İçindekiler
Dergi Arşivi

Kobi'lere Yönelik Destek Programları - 2

Fatma ÇİL / Verimlilik Uzmanı

 

Türkiye’de ekonominin % 99,9’unu ve TÜİK 2008 verilerine göre istihdamın ise % 78’ini oluşturan KOBİ’ler ekonominin itici gücü olarak nitelendirilmekte ve dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi Türkiye’de de korunması, rekabet gücünün artırılması ve güçlendirilmesi için çalışmalar yürütülmektedir. Ülkemizde KOBİ’lerin desteklenmesini amaçlayan programlar, 1980’li yıllardan itibaren uygulanmaya başlanmış ve 1990’lı yılların başından itibaren bu amaca hizmet eden KOSGEB ve TTGV gibi yapıların kurulmasıyla hız kazanmıştır.

2000’li yıllarda ise desteklerin ve uygulayıcı kuruluşların sayı- sında önemli artışlar yaşanmıştır. KOBİ’lerin finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması gerekliliği hem “2011- 2013 KOBİ Stratejisi Eylem Planı”nda, hem de Lizbon Stratejisi’nin yerini alan “Avrupa 2020: Akıllı, Sürdürülebilir ve Kapsayıcı Büyüme İçin Avrupa Stratejisi” belgelerinde vurgulanmıştır.

Bir önceki sayımızda, KOBİ Stratejisi Eylem Planı’nın KOBİ’lerin güçlendirilmesi ve korunması için beş strateji ve on altı hedef belirleyerek KOBİ’ler için bir eylem planı ortaya koyduğunu belirtmiştik. Bu strateji alanlarından birinin KOBİ’lerin ve girişimcilerin finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması olduğunu ifade ederek Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK ve KOSGEB başta olmak üzere pek çok kurumun AB fonları ya da ulusal kaynaklı birçok finansal destek programı geliştirdiğini vurgulamıştık [1].

Sözkonusu programlardan KOSGEB, TÜBİTAK ve Kalkınma Ajansları tarafından sağlanan destekler bir önceki sayımızda yayınlanan makalenin konusunu oluşturmuştu. Bu sayımızın konusunu ise Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yürütücülüğünü üstlendiği Avrupa Birliği’nin Topluluk Programları arasında yeralan AB Rekabet Edebilirlik ve Yenilik Çerçeve Programı (CIP) TÜBİTAK tarafından koordine edilen EUREKA ve EUREKA ile 7. Çerçeve Programının ortak bir girişimi olan EUROSTARS Programları [2] ile 7. Çerçeve Programı çerçevesinde verilen destekler oluşturmaktadır.

1. AB REKABET EDEBİLİRLİK VE YENİLİK ÇERÇEVE PROGRAMI (CIP)

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonlu- ğunda yürütülen Avrupa Birliği’nin Rekabet Edebilirlik ve Yenilik Çerçeve Programı (CIP), Avrupa’daki işletmeleri rekabete teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Küçük ve orta ölçekli işletmeleri (KOBİ’ler) hedef alan bu program, inovasyon faaliyetlerini desteklemekte, finansman kaynaklarına erişim olanaklarını iyileştirmekte ve bölgesel bazda iş destek hizmetleri sunmaktadır. Program, bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) genele daha iyi şekilde yayılmasını ve kullanılmasını teşvik etmekte ve bilgi toplumunun gelişimine yardımcı olmaktadır. Program ayrıca, yenilenebilir enerji kaynaklarının daha fazla kullanımını ve enerji verimliliğini de teşvik etmektedir [3]. CIP programı üç alt programa ayrılmıştır. Bu programların her birinin kendine ait hedefleri bulunmaktadır ve her biri işletmelerin rekabet gücünün yanı sıra BİT ya da sürdürülebilir enerji gibi kendi alanlarını ilgilendiren konularda işletmelerin inovasyon kapasitelerine katkı yapmayı amaçlamaktadır. Toplam bütçesi 3,6 milyar Avro olan CIP Programı’nın 3 alt bileşeni bulunmaktadır. Bunlar; Girişimcilik ve Yenilik Programı (EIP), Bilgi ve İletişim Teknolojileri Politikaları Destek Programı (ICT) ve Avrupa Akıllı Enerji ve Teknoloji Programı (IEE) adlı programlardan oluşmaktadır.

