İçindekiler
Dergi Arşivi

Tarıma Dayalı Sanayi Özelinde Entegre Kaynak Verimliliği

Armağan TANRIKULU / Uzman (Karacadağ Kalkınma Ajansı)

 

Ekonomideki hızlı büyüme ve yaşam standardının yükselmesine bağlı olarak ihtiyaçlar çeşitlenmekte ve sayısı artmaktadır. Ancak kaynaklar sınırlı kalmaya devam etmektedir. İhtiyaçların sınırsız, kaynakların ise kıt olması kaynak verimliliği kavramının doğmasına yol açmıştır. Kaynak verimliliğinde akla ilk gelen temel unsurlar enerji, su ve ham madde verimliliğidir. Ekonomik üretim aşamalarında toprak, hava, su, arazi, enerji, ham madde, teknoloji ve insan kaynağı gibi kaynakların verimli kullanımı sürdürülebilir kalkınma için oldukça önemlidir.

Kaynak verimliliği, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından doğal kaynakların sürdürülebilir olarak üretilmesi, işlenmesi ve tüketilmesinin yanı sıra ürünlerin üretimleri ve tüketimleri esnasında oluşan olumsuz çevresel etkilerin tüm yaşam döngüleri boyunca azaltılması olarak tanımlanmaktadır. Avrupa Birliği ise kaynak verimliliğini sahip olduğumuz tüm kaynakların (toprak, hava, su, biyoçeşitlilik, ekosistemler, vd.) daha verimli kullandırılması ya da daha az kaynak ile daha çok iş yapmak ve kaynak kullanımı ile ortaya çıkan olumsuz etkilerin azaltılması olarak tanımlanmaktadır.

Hem suyun yoğun şekilde tüketilmesi hem de üretim süreçlerinde kullanılan ekipmanların teknolojik olarak görece eski