin etkin kullanılması, atık yönetimi, çevrenin korunması ve sektörel gelişime katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Türkiye küresel ısınmanın potansiyel etkileri açısından risk grubu ülkeler arasındadır. Atmosferdeki sera gazı birikimlerinin artışına bağlı olarak gelecekte gerçekleşebilecek bir iklim değişikliğinin Türkiye’de neden olabileceği çevresel ve sosyo-ekonomik etkiler; tarım alanlarının ve çeşitliliğin azalması, ekonomik yapının değişmesi, çevre kirliliği, su ihtiyacının artması ve enerji ihtiyacının artması şeklinde değerlendirilmektedir. Yaşamsal boyutunun yanı sıra başta enerji, sanayi, ulaştırma, tarım ve ticaret olmak üzere tüm ekonomik faaliyetlerde, iklim değişikliğinin olumsuz etkileri en yoğun şekilde hissedilmektedir.

Enerji verimliliğinin artırılması, yenilenebilir enerji kullanımının etkinleştirilmesi ve çevresel uygulamalar; enerji güvenliğine, iklim değişikliği etkilerinin azaltılmasına ve ekonomiye olan katkıları nedeniyle ile istihdam üzerine de olumlu etkiler yaratmaktadır.

Türkiye’nin en önemli sorunlarının başında enerjide arz güvenliğini sağlamak gelmektedir. Yapılan projeksiyonlara göre hızlı bir büyüme içerisinde bulunan ülkemizin 2014 yılında yaklaşık 125 milyon TEP olan toplam birincil enerji tüketiminin, 2023 yılında yüzde 90 oranında artarak yaklaşık 220 milyon TEP’e ulaşması beklenmektedir. Birincil enerji talebimizin sektörlere göre dağılımı incelendiğinde; yüzde 27’sinin sanayi, yüzde 26’sının konut ve hizmet sektörü, yüzde 14’ü ulaştırma ve yüzde 24 çevrim sektöründe kullanılmış olduğu görülmektedir. Birincil enerji talebi içerisinde doğal gazın payı yüzde 32, kömürün payı yüzde 31, petrolün payı yüzde 26, hidrolik enerjinin payı yüzde 4 ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının payı yüzde 7’dir.

Türkiye enerjide dışa bağımlı bir ülke konumundadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye'nin 2014 yılındaki ithalatı yaklaşık 255 milyar doları bulurken, bu miktarın yaklaşık 56 milyar dolarlık bölümünü "enerji ithalatı" oluşturmaktadır.

Başka bir deyişle ülke olarak ithalat için ödediğimiz her 100 doların 1/5’ini enerji ürünleri için harcamaktayız. Cari açıktaki en büyük faktör olan enerji ithalatına son 10 yılda ödenen miktar ise yaklaşık 400 milyar dolardır. Enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye’nin, ithalat faturasının önümüzdeki dönemde büyük oranda artması beklenmektedir.

Enerji alanında ortaya konulacak projeler sonucunda yeni teknoloji ve çözümlerin geliştirilmesine ve kullanımına destek olmak, tasarım, mühendislik ve yenilik yaratma kabiliyetini desteklemek, verimlilik ve rekabet gücünün artırılmasını sağlamak için bu programın yürütülmesi amaçlanmaktadır.

Üretime yönelik esnek yapıları ve yeni teknolojilere kolay adapte olabilmeleri KOBİ'lere rekabet avantajı sağlayacaktır. Bu ise, gerçekçi bir planlama ve doğru kurgulanmış destek mekanizmaları ile mümkün olacaktır. Söz konusu planlamaların sağlıklı şekilde yapılabilmesi için öncelikle KOSGEB’in konuya ilişkin kapasitesinin geliştirilmesi ihtiyacı doğmuştur.

Enerji Verimliliği konusunda, KOSGEB uluslararası işbirlikleri kapsamında, UNDP, UNIDO ve Fransız Kalkınma Ajansı ile işbirliği içinde bulunmaktadır. Fransız Kalkınma Ajansı (AFD) ile işbirliği içerisinde yürütülen ‘Türkiye’de KOBİ’lerde Enerji Verimliliği’ Projesi ve UNDP ve UNIDO ile yürütülen işbirliği kapsamında, “Türkiye’de Sanayide Enerji Verimliliğinin İyileştirilmesi Projesi” başarılı bir şekilde devam etmektedir.

Projeler kapsamında, Türkiye’de faaliyet gösteren KOBİ’lerin enerji verimliliği uygulamalarına, düşük karbon enerji kullanımlarına ve çevresel performanslarının iyileştirilmesine katkı sağlanarak, Türkiye’de enerji verimliliğinin arttırılması amaçlanmaktadır.

Türkiye’de KOBİ’lerde Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi (AFD)

Fransız Küresel Çevre Fonu finans katkıları ile yürütülen “Türkiye’de KOBİ’lerde Enerji Verimliliği’ Projesi 2013 yılı Haziran ayı itibarı ile başlamıştır.

Proje kapsamında, Türkiye’de faaliyet gösteren KOBİ’lerin enerji verimliliği uygulamalarına, düşük karbon enerji kullanımlarına ve çevresel performanslarının iyileştirilmesine katkı sağlanarak, Türkiye’de enerji verimliliğinin artırılması amaçlanmaktadır. KOSGEB’in ayni katkı ve katılımları ile 3 Milyon EURO’luk toplam bütçesi olan proje 2016 yılı içinde tamamlanacaktır.