1.1. Girişimcilik ve Yenilik Programı (EIP) Bu alt bileşen Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. 2.17 milyar Avro bütçeli Giri- şimcilik ve Yenilik Programı’nın (EIP) hedefleri şunlardır;

• Risk sermayesi ve kredi garanti araçları kanalıyla KOBİ’lerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması;

• Bölgesel merkezlerden oluşan bir ağ olan Avrupa İşletmeler Ağı aracılığıyla iş ve yenilikçiliğin desteklenmesi;

• Girişimcilik ve yenilikçiliğin, eko inovasyonun ve bunları teşvik eden politikaların desteklenmesi. EIP programı küresel gelişmeler dikkate alınarak ülkemiz ekonomisinde KOBİ’lerin yüksek katma değer yaratmasını temin edebilecek araçları ve eylemleri bünyesinde barındırmaktadır. Söz konusu araç ve eylemler, mali araçlar, KOBİ destek ağları, inovasyon projeleri, KOBİ’lere yönelik politika tedbirleri ve projeler adları altında dört grupta toplanmaktadır [3].

1.1.1. CIP Mali Araçları ile KOBİ’lerin Finansmana Erişimlerini Sağlamak Bu finansal araçlar; kuruluş, işe başlama, işletmeyi genişletme ve iş transferi gibi yaşam döngülerinin farklı aşamalarında bulunan şirketleri hedeflemekte olup, teknolojik geliştirme, inovasyon, teknoloji transferi ve ticari faaliyetlerin sınırı aşar şekilde genişletilmesi konularını kapsayan yatırımları desteklenmektedir. Bu araçlar ve eylemler farklı üye devletlerdeki finans kuruluşlarıyla iş- birliği içerisinde çalışan Avrupa Yatırım Fonu’nun yönetimindedir. Söz konusu finansal araçlar yüksek büyüme ve yenilikçi KOBİ Kredisi (GIF) ve KOBİ’ler için daha fazla borç finansmanı (SMEG) şeklinde olabilmektedir. GIF Destekleri, Başlangıç Aşaması Yatırımları (GIF 1) ve Genişleme Aşaması Yatırımlarından (GIF 2) oluşmaktadır.

GIF 1, erken dönem ve kuruluş aşamasındaki KOBİ’leri desteklemek üzere KOBİ’lerin başvurduğu bölgesel ve bölgesel ve sektörel risk sermayesi fonları ile iş geliştirme merkezleri teknoloji ve araştırma fonlarına katkıda bulunmaktadır.

GIF 2 ise KOBİ’lerin büyüme ve genişleme dönemlerinde fon sağlayan özel risk sermayesi kuruluşlarına destek sağlamaktadır. Sözkonusu kuruluşlar hızlı büyüme potansiyeli olan yenilikçi KOBİ’lere bu fonları sermaye olarak kullandırmaktadır. Her iki durumda da bir tek fon için taahhüt edilebilecek yatırım tutarı en fazla 30 milyon Avro olabilir ve fonların yatırım kararlarını olağan ticari kriterlere göre almaları gerekir. Bu kredinin bir kısmı özellikle eko inovasyona odaklı yatırım fonlarına ayrılmaktadır [3].

1.1.2. “Avrupa İşletmeler Ağı”: İş ve İnovasyon Hizmet Merkezleri Ağı Avrupa İşletmeler Ağı, Avrupa ve ötesindeki KOBİ’lerin inovasyon ve iş gereksinimlerinin tek elden karşılanması amacıyla oluşturulmuş bir organizasyondur.

Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Rekabet Edilebilirlik ve Yenilikçilik Programı (CIP) kapsamında, Ocak 2008 tarihi itibari ile Yenilikçilik Aktarım Merkezleri (IRC) ve Avrupa Bilgi Merkezlerini (EIC) tek çatı altında toplamıştır (1). 600 kurum/kuruluşun oluşturduğu 101 konsorsiyum, 40’dan fazla ülkede faaliyette bulunmaktadır. Avrupa İşletmeler Ağı’nın faaliyet alanı Avrupa Birliği sınırlarını aşmıştır. Ağın faaliyette olduğu ülkeler; AB üyelerinin dışında Türkiye, Norveç, Hırvatistan, İzlanda, Karadağ, İsrail, Sırbistan, Makedonya ile Ermenistan, Çin, Mısır, Rusya, ABD, Şili, Suriye, İsviçre’dir. Bu ağı iş desteği alanında kapasiteleri kanıtlanmış olan ve KOBİ’ler ile güçlü bağları ve bu konuda uzmanlıkları bulunmaları sebebiyle bu ağa seçilmiş, yüksek düzeyde uzmanlık sahibi kuruluşlardan oluşmaktır. Ağa ortak başlıca kuruluşlar arasında Ticaret Odaları, İnovasyon Ajansları, Bölgesel Kalkınma Ajansları ve Üniversitelerin Teknoloji Merkezleri yer almaktadır. Bu ağ, KOBİ’leri daha rekabetçi hale getirmeye yönelik olarak tasarlanmış nitelikli iş ve inovasyon destek hizmetlerini ücretsiz olarak KOBİ’lere ulaştırmaktadır. Bu hizmetlerden bazıları şunlardır;

• (FP7) Araştırma alanı da dâhil olmak üzere, AB fon olanakları hakkında bilgilendirme, rehberlik ve özel uyarlanmış destek hizmetleri;

• Teknoloji tetkikleri ve teknoloji transferi;

• İş ortaklarının bulunması. Avrupa İşletmeler Ağı Kapsamında Türkiye´de Faaliyet Gösteren Konsorsiyumlar [4]: • BUSINNOVA Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: KOSGEB, Boğaziçi Üniversitesi, TEKMER Sorumlu olduğu iller: Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, İstanbul.

• EMN Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: KOSGEB, Bursa IGEM Sorumlu olduğu iller: Bursa, Bilecik, Yalova, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Eskişehir.

• BSN ANATOLIA Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: KOSGEB, OSTIM, IGEM Sorumlu olduğu iller: Ankara, Kırıkkale, Konya, Karaman, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir, Kayseri, Yozgat, Sivas, Erzincan, Erzurum, Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı.

• BBISC Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: Samsun Sanayi ve Ticaret Odası Sorumlu olduğu iller: Zonguldak, Bartın, Karabük, Kastamonu, Çankırı, Sinop, Çorum, Samsun, Amasya, Tokat, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Gümüşhane, Bayburt.

• EBIC Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: EBİLTEM Sorumlu olduğu iller: İzmir, Çanakkale, Balıkesir, Kü- tahya, Afyon, Uşak, Manisa, Aydın, Denizli, Muğla.

• BSN-MED Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: KOSGEB, Kahramanmaraş IGEM Sorumlu olduğu iller: Isparta, Burdur, Antalya, Mersin, Adana, Kahramanmaraş, Osmaniye, Hatay.

• GAPSUN Konsorsiyumu Koordinatör Kuruluş: KOSGEB, Gaziantep TEKMER Sorumlu olduğu iller: Gaziantep, Kilis, Adıyaman, Urfa, Malatya, Elazığ, Tunceli, Bingöl, Muş, Bitlis, Diyarbakır, Mardin, Batman, Bitlis, Siirt, Şırnak, Hakkâri.

1.1.3. Girişimcilik ve Yenilikçiliği Pekiştiren İnisiyatifleri Desteklemek İnovasyon politikası alanındaki iyi uygulamaların paylaşılması, bu konuda oluşturulacak bilgi havuzunun kapsamının belirlenmesi veya inovasyon desteğinin arttırılması amacıyla, inovasyon sürecine dâhil olan (kamu kurumları, küme müdürleri, işletme birlikleri vb.) uluslararası ağ aktörlerinin teşvik edilmesi desteklenmektedir. EIP Programı kapsamında, ulusal ve bölgesel karar alıcıların somut verilere dayalı şekilde politika oluşturabilmelerini sağlamaya yönelik analitik çalışmalar da yürütülmektedir.

