İçindekiler
Dergi Arşivi

KOBİ’lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi Projesi

Fatma ÇİL - Gürsu Sezen TORUN / Sanayi ve Teknoloji Uzmanları (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Seragazı Emisyonu Envanter sonuçlarına göre, 2014 yılında Türkiye’nin toplam sera gazı emisyonu 467,6 milyon ton (Mt) CO2 eşdeğeri olarak hesaplandı. 1990 yılında bu veri 207,8 milyon ton olarak hesaplanırken, 2014 yılında artışın %125 olarak gerçekleştiği ve artıştaki en büyük payın %72,5 ile enerji kaynaklı emisyonlara ait olduğu, bunu da %13,4 ile endüstriyel işlemlerin takip ettiği açıklandı.

Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, sera gazı emisyonlarının artışına yol açan faktörlerden biri olarak dünya çapında tüketilen enerjinin %45’i elektrik motoru sistemlerinden kaynaklanmaktadır. Bu tüketimin %64’ü sanayide kullanılan motor sistemleri tarafından yapılmakta ve motor sistemlerinin enerji verimliliğinin mevcut en iyi teknolojiler kullanılarak yaklaşık %20 -%30 oranında artırılma potansiyeli bulunmaktadır. Ülkemizdeki elektrik tüketiminin ise %47’si sanayi sektöründen, bunun da %70’i elektrik motoru sistemlerinden kaynaklanmaktadır. Türkiye’nin Aralık 2015’de imzaladığı Paris Anlaşması’nda sunduğu Ulusal Katkı Niyet Beyanı’na (INDC) göre, sera gazı emisyonları 2030 yılına kadar %21 oranında azaltılacaktır. Emisyonların azaltılmasında yenilenebilir enerji kaynaklarıyla enerji verimliliği konularında yürütülecek projelerin küresel ısınma ve iklim değişikliğine karşı alınan tedbirlerde oynadığı önemli rol ise yadsınamaz.

Sanayi Stratejisi Belgesi Eylem Planı (2015-2018), Enerji Verimliliği Strateji Belgesi (2010-2023), Onuncu Kalkınma Planı Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı Eylem Planı (2014-2018) gibi politika belgeleri, enerji verimliliğinin geliştirilmesi amacıyla enerji verimli elektrik motorları kullanılması ve piyasa dönüşümü sağlanması yönünde hedefler içermektedir. 7/2/2012 tarih ve 28197 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Elektrik Motorları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ” de, enerji verimli motorların kullanılması için 1/1/2015 tarihinden itibaren anma çıkış gücü 7,5 kW ile 375 kW arasında satışı yapılan motorların verimini IE3 seviyesinden düşük olmayacak veya değişken hızlı tahrikle teçhiz edilmiş IE2 seviyesinde olacak şekilde düzenlemiştir.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Onuncu Kalkınma Planı Öncelikli Dönüşüm Programlarından “Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı” kapsamında “Sanayide Verimsiz Elektrik Motorlarının Dönüşümü Programı” oluşturulmuş ve bu çerçevede, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile “KOBİ’lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi (Promoting Energy Efficient Motors in SMEs)” adlı bir proje geliştirilmiştir. Projenin hedefi, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde kullanılan elektrik motorlarında enerji verimliliğine yönelik piyasa dönüşümünü sağlayarak, Türkiye’de sanayide enerji verimliliği alanında büyük ilave yatırımları teşvik etmektir. Küresel çevre koruma konularında projelere mali destek sağlayan Küresel Çevre Fonu (GEF) tarafından desteklenen projede TSE, İstanbul ve Ankara Sanayi Odaları ile yerli motor üreticileri proje ortağı olarak yer almaktadır. 2021 yılına kadar Bakanlığımız koordinasyonunda yürütülecek olan proje beş bileşenden oluşmaktadır.

1. Bileşen: Türkiye’de yürürlükte bulunan, yeni ve mevcut motorlarla ilgili enerji verimliliği mevzuat çerçevesinin geliştirilmesi.
Projenin birinci bileşeni, Türkiye’de yürürlükte bulunan yeni ve mevcut motorlarla ilgili enerji verimliliği mevzuatı çerçevesinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda, enerji verimli elektrik motorları için uluslararası en iyi uygulamalarla uyumlu destekleyici politikalar geliştirilmesi ve güçlendirilmiş kurumsal koordinasyon mekanizması kurulması planlanmıştır. 2016 yılında Bakanlığımız tarafından yayımlanan “İmalat Sanayisinde Kullanılan Elektrik Motorları Envanteri”nin geliştirilmesi de planlanmaktadır.

