İçindekiler
Dergi Arşivi

PGD’de Farklı Bakış Açısı: Enerji Verimliliği

Fırat KASACI / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı - Melik H. HAMİDİOĞULLARI / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü)

 

Enerji Verimliliğinin Önemi
Enerji verimliliği; günümüzde yüksek olan enerji maliyetlerinin oluşturduğu etkinin düşürülmesinde, dışa bağımlılığın azaltılmasında ayrıca çevrenin korunması gibi ulusal stratejik hedeflerin uygulanmasında önemli bir unsur olarak yer almaktadır. Bu kapsamda, ülkeler ve kurumlar enerji verimliliğine ilişkin strateji üretmeye ve bu stratejilerin hayata geçirilmesinde gerekli uygulamaları geliştirmektedirler. Diğer taraftan enerji verimliliğinin önemini, gündelik hayatımızdan vereceğimiz örneklerle açıklamak gerekirse;

• Evlerde kullanılan elektriğin büyük kısmı elektrikli ve elektronik eşyalar tarafından tüketilmekte olup ev içi elektrik tüketimindeki en yüksek pay buzdolaplarına aittir. Elektrikli ev aletlerinin enerji tüketiminde ciddi düşüşler gerçekleştirilmiş olup, bugünün en iyi buzdolabı 1990 yılına göre %75, çamaşır makinesi 1985’lerde çıkan modellere göre enerjide %44 ve suda %62 tasarruf sağlamaktadır. Aynı şekilde bulaşık makinesi 60 oC çevrimde 1980 yılında 2 kWh enerji harcarken bugün tüketim 1 kWh’ın altına su tüketimi ise üçte bire düşmüştür.
• Gündelik hayata ilişkin bir diğer örnek olarak, ucuz ve etkin bir çözüm olarak evlerde kullanılan kompakt floresan lambalar ele alınabilir. Kompakt floresan lamba satışları, 2004 yılında 4 milyon Dolarlık seviyesinde iken 2007 yılında 20 milyon dolara ve 2008 yılında da 32 milyon Dolar seviyelerine ulaşmıştır. Bu verilerden de anlaşılacağı üzere söz konusu lambaların evlerde kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır.

Enerji verimliliğinin ekonomik etkisine bakacak olursak; enerji ithalatının toplam ithalata oranının yüzde 22 olması ve kullandığımız enerjinin büyük bir bölümünün yurt dışından karşılanması, ülkemiz açısından alternatif enerji kaynaklarına yönelmeyi ve yeterli düzeyde enerji tasarrufu sağlamayı gerekli kılmaktadır.

Enerji Verimliliği Teknik Mevzuat Yaklaşımı
AB mevzuatı incelendiğinde, teknik mevzuatın düzenlenmemiş alan ve düzenlenmiş alan olmak üzere iki kısma ayrıldığı görülmektedir. Düzenlenmiş alanda, AB teknik mevzuatının gelişimine ilişkin belirli yaklaşımlar ortaya çıkmaktadır.

Klasik Yaklaşım: Temel ilkesi, mevzuat düzeyindeki teknik kurallar ile bu kurallarla eş etkiye sahip standartların tümünün uyumlaştırılmasıdır.

Yeni Yaklaşım: Her bir ürünle ilgili mevzuatın uyumu yerine, benzer malların bir arada toplanmasıyla oluşturulan mal gruplarıyla ilgili olan ve temel gerekler olarak isimlendirilen insan can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki varlığının korunması çerçevesinde hazırlanan mevzuatın uyumlaştırılmasını öngören yaklaşımdır.

Global Yaklaşım: Temel ilkesi; test, deney ve belgelendirme konusunda karşılıklı tanımayı ve altyapıların yakınlaştırılmasını sağlamak ayrıca, karşılıklı güvenin ve şeffaflığın temini açısından akreditasyonun önemini vurgulamaktır.

Modüler Yaklaşım: Temel amacı, ürünlerin özelliklerini ve taşıdıkları risk oranlarını dikkate alarak uygunluk değerlendirme yöntemleri belirlemektir.