Yürütülen bu çalışmalar, üye devletler ve bölgelerin yanı sıra önde gelen ekonomilerin inovasyon potansiyelleri, performansları ve politikaları hakkındaki verilerin derlenmesini ve analizini içermektedir. KOBİ’lere veya genç ya da kadın girişimciler gibi özel hedef gruplarına destek olmak maksadıyla, AB’de her yıl bir dizi özel faaliyet gerçekleştirilmektedir [3].

1.1.4. Politika Oluşturma Çalışmalarını Desteklemek EIP Programı politika yapıcılarını analitik çalışmalar ile desteklemektedir. Belirli sektörlerin yanı sıra Avrupa ve küresel pazarlardaki en son gelişmeler çeşitli araştırmalar kapsamında analiz edilmekte ve analiz sonuçları yayımlanmaktadır. Yıl bazında hazırlanan AB Rekabet- çilik Raporu ve AB Müktesebatında KOBİ’leri etkileyen idari yüklerin azaltılmasına yönelik analizler, yapılan bu çalışmalara örnek olarak gösterilebilir.

EIP Programı kapsamında, sektörel bilgi birikiminin bir araya getirilmesi ve kamuoyuyla paylaşılması, politika yapıcılarının bilgilendirilmesi ve AB üye ülkeleri arasındaki uyum ve işbirliğinin arttırılmasına yönelik politika tavsiyelerinde bulunulması maksadıyla, bir dizi konferans ve kamuya açık diğer etkinlikler düzenlenmektedir. 1.2. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Politikaları Destek Programı (ICT- PSP) Bu alt bileşen Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından yürütülmektedir. 728 milyon Avro bütçeli Bilgi İletişim Teknolojileri Politikaları Destek Programı’nın (ICT PSP) amaçları şunlardır;

• BİT ve BİT’e dayalı ürün ve hizmetler alanında Avrupa’da ortak bir bilgilendirme alanı oluşturmak ve bu ürün ve hizmetler konusunda Avrupa iç pazarını güçlendirmek; • BİT’in geniş kesimlerce benimsenmesi ve BİT’ne yatı- rım yapılması sağlanarak inovasyonu teşvik etmek; • Daha katılımcı bir bilgi toplumu oluşturmak ve kamu hizmetleri alanında daha verimli ve etkin hizmetler geliştirerek yaşam kalitesini yükseltmek [3].

1.3. Avrupa Akıllı Enerji ve Teknoloji Programı (IEE) Bu alt bileşen Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yürütülecektir. 727 milyon Avro bütçeli Avrupa Akıllı Enerji Programı’nın (IEE) amaçları şunlardır;

• Enerji verimliliğini ve enerji kaynaklarının akılcı kullanımını pekiştirmek;

• Yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarını ve enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesini teşvik etmek;

• Ulaştırma alanında enerji verimliliğini ve yeni enerji kaynaklarını geliştirmek [3].

2. EUREKA PROGRAMI EUREKA pazar odaklı kısa sürede ticarileşebilecek ürün ve süreçlerin geliştirilmesine yönelik projelerin desteklendiği uluslararası işbirliği platformudur. 1985 yılında Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 18 ülke ve Avrupa Birliği’nin katılımıyla kurulan EUREKA o tarihten bu yana 2500’den fazla Ar-Ge projesinin desteklenmesini ve 25 milyon Avro’nun üzerinde Ar-Ge hacmi yaratılmasını sağlamıştır. 39 ülke ve AB komisyonu programa üyedir. Ulusal fonlarla TÜBİTAK tarafından yürütülen bu program kapsamında (TEYDEB 1509) uluslararası iş- birliklerinin oluşturulması beklenmektedir. EUREKA,Avrupa’nın rekabetçiliğinin arttırılması için EUREKA üye ülkelerindeki büyük sanayi kuruluşları ve KOBİ’ler, üniversiteler ve araştırma kuruluşları arasındaki kalıcı Ar-Ge işbirliklerinin arttırılmasını amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, EUREKA;

• İkili ve çoklu işbirliği projeleri (standart projeler) ile kısa zamanda ticarileşebilecek ürün, süreç ve hizmetlerin geliştirilmesini;

• Şemsiye programları aracılığıyla stratejik öneme sahip teknoloji alanlarında ülkeler arasında yakın işbirliği sağlanmasını ve ikili ve çoklu projeler yaratılmasını;

• Kümeler (clusters) aracılığıyla Avrupa’daki sektör liderlerinin uzun vadeli Ar-Ge işbirlikleri oluşturmasını ve böylece rekabet öncesi araştırma ortaklıklarının kurulmasını;

• EUROSTARS Programı aracılığıyla KOBİ’lerin EUREKA Programı’na katılımını artırmayı ve projelerde daha etkin rol almalarını hedeflemektedir [5].

