İçindekiler
Dergi Arşivi

Piyasa Gözetimi ve Denetiminde E-Denetim Uygulaması: Enerji Etiketi Denetim Projesi

Bahadır ÇATALBAŞ / Sanayi ve Teknoloji Uzman Yardımcısı - Murat ÖZGÜL / Mühendis - Yasemin DEMİRCİOĞLU / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü)

 

Ülkemizde Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) faaliyetleri 4703 Sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’a dayanarak yetkili kuruluşlar aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu kuruluşlardan biri olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ise Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünün koordinasyonunda 81 İl Müdürlüğü aracılığı ile piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetlerini sürdürmektedir.

Enerji verimliliği mevzuatı eko-tasarım ve enerji etiketleme şartlarını belirleyen 2 adet çerçeve yönetmelikten ve bu yönetmeliklerin altında her bir ürün grubu için ayrı ayrı olmak üzere teknik tebliğlerden oluşmaktadır.

Enerji etiketlemesi ile ilgili mevzuat kapsamda yer alan ürünlerin tüketiciye satışa sunulduğu mağaza ve bayilerde üzerlerinde enerji etiketi bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır. Bu hüküm tüketiciye alacağı ürünü seçerken karşılaştırma imkânı tanımayı amaçlamaktadır.

2015 yılından itibaren Genel Müdürlüğümüzce denetimi yapılan ürün grupları arasına enerji verimli ürünler de eklenmiş olup mağaza/bayi vb. yerlerde satılan ürünlerin üzerinde enerji etiketi bulunup bulunmadığı kontrol edilmeye başlanmıştır.

Bu kapsamda 2015-2017 yılları arasında 36932 adet mağaza ve bayide ürün denetlenmiş ve Bakanlığımızca uygunsuzluklarla ilgili gerekli düzeltme tedbirleri alınmıştır.

İlgili teknik mevzuatta 16/12/2015 tarihinde AB ile uyumlu olarak yapılan değişiklikler neticesinde söz konusu hüküm internet satışlarında da zorunlu kılınmıştır. Yapılan değişiklik ile tüketiciye (nihai kullanıcıya), ürünlerin kullanım sırasındaki enerji ve diğer temel kaynakların tüketimi ile ilgili bilgileri ilgili teknik mevzuata uygun bir şekilde sağlayan enerji etiketi ve ürün bilgi formunun ürünün satışa sunulduğu internet sayfasında fiyat etiketinin bulunduğu her durumda gösterimi zorunlu hale getirilmiştir.

Yapılan bu değişiklikle;
1. Ürüne ilişkin enerji etiketi ve ürün bilgi formu ürünün fiyatının yakınında gösterilir olmalı. (Şekil-1)


Şekil 1. Örnek gösterim-1

2. Ürüne ilişkin enerji etiketi ve ürün bilgi formu görüntüleme mekanizmasında gösterilir olmalı. (Şekil-2)


Şekil 2. Örnek gösterim-2

Ülkemizin dış ticaret açığının önemli bir bölümünü oluşturan ve temininde dışa bağımlı olduğumuz enerji kaynaklarının verimli kullanılması ülkemiz ekonomisi ve doğası için hayati önem arz etmektedir. Bu nedenle Bakanlığımız ürünlerin enerji verimliliği konuları kapsamındaki sorumluluklarını öncelikli faaliyetler arasına almıştır.

Bu bağlamda gün geçtikçe kullanıcısı artarak genişleyen e-ticaret pazarının da etkin bir şekilde tüketici güvenliği ve enerji verimliliği perspektifleri yönüyle de denetlenmesini gerekmektedir.

İnternet satışlarında enerji verimliliği ile ilgili “gösterim” zorunluluğu hükümlerini getiren mevzuatın listesi aşağıda yer almaktadır.

Dayanak (Yasal Mevzuat)
• Ürünlerin Enerji ve Diğer Kaynak Tüketimlerinin Etiketleme ve Standart Ürün Bilgileri Yoluyla Gösterilmesi Hakkında Yönetmelik (2010/30/AT).
• Ev Tipi Bulaşık Makinelerinin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2012/5) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/29).
• Ev Tipi Soğutma Cihazlarının Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2012/4) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/31).
• Ev Tipi Çamaşır Makinelerinin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2012/6) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/33).
• Televizyonların Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2012/7) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/34).
• Klimaların Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM/2013-11) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/36).
• Ev Tipi Çamaşır Kurutma Makinelerinin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2013/6) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/38).
• Elektrik Lambaları ve Aydınlatma Armatürlerinin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2015/9) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/40).
• Elektrikli Süpürgelerin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ’de (SGM-2015/5) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (SGM-2015/42).
• Ev Tipi Fırınların ve Aspiratörlerin Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ (SGM-2015/8).

Denetim Faaliyetleri
İlgili teknik mevzuatta yapılan değişiklikten sonra piyasanın uygunluk seviyesinin belirlenmesi amacıyla, internet etiket denetimi faaliyetinin Bakanlığımız denetim planına eklenmesine ve sürecin bir proje kapsamında yürütülmesine karar verilmiştir.

Proje kapsamında ticaret hacminin yüksek olduğu bilinen 5 adet yer sağlayıcı, 9 adet perakendeci, 6 adet marka sahibi (üretici/ithalatçı firma) site olmak üzere Şekil 3’te dağılımı verilen 4 kategori altında 20 internet sitesinde Genel Müdürlüğümüzün 13 denetçinin katılımıyla toplam 191 adet ürüne yönelik tarama denetimi yapılmıştır.


