İçindekiler
Dergi Arşivi

“KOBİ’lerde Enerji Verimli Elektrik Motorlarının Kullanımının Teşvik Edilmesi” Projesi

 

Yapılan araştırmalar, dünyadaki elektrik tüketiminin yaklaşık %45’inin elektrik motor sistemleri tarafından tüketildiğini, sanayideki elektrik tüketiminin ise ortalama %65’inin motor sistemlerinden kaynaklandığını göstermektedir . Bununla birlikte, mevcut en iyi teknolojiler kullanılarak motor sistemlerinde %20 -%30 oranlarında iyileşme potansiyelinin bulunduğu ve bu iyileştirme potansiyelinin de küresel elektrik talebinin %10 azalmasına denk geldiği belirtilmektedir.

Elektrik tüketimine ek olarak sera gazı artışı üzerindeki etkiye bakıldığında, dünya çapında tüketilen enerjinin %45’ini kullanan motor sistemleri, 6040 milyon ton (Mt) CO2 emisyonu açığa çıkarmaktadır . 2030 yılına kadar kapsamlı ve etkili bir enerji verimliliği politikası önlemleri alınmadığı takdirde, dünya çapında elektrik motorları tarafından tüketilen enerjinin yılda 13360 Terawatt saat (TWh) ve CO2 emisyonlarının da 8570 Mt artması beklenmektedir . Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Seragazı Emisyonu İstatistikleri sonuçlarına göre ise, 2015 yılında toplam seragazı emisyonu CO2 eşdeğeri olarak 475,1 Mt olarak hesaplanmıştır . 1990 yılında bu veri 207,8 Mt olarak hesaplanırken, 2015 yılındaki artışın %128 olarak gerçekleştiği ve artıştaki en büyük payın %71,6 ile enerji kaynaklı emisyonlara ait olduğu, bunu da %12,8 ile endüstriyel işlemlerin takip ettiği açıklanmıştır.

Ülkemizde elektrik tüketiminin %47’sinin sanayi sektöründen, bunun da %70’inin elektrik motoru sistemlerinden kaynaklandığı görülmektedir. Yapılan araştırmalar ve veriler ışığında, sanayide enerji verimliliği kapsamında elektrik motorları özelinde yapılabilecek iyileştirmelerin, gelişmiş ülkelere kıyasla “enerji yoğun” ekonomilerden biri olan ülkemiz açısından önemli potansiyel taşıdığı görülmektedir. Bu çerçevede, Sanayi Stratejisi Belgesi Eylem Planı (2015-2018), Enerji Verimliliği Strateji Belgesi (2010-2023), Onuncu Kalkınma Planı Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı Eylem Planı (2014-2018) gibi politika belgeleri, enerji verimliliğinin geliştirilmesi amacıyla enerji verimli elektrik motorları kullanılması ve piyasa dönüşümü sağlanması yönünde hedefler içermektedir. 7/2/2012 tarih ve 28197 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Elektrik Motorları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ” de, enerji verimli motorların kullanılması ile ilgili çeşitli düzenlemeler getirmiştir.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 10. Kalkınma Planı Öncelikli Dönüşüm Programlarından “Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Eylem Planı” çerçevesinde, sanayide enerji verimliliğinin arttırılmasına katkı sağlamak üzere çeşitli çalışmalar yürütmektedir. Bu çerçevede, “Sanayide Verimsiz Elektrik Motorlarının Dönüşümü Programı” oluşturulmuş ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile “KOBİ’lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi (Promoting Energy Efficient Motors in SMEs)” adlı bir proje geliştirilmiştir. Küresel Çevre Fonu (GEF) Sekretaryası tarafından 2016’da onaylanan Projenin hedefi, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde kullanılan elektrik motorlarında enerji verimliliğine yönelik piyasa dönüşümünü sağlayarak, Türkiye’de sanayide enerji verimliliği alanında büyük ilave yatırımları teşvik etmektir. Proje ortakları, TSE, İstanbul ve Ankara Sanayi Odaları ile yerli motor üreticileridir. 2021 yılına kadar Bakanlığımız koordinasyonunda yürütülecek olan proje beş bileşenden oluşmaktadır.