EUREKA platformundaki ikili ve çoklu projelere, küme projelerine ve EUROSTARS projelerine katılan firmaların Ar-Ge harcamaları, “Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Teknoloji ve Yenilik Destek Programlarına İlişkin Yönetmelik” ve “Uluslararası Sanayi ArGe Projeleri Destekleme Programı Uygulama Esasları” çerçevesinde desteklenmektedir.

2.1. Standart EUREKA Projeleri Teknoloji alanı kısıtı olmaksızın, EUREKA üyesi en az iki ülkenin biraraya gelerek başlattıkları pazar odaklı uluslararası Ar-Ge projeleridir. Standart EUREKA projesi başlatmak için, Ar-Ge fikrinin projelendirilmesi, ortak arama, proje başvuru formlarının hazırlanması, de- ğerlendirme süreci ve Projenin EUREKA etiketi alması adımlarının izlenmesi gerekmektedir [6].

2.2. EUREKA Kümeleri EUREKA bünyesinde gözde teknoloji alanlarındaki firmaların bir araya gelerek oluşturdukları yapılanmalar küme (cluster) olarak adlandırılmaktadır. Bu tür stratejik yapıların oluşturulmasındaki amaç, sektördeki büyük firmaları bir araya getirerek onların uzun vadeli stratejik projelerinin EUREKA programınca desteklenmesini sağlamaktır.

EUREKA bünyesinde farklı teknoloji alanları için oluşturulmuş, aktif olarak çalışan 6 farklı küme bulunmaktadır. Kümelerin faaliyet alanları şu şekildedir: Su teknolojileri, mikro ve nano-elektronik, telekomü- nikasyon çözümleri, mobil iletişim, mobil uygulamalar, internet altyapıları, yenilenebilir enerjiler, yazılım çözümleri, servis yazılımları, gömülü yazılımlar, e-sağlık, üretim sistemleri ve teknolojileri [7].

2.3. EUREKA Şemsiyeleri EUREKA programlarında aktif rol alan EUREKA üyesi ülke temsilcileri ve kümenin hedeflediği sektörü temsil eden firmalar arasındaki işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulmuş sektörel yapılanmalardır. Bu yapılanmaların amacı, EUREKA üye ülkelerindeki Ar-Ge destek programları, ilgili sektör temsilcileri ve firmaların arasında yakın işbirliği kurulmasını sağlayarak EUREKA projeleri yaratmak ve sektöre yön vermektir.

EUREKA, firmaların şemsiye programlarına katılarak EUREKA bünyesinde oluşturulan sektörel ağ yapılarının içerisinde yer almalarını sağlamada, proje fikirlerine üye ülkelerden uygun ortak bulma sürecini hızlandırmada ve EUREKA projelerinin oluşturulması sırasında katılımcıların proje hazırlamalarında destek olmaktadır. EUREKA bünyesinde farklı teknoloji alanları için oluşturulmuş, aktif olarak çalışan 5 farklı şemsiye bulunmaktadır [8].

2.4. EUROSTARS Programı AB Komisyonu ve EUROSTARS üye ülkelerin Avrupa’daki KOBİ’lerin rekabetçiliğinin arttırılması için baş- lattıkları KOBİ’lere özel, hızlı ve etkin bir destek programıdır. EUROSTARS herhangi bir teknoloji alanı ve sektör ayrımı yapmaksızın Ar-Ge odaklı faaliyetler yürüten KOBİ’lerin projelerinin desteklenmesini amaçlamaktadır. AB üyesi ülkeler ve Türkiye dahil İsviçre, İzlanda, Norveç, İsrail ve Hırvatistan olmak üzere 33 ülke programa üyedir. Avrupa Birliği KOBİ tanımına uygun işletmeler ana ortak (proje koordinatörü) olarak EUROSTARS projesi başlatabilirler. Fakat bu tanıma uygun olmayan işletmeler ve büyük firmalar, gerekirse üniversite veya araştırma kuruluşlarını da yanlarına alarak EUROSTARS projelerinde ortak olarak yer alabilmektedir.

EUROSTARS projesinde ana ortak (proje koordinatörü) olacak KOBİ’lerin personelinin en az %10’unun ArGe faaliyetlerinde çalışıyor olması veya cirosunun en az %10’unu Ar-Ge faaliyetlerine ayırması gerekmektedir. Proje koordinatörü olmayan KOBİ’ler ve büyük firmalar için bu koşul geçerli değildir. EUROSTARS projeleri aşa- ğıdaki kriterleri sağlamalıdır:

• Proje ana ortağı, EUROSTARS üyesi ülkeden bir KOBİ olmalıdır.

• Proje ana ortağı Avrupa Birliği KOBİ tanımına uymalıdır.

• Proje faaliyetlerinin ve bütçesinin en az %50’si projede yer alan KOBİ’ler tarafından gerçekleştirilmelidir.

• Proje en fazla 3 yıl içinde tamamlanmalıdır.

• Hedeflenen ürün veya süreç proje tamamlandıktan sonra en geç 2 yıl içerisinde pazara sunulmalıdır.

EUROSTARS’ın EUREKA programından farkı nedir?

• EUROSTARS Programı proje başvurularına sürekli açık değildir. Genellikle yılda 2 kere çağrı açılmakta ve son başvuru tarihinden önce projelerin EUROSTARS ofisine internet üzerinden sunulması gerekmektedir.

• EUROSTARS Programının başvuruları doğrudan Brüksel’deki EUROSTARS ofisine yapılmaktadır. Proje başvurusu yapmak ve başvuru formuna ulaş- mak için www.eurostars-eureka.eu adresindeki web sitesine kayıt olunmalıdır.

• EUROSTARS başvuruları uluslararası panel değerlendirmesinden geçmektedir. EUROSTARS programına başvuran firmalar ayrıca TÜBİTAK hakem değerlendirmesi sürecinden geçmemektedir. [9].

2.5. Fon Mekanizması Sektör ve büyüklüğüne bakılmaksızın firma düzeyinde katma değer yaratan tüm kuruluşlar EUREKA’ya başvurabilirler. EUREKA projesi başlatmak için iki farklı EUREKA üyesi ülkeden en az birer katılımcı olması gerekir. Dolayısıyla, Türk firmalarının EUREKA Programına proje başvurusunda bulunabilmeleri için üye ülkelerden en az bir tane proje ortağı bulmaları gerekmektedir. EUREKA üyesi ülkelerdeki firmalar, üniversiteler veya araş- tırma kurumları proje ortağı olarak yer alabilirler. EUREKA Programı kapsamında her üye ülkenin destek sistemi farklılık göstermektedir. Bu kapsamda Türkiye’de üniversiteler doğrudan projelere katılamamaktadır. Ancak üniversiteler KOBİ ya da büyük firmanın yanında ortak olarak projelere dahil olabilirler. EUREKA platformundaki projelere katılan firmaların aşağıdaki harcamaları desteklenebilecektir:

• Personel giderleri;

• Proje personeline ve varsa danışmanlara ait seyahat giderleri;

• Alet, teçhizat, yazılım ve yayın alım giderleri;

• Yurtiçi ve yurtdışı danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alım giderleri;

• Ülke içindeki üniversiteler, TÜBİTAK’a bağlı Ar-Ge birimleri, özel sektör Ar-Ge kuruluşları ve benzeri ArGe kurum ve kuruluşlarına yaptırılan Ar-Ge hizmet giderleri;

• Malzeme ve sarf giderleri; • Yeminli mali müşavir giderleri;

• Proje çıktısı ürün ile ilgili olarak Türk Patent Enstitüsü’nden alınacak patent tescili, faydalı model tescili ve endüstriyel tasarım tescil giderleri destek kapsamındadır. Türk Patent Enstitüsü’nden alınacak tescil işlemine aracılık eden gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşların danışmanlık ve hizmet giderleri de bu kapsamda değerlendirilir [10].