Şekil 3. Çevrimiçi enerji etiketi denetimi projesi kapsamında denetlenen internet sitelerinin türlerinin dağılımı

Denetim kapsamında denetlenen ürünlerin ürün grubu bazında dağılımı Şekil 3’te verilmiştir. Yukarıda yer alan yasal mevzuat kapsamı ürünler arasından seçilmiştir.


Şekil 4. Çevrimiçi enerji etiketi denetimi projesi kapsamında denetlenen ürünlerin dağılımı

Denetim Sonuçları
Yapılan denetimler neticesinde denetlenen sitelerin elektronik etiket ve elektronik ürün bilgi formunun gösteriminin büyük oranda mevzuata uygun olmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. Denetlenen sitelerin elektronik enerji etiketi gösterimine ilişkin durumu Şekil 5’te ve elektronik ürün bilgi formu gösterimine ilişkin durumu Şekil 6’te yer almaktadır.

Söz konusu denetimler sırasında sıkça karşılaşılan uygunsuzluklar şu şekilde sıralanabilir;
• Ürüne ilişkin ilgili sayfada herhangi bir elektronik enerji etiketi bulunamamıştır.
• Ürüne ilişkin elektronik enerji etiketi ilgili sayfada kullanıcının kolayca bulamayacağı bir şekilde gösterilmiştir.
• Ürüne ilişkin olarak ilgili sayfaya yüklenmiş olan elektronik enerji etiketi denetimi yapılan ürün grubuna ait enerji etiketi formatı ile uyumlu değildir.
• Ürüne ilişkin ilgili sayfada herhangi bir elektronik bilgi formu bulunamamıştır.
• Ürüne ilişkin olarak ilgili sayfaya yüklenmiş olan elektronik bilgi formunda denetimi yapılan ürün grubuna ait ürün bilgi formunda olması gereken bilgilerin bazılarının yer almadığı görülmüştür.


Şekil 5. Proje kapsamında tespit edilen enerji etiketlerinin enerji verimliliği mevzuatına uyum oranı


Şekil 6: Proje kapsamında tespit edilen ürün bilgi formunun enerji verimliliği mevzuatına uyum oranı

Avrupa Birliği (AB) Bölgesinde Mevcut Durum
AB üyesi 5 ülke ile katılım sağladığımız “İnternet Denetimleri” konulu proje kapsamında taraf ülkelerce sunulan denetim raporları incelendiğinde birliğe üye ülkelerin e-ticaret sitelerinin de internet etiketi ile ilgili mevzuata uyum seviyesinin düşük olduğu görülmektedir.
Aşağıdaki tabloda söz konusu proje katılımcısı AB ülkelerinden uyum düzeyi ile ilgili bir örnek görülmektedir.

Tablo 1. AB Üye Ülkesi İnternet Etiket Denetimi Sonucu

Ürün Kategorileri

Satıcıda Yapılan Etiket Denetimi Uygunluk Durumu

(%)

İnternet Etiket Denetimi Uygunluk Durumu

(%)

Buzdolabı/Derin Dondurucu

%71

%10

Çamaşır Makinesi

%41

%7

Bulaşık Makinesi

%41

%10

Aydınlatma

%23

%0

Klima

%0

%0

Fırın/Aspiratör

%41

%14

Televizyon

%57

%10

Elektrikli Süpürge

%33

%7

Ortalama

%38,38

%7,25

Gelecek Planları
Gerçekleştirilen denetimler neticesinde uygunsuzluk tespit edilen ilgili e-ticaret sitelerinin yetkililerinin Bakanlığımıza çağırılıp denetim sonuçları ile ilgili alınacak önlemler ve sorunlarla ilgili karşılıklı görüş alışverişi ve bilgilendirme yapılacaktır. Yıl içerisinde yapılacak takip denetimlerinde ise uygunsuzluk tekrarı bulunması halinde ilgili yasal mevzuat kapsamında idari yaptırım ve önlemler alınacaktır.

Genel Müdürlük olarak 2019 yılı denetim planına Enerji Etiketi internet denetimi faaliyetinin hâlihazırda faaliyet göstermekte olan tüm e-ticaret sitelerini kapsama alarak devam etmesine karar verilmiştir.

Bunun yanı sıra, tüketicilerin (nihai kullanıcıların) alışveriş alışkanlıkları değişen hayat şartlarına paralel olarak değişmekte, her zaman her yerde sınırsız sayıda ürünün bir arada görüleceği e-ticaret siteleri ön plana çıkmaya başladığından önümüzdeki dönemde Bakanlık olarak diğer ürün gruplarında da yapacağımız piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetlerinin bir ayağının internet ortamına kaydırılması planlanmaktadır.

İnternet üzerinden yapılan denetimlerin daha etkin kullanılabilmesi yönünde yasal alt yapının iyileştirilmesi ile ilgili çalışmalar başlatılacaktır.

Bazı Avrupa Birliği üye ülkeleri PGD otoriteleri tarafından başlatılan internet üzerinde yapılan satışların denetimi ile ilgili yazılım geliştirmesi çalışmaları Bakanlığımız tarafından da yakından takip edilmekte olup uygulamaların başarılı olması durumunda gerekli girişimler başlatılacaktır.

Kaynaklar
1. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=3.5.20112257&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji
2. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.20439&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
3. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.16265&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
4. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.18372&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
5. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.16268&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
6. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.20443&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
7. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.16263&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
8. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.19153&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
9. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.16269&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
10. http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=9.5.20535&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=enerji%20etiketlemesi
11. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32014R0518
12. 2018 Yılı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberleri Enerji Verimliliği, Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü, 2018