Projenin Amacı:

Türkiye’de faaliyet gösteren KOBİ’lerin enerji verimliliği uygulamalarına, düşük karbon enerji kullanımlarına ve çevresel performanslarının iyileştirilmesine katkı sağlayarak Türkiye’de enerji verimliliğinin arttırılması olarak belirlenmiştir.

Projenin Temel Hedefleri;

• KOSGEB’in enerji verimliliği konusunda kurumsal kapasitesinin artırılması,
• KOBİ’ler için Enerji Verimliği gösterim projelerinin uygulanmasıyla enerji verimliliği pazarının gelişmesine katkı sağlanması,
• KOBİ’lerde enerji verimliliği farkındalığını artırarak KOBİ’lerin enerji maliyetlerinin düşürülmesi ve rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlanmasıdır.

2015 Yılı Faaliyetleri:

KOSGEB, KOBİ’lerde enerji verimliliğinin geliştirilmesine yönelik olarak, Fransız Kalkınma Ajansı (AFD) ile işbirliği içerisinde yürüttüğü “Türkiye’de KOBİ’lerde Enerji Verimliliği” projesi kapsamındaki çalışmalarına 2015 yılında devam etmiştir. KOBİ’lere yönelik ön-etüd ve detaylı etüt çalışmaları, pilot iller olan Ankara, Kocaeli, Antalya ve Bursa’da sürdürülmüştür.

• AFD tarafından KOSGEB’e gönderilen “Q7-Q10” 3 aylık faaliyet raporları değerlendirilmiş ve sonuçlar ilgili kuruma aktarılmıştır.
• "KOSGEB Enerji Strateji Dokümanı" ve "Eylem Planları" ile ilgili çeşitli toplantılar gerçekleştirmiştir.
• 25 Haziran 2015 tarihinde Lyon’da AERE ve KOSGEB yetkilileri ile proje uzmanlarının katılımıyla KEET Tool (KOSGEB Enerji Verimliliği Veritabanı) üzerine geliştirme toplantısı yapılmıştır.
• 08.09.2015 tarihinde, “Enerji Verimliliği Projesi” değerlendirme toplantısının üçüncüsü, KOSGEB Başkanlık Binası Konferans salonunda, Enerji Verimliliği Danışmanları ve Banka Temsilcilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir.
• 20-21 Ekim 2015 tarihlerinde 4. Değerlendirme Toplantısı Lyon/Fransa’da yapılmıştır.
• 10 Aralık 2015 tarihinde 2. Danışma Kurulu Toplantısı (İlgili Bakanlık ve Kuruluş Temsilcileri) Ankara’da yapılmıştır.
• 29 Aralık 2015 tarihinde Enerji Verimliliği Proje Ekibi ile Ankara’da toplantı yapılmıştır. “KOBİENVER” ismi ile web sayfası için alan adı alınmıştır. Proje için web sayfası İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.
• Projenin görünürlüğünü sağlamak ve tanıtımını yapmak amacıyla, proje içerisinde gerçekleştirilecek farklı faaliyetlerde kullanılmak üzere taslak broşür İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır. Web sitesi yayına alınmıştır. Enerji Verimliliği Projesi ile ilgili iletişim planı taslağı hazırlanmıştır. Enerji Verimliliği Projesi ile ilgili tanıtım materyalleri taslakları hazırlanmıştır.
• Bu çerçevede Proje başlangıcından itibaren, toplamda, 46 ön-etüd çalışması ve 4 adet detaylı etüt çalışması gerçekleştirilmiştir. (Ankara’da 16 ön etüt ve 1 adet detaylı etüt, Antalya’da 4 ön etüt, Kocaeli’nde 4 ön etüt, Bursa’da 22 tane ön etüt ve 3 adet detaylı etüt gerçekleştirilmiştir.)
• 04-05 Şubat 2016 tarihlerinde 5. Değerlendirme Toplantısı Ankara’da yapılmıştır.


Tablo.1 Ön-Etüt Etüt Raporları Bulguları-Örnek İşletme Verisi

Yapılan etütler genel olarak değerlendirildiğinde, KOBİ’lerin enerji giderlerini %10-30 arasında azaltmalarının mümkün olduğu söylenebilmektedir. KOBİ’lerde yapılan ön etüt çalışmalarında birim parça ve ton üretim başına enerji maliyetinin %3-30 arasında düşürülebileceği görülmüştür.

 

Resim.1 İşletme Örnek Foto

İşletmelerde yapılan etütlerde görüldüğü üzere, yalıtım yapılmamış veya yalıtımı eskimiş sıcak bir yüzeyden ortama doğru ısı kayıpları meydana gelmektedir. Yalıtımın yenilenmesi veya onarılmasıyla birlikte bu kayıpların % 90’ının önüne geçmek mümkündür.


Resim.2 İşletme Örnek Foto

KOSGEB, KOBİ’lerin çeşitli enerji tasarruf tedbirleri ve enerji verimli teknolojiler kullanması yönünde teşvik edilmesi ve kapasitelerinin artırılması sonucunda, enerjiyi daha etkin kullanmaları yoluyla, enerji verimliliğinin artırılmasını amaçlayan projeler ile etkin işleyen bir enerji verimliliği piyasası oluşturulmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.