EUREKA platformundaki projelere sağlanan deste- ğin miktarında ve süresinde herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır. Firmalar projenin gerektirdiği bütçe için proje süresi boyunca hibe destek alabilirler. EUREKA projelerine katılan büyük firmaların destek kapsamına alınan Ar-Ge harcamalarına %60, KOBİ’lerin Ar-Ge harcamalarına ise %75 oranında hibe destek sağlanmaktadır. EUREKA projesi başlatmak için, EUREKA platformundaki farklı proje tiplerinin gerektirdiği başvuru adımları takip edilmelidir.

EUREKA Programında her zaman ikili ve çoklu uluslararası projeler başlatmak mümkün iken, küme projelerine katılmak için hedeflenen kümelerin genellikle yılda bir kez açılan çağrıları takip edilmelidir.

3. YEDİNCİ ÇERÇEVE PROGRAMI

AB Çerçeve Programları, Avrupa Birliği’nde çok uluslu araştırma ve teknoloji geliştirme projelerinin desteklendiği başlıca Topluluk Programıdır. İlki 1984 yılında başlayan Çerçeve Programları (ÇP) çok yıllı programlardır. Kapsamı ve programa ayrılan bütçe miktarı her bir programda artış göstermektedir. Çerçeve Programlarına, ulusal/uluslararası kanunlar ve AB kanunlarına göre kurulmuş tüzel ve gerçek kişiler başvurabilirler. Bu kapsamda, üniversiteler, araştırma merkezleri, kamu kurumları, sanayi kuruluşları ve sivil toplum örgütleri

Çerçeve Programlarına katılabilirler. Ayrıca, tüzel kişiliğe sahip olan veya olmayan KOBİ’lerin de başvuruları teşvik edilecektir. 7.ÇP’nin KOBİ’ler için önemli bir özelliği Dünya Ticaret Örgütü’nün izin verdiği en yüksek hibe destek oranlarının KOBİ’ler tarafından kullanılabilmesidir. Büyük sanayi kuruluşları 7.ÇP’de Ar-Ge harcamalarının %50’sini talep edebilirken, KOBİ’ler %75’ini ve toplam harcamalarında %80’i aşkın oranlarda finanse edebilmektedirler. 7.ÇP; İşbirliği Özel Programı, Fikirler Özel Programı, Kişiyi Destekleme Özel Programı ve Kapasiteler Özel Programı’ndan oluşmaktadır.

7.ÇP’nin KOBİ’lere sunduğu fırsatlar, programın 3 temel bileşeni üzerinden ger- çekleşmektedir. 3.1. İşbirliği Özel Programı Bütçesi 32.3 Milyar Avro olan bu program özellikle yüksek Ar-Ge potansiyeline sahip, kendi Ar-Ge’sini kendi yapan KOBİ’ler için çok büyük fırsatlar sunmaktadır. Bu özel programda, 10 tematik alan altında konu güdümlü olarak gerçekleştirilen, ana hatları AB Komisyonu tarafından belirlenmiş olan araştırma projeleri desteklenmektedir.

Bu başlık altında dağıtılacak hibelerin belli bir bö- lümünün, projelerde ortak olunması yolu ile KOBİ’lere ayrılması öngörülmektedir. Bu durum, oluşturulacak konsorsiyumlar içerisinde KOBİ oranı ve aldıkları hibe miktarları yüksek olan ortaklıkların daha olumlu değerlendirilmesine yol açacaktır. Bu sebeple ortaklıklar kurulurken KOBİ’lerin konsorsiyumlara katılımına daha sıcak bakılmaktadır. 3.2. Kişiyi Destekleme Özel Programı Bütçesi 4.7 milyar Avro olan bu başlık altında araş- tırmacıların mesleki gelişimi ve hareket imkanlarının arttırılması amacını taşıyan çağrılar açılmaktadır.