Söz konusu yaklaşımlar dikkate alındığında Avrupa Birliği tarafından ağırlıklı olarak yeni yaklaşımın benimsendiği ve ilgili teknik mevzuatın bu doğrultuda hazırlandığı gözlemlenmektedir. Ancak, enerji verimliliği yatay mevzuatı her ne kadar yeni yaklaşım direktifleri doğrultusunda hazırlanmış olsa da ilgili uygulama tebliğlerinin klasik yaklaşım doğrultusunda standart bazlı hazırlandığı anlaşılmaktadır.

Enerji verimliliği mevzuatı kapsamına alınacak ürün veya ürün grupları ise aşağıdaki kriterlere göre belirlenmektedir.

• Ürünler Avrupa Birliği içerisinde önemli bir satış ve ticaret hacmine sahip olmalıdır. (en az 200.000 adet/yıl)
• Ürünlerin, ömür döngüsü boyunca önemli bir çevresel etkisi olmalıdır.
• Ürünler, aşırı maliyet oluşturmadan gelişmeye yönelik net potansiyel sunmalıdır.

Ürün grupları yukarıdaki kriterler doğrultusunda belirlendikten sonra söz konusu ürünlerin her birisi için eko-tasarım ve enerji etkilemesi uygulama Tebliğleri yayımlanmaktadır.

Eko-tasarım Tebliğiyle; enerji ile ilgili ürünlerin tasarımında uyulması zorunlu olan şartların çerçevesini belirlemek suretiyle enerji verimliliğini, çevre koruma düzeyini ve enerji arz güvenliğini artırarak sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunmaktadır.

Enerji etkilemesi Tebliğiyle; enerji ile ilgili ürünlerin kullanım sırasındaki enerji ve diğer temel kaynak tüketimleri konusunda nihai kullanıcıların bilgilendirilmesini ve bu şekilde daha verimli ürünleri tercih etmelerini sağlamaktır.

Bu uygulama Tebliğleri ile yeni yaklaşım direktifleri arasındaki farklara bakacak olursak;

• Yeni yaklaşım direktiflerinde test ve muayene işlemleri harmonize standartlarda belirtilirken, söz konusu standartların yanı sıra test ve muayene konu olan çevreye duyarlı tasarım kriterleri ilgili uygulama tebliğlerinde yer almaktadır.
• Yeni yaklaşım direktiflerinde test işlemleri tek aşamada gerçekleştirilirken, ilgili uygulama tebliğlerinde ise iki aşamada gerçekleştirilmektedir.
• İlgili uygulama tebliğlerinde PGD otoriteleri tarafından gerçekleştirilecek kontroller kapsamında bir doğrulama prosedürü bulunmaktadır.
• Yeni yaklaşım direktiflerinde ekonomik operatörlerden olan satıcılar ile ilgili herhangi bir sorumluluk bulunmazken, ilgili uygulama tebliğlerinde kullanıcıların alınacak ürünlerde kıyaslama yapmalarını sağlayacak enerji etiketlerinin bulunmasını satıcı tarafından zorunlu kılmaktadır.
• Yeni yaklaşım direktiflerinde temel emniyet gerekleri çok fazla değişkenlik göstermezken, ilgili uygulama tebliğlerinde teknolojik gelişmeler göz önünde bulundurularak enerji tüketim kriterleri sürekli güncel tutulmakta ve kademeli olarak ürünlerin enerji tüketimleri sınırlandırılmaktadır.

Sonuç ve Değerlendirmeler
Enerji verimli ürünlerin kullanımına yönelik gerek piyasanın regüle edilmesi gerekse tüketici bilincinin oluşturulması açısından piyasa gözetimi ve denetimi (PGD) faaliyetleri büyük önem arz etmektedir. Çalışma içerisinde de yer verilen enerji verimliliği ile yeni yaklaşım direktifleri arasındaki temel farklılıklar ise dinamik ve proaktif bir PGD yaklaşımı gerektirmektedir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından da bu yaklaşım doğrultusunda proje bazlı piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri yürütülmekte olup enerji verimliliği şartlarını sağlayan ürünlerin piyasada yer alması sağlanmaktadır.

Kaynakça
International Energy Agency (IEA), Energy Efficiency Indicators Highlights, 2017
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı, 2017