1. Bileşen: Türkiye’de yürürlükte bulunan, yeni ve mevcut motorlarla ilgili enerji verimliliği mevzuat çerçevesinin geliştirilmesi.
Bu bileşen kapsamında, KOBİ’lerde elektrik motoru kullanımı ile ilgili başlangıç araştırmasının yapılması, enerji verimli elektrik motorları için uluslararası en iyi uygulamalarla uyumlu destekleyici politikalar geliştirilmesi ve güçlendirilmiş kurumsal koordinasyon mekanizması kurulması planlanmıştır.
2. Bileşen: Enerji verimli motorların faydaları konusunda ilgili paydaşların kapasitesinin geliştirilmesi.
İkinci bileşen kapsamında, Türkiye Elektrik Motor Üreticileri Derneği’nin kurulması, enerji verimli motor değişim programları tasarlanması ve uygulanması konusunda teknik eğitim çalıştaylarının düzenlenmesi planlanmıştır.
3. Bileşen: Motorlarda piyasa dönüşümü için izleme, doğrulama ve mevzuat uygulama kapasitesinin geliştirilmesi.
Üçüncü bileşen kapsamında öncelikle bir ihtiyaç analizi yapılması, Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından kurulan elektrik motoru test laboratuvarının geliştirilmesi ve piyasa gözetimi ve denetimi planlarının oluşturulması planlanmıştır.
4. Bileşen: Tek elden (one-stop shop) finans mekanizması ile endüstriyel KOBİ’lerin enerji verimli motor yatırımları için finansmana erişiminin artırılması.
Dördüncü bileşen çerçevesinde, proje kapsamında belirlenecek organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren KOBİ’lerde motor verimlilik potansiyellerinin belirlenmesi, standart motor test raporlarının ve enerji verimli motor yatırım programlarının hazırlanması, pilot motor değişim programlarının uygulanması ve verimsiz motorların değiştirilmesi için yaygınlaştırma faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi planlanmıştır.
5. Bileşen: Paydaşların enerji verimli motorların faydaları konusunda farkındalığını artıracak ve piyasa dönüşümünü sürdürecek EV motor bilgilerinin varlığı.
Projenin son bileşeni, piyasa gözetimi ve denetiminin sağlanması amacıyla ulusal enerji verimli elektrik motorları veri tabanının kurulmasını, ülke genelinde enerji verimli motorlara yönelik farkındalık arttırma kampanyası başlatılmasını ve KOBİ’lerin faydalanması için bir web sayfası oluşturulmasını hedeflemektedir.

Projenin 5 yıllık uygulama süresi içinde dönüşümü sağlanacak verimli motorların 7 yıllık faydalı kullanım süresi esas alınarak yapılan hesaba göre, projeyle doğrudan ömür boyu sera gazı azaltımının 3,092,263 ton CO2 eşdeğeri olacağı değerlendirilmiştir. Projenin dolaylı ömür boyu sera gazı azaltımının ise 6 milyon ton CO2 eşdeğeri olacağı öngörülmüştür.

Sanayide kullanılan elektrik motorlarında gerçekleştirilecek dönüşüm Türkiye’nin gelişmiş ülkelere kıyasla yüksek olan enerji yoğunluğunun da düşürülmesi açısından önem arz etmektedir. Bu doğrultuda Bakanlığımız tarafından yürütülen dönüşüm programı çerçevesinde başlatılan söz konusu proje, ülkemizin sera gazı emisyonlarının azaltılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacaktır.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yürütücüsü olacağı ilk GEF Projesi olma özelliğini taşıyan projenin bütçesi, yaklaşık 4 milyon Dolarlık kısmı GEF katkısı olmak üzere, BSTB ve ortak kurum ve kuruluşların sağlayacağı ayni ve nakdi katkılarla birlikte, 30 milyon dolar civarındadır. Proje yürütücüsü ve asistanının belirlenme sürecinde olan KOBİ’lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi Projesi tüm paydaşların katılımıyla gerçekleştirilecek olan “Başlangıç Çalıştayı” ile başlayacaktır.

• Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), (2011). “Energy-Efficiency Policy Opportunities for Electric Motor-Driven Systems” https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/EE_for_ElectricSystems.pdf
• Türkiye İstatistik Kurumu, Seragazı_Emisyon_İstatistikler_17.04.2017.pdf
http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=24588,