Kişiyi destekleme özel programı altında “Üniversite-Sanayi Ortaklığı” çağrıları KOBİ’leri özellikle ilgilendirmektedir. Bu başlık altında KOBİ’ler deneyimli araştırmacıları kısa ve orta vadede istihdam etme imkanı bulabileceklerdir. KOBİ’ler Ar-Ge için gerekli olan kalifiye araştırmacıları bu vesile ile temin edebilirler. 3.3. Kapasiteler Özel Programı 4.2 milyar Avro bütçeye sahip “Kapasiteler Özel Programı” Ar-Ge için gerekli olan altyapıları desteklemek amacını taşımaktadır.

Bu başlık 7 alt başlıktan oluşmaktadır. Bunlar arasında “KOBİ’ler yararına araştırma” ismini taşıyan başlık 1.336 milyar Avro bütçeye sahiptir. 3.3.1. KOBİ’ler Yararına Araştırma Programın genel yapısı KOBİ ve KOBİ’ler adına KOBİ birliklerinin Ar-Ge ihtiyaçlarını dışarıdan satın alması üzerine kurulmuştur. Bu yapı iki hedef kitlenin etkileşiminden oluşmaktadır:

• KOBİ’ler veya KOBİ birlikleri;

• Ar-Ge Sağlayıcıları KOBİ’lerin ayakta durabilmek ve rekabetçi yapılarını koruyabilmek için Ar-Ge ve teknolojiye ihtiyaçları vardır.

Burada hedeflenen KOBİ kitlesi düşük ya da orta düzeyde Ar-Ge potansiyeline sahip KOBİ’lerdir. Bunun yanı sıra ana yetenek alanlarını dışarıdan teknoloji satın alarak geliştirmek isteyen yüksek teknoloji KOBİ’leri de bu programdan büyük fayda sağlayabilirler. Ar-Ge sağlayıcıları olarak isimlendirilen kitle ise üniversiteler, araştırma enstitüleri, büyük sanayi firmaları ve Ar-Ge yapabilme yeteneğine sahip yüksek teknoloji KOBİ’lerinden oluşmaktadırlar.

Bu kesimin ise yüksek bir araştırma ve teknoloji geliştirme potansiyeli vardır, ancak maddi kaynaklara gereksinim duyarlar. KOBİ ve KOBİ’ler adına KOBİ Birlikleri bu program kapsamında Ar-Ge ihtiyaçlarını karşılayabilmektedirler.

Bununla birlikte Ar-Ge sağlayıcıları da vermiş oldukları hizmet bedelini temin etmektedirler. Bunu bir müşterisatıcı ilişkisine de benzetmek mümkündür.

Kaynaklar:

1. KOSGEB (2011), “KOBİ Stratejisi ve Eylem Planı 2011- 2013”, Ankara.

2. h t t p : / / w w w. e u t r a i n i n g s i t e . c o m / e u _ f u n d s _ d e t a i l s . php?id=4, Erişim Tarihi: 15 Haziran 2011

3. http://ab.sanayi.gov.tr/Pages aspx?pageID=591&lng=tr, Erişim Tarihi: 12 Haziran 2011

4. h t t p : / / w w w. b s n - a n a t o l i a . o r g . t r / i n d e x . p h p ? m e n u _ id=1&makale_id=58, Erişim Tarihi: 14 Haziran 2011

5. http://www.eureka.org.tr/home.do;jsessionid=73F858E2 F5752B0B4361D9860BF7B875?ot=1&sid=1389, Erişim Tarihi: 14 Haziran 2011

6. http://www.eureka.org.tr/home.do?ot=1&sid=1390, Eri- şim Tarihi: 14 Haziran 2011

7. http://www.eureka.org.tr/home.do?ot=1&sid=1391, Eri- şim Tarihi: 14 Haziran 2011

8. http://www.eureka.org.tr/home.do?ot=1&sid=1392 , Eri- şim Tarihi : 14 Haziran 2011

9. http://www.eureka.org.tr/home.do?ot=1&sid=1393, Eri- şim Tarihi: 14 Haziran 2011

10. http://www.eureka.org.tr/home do?ot=1&sid=1404, Eri- şim Tarihi: 14 Haziran 2011

11. http://www.fp7.org.tr/home.do?ot=1&sid=3402, Erişim Tarihi: 15 Temmuz 2011