2. Bileşen: Enerji verimli motorların faydaları konusunda ilgili paydaşların kapasitesinin geliştirilmesi.
İkinci bileşen çerçevesinde, enerji verimli motorların faydaları konusunda ilgili paydaşların kapasitesinin geliştirilmesi hedeflenmekte olup bu hedef kapsamında Türkiye Elektrik Motor Üreticileri Derneği’nin kurulması, enerji verimli motor değişim programları tasarlanması ve uygulanması konusunda teknik eğitim çalıştayları düzenlenmesi planlanmıştır.

3. Bileşen: Motorlarda piyasa dönüşümü için izleme, doğrulama ve mevzuat uygulama kapasitesinin geliştirilmesi.
Projenin üçüncü bileşeni ise motorlarda piyasa dönüşümü için izleme, doğrulama ve mevzuat uygulama kapasitesinin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Bu kapsamda öncelikle bir ihtiyaç analizi yapılması, Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından kurulan elektrik motoru test laboratuarının geliştirilmesi ve piyasa gözetimi ve denetimi planlarının oluşturulması planlanmıştır.

4. Bileşen: Tek elden (one-stop shop) finans mekanizması ile endüstriyel KOBİ’lerin enerji verimli motor yatırımları için finansmana erişiminin artırılması.
Dördüncü bileşen tek elden uygulanan finans mekanizması ile endüstriyel KOBİ’lerin enerji verimli motor yatırımları için finansmana erişiminin artırılmasını hedeflemektedir. Bu çerçevede proje kapsamında belirlenecek organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren KOBİ’lerde motor verimlilik potansiyellerinin belirlenmesi, standart motor test raporlarının ve enerji verimli motor yatırım programlarının hazırlanması, pilot motor değişim programlarının uygulanması ve verimsiz motorların değiştirilmesi için yaygınlaştırma faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi planlanmıştır.

5. Bileşen: Paydaşların enerji verimli motorların faydaları konusunda farkındalığını artıracak ve piyasa dönüşümünü sürdürecek EV motor bilgilerinin varlığı.

Son bileşen ise piyasa dönüşümünü sürdürecek şekilde, paydaşların enerji verimli motorların faydaları konusunda farkındalığının artırılmasını amaçlamaktadır. Bu çerçevede piyasa gözetimi ve denetiminin sağlanması amacıyla ulusal enerji verimli elektrik motorları veri tabanı kurulacak, ülke genelinde enerji verimli motorlara yönelik farkındalık arttırma kampanyası başlatılacak ve KOBİ’lerin faydalanması için bir web sayfası oluşturulacaktır. Küresel Çevre Fonu tarafından desteklenen projeyle doğrudan ömür boyu sera gazı azaltımının 3,092,263 ton CO2 eşdeğeri olacağı değerlendirilmiştir. Bu hesap, projenin 5 yıllık uygulama süresi içinde takılacak verimli motorların 7 yıllık faydalı kullanım süresi esas alınarak yapılmıştır. Projenin dolaylı ömür boyu sera gazı azaltımının ise 6 milyon ton CO2 eşdeğeri olacağı öngörülmüştür. Sayılan hedefleri gerçekleştirmek üzere UNDP ile birlikte hazırlanan proje dokümanı Aralık 2016’da GEF Sekretaryası tarafından onaylanmış olup faaliyetler 2017 Ocak ayı itibarıyla başlayacak ve 2021 yılına kadar sürecektir. Sanayide kullanılan elektrik motorlarında gerçekleştirilecek dönüşüm Türkiye’nin gelişmiş ülkelere kıyasla yüksek olan enerji yoğunluğunun da düşürülmesi açısından önem arz etmektedir. Envanter çalışmasıyla elde edilen sonuçlar elektrik motorlarının dönüşümü ile enerji verimliliğinin önemli oranda artırılabileceğini ve yatırım geri dönüş süresinin de makul olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda Bakanlığımız tarafından yürütülen dönüşüm programı çerçevesinde başlatılan söz konusu proje, ülkemizin sera gazı emisyonlarının azaltılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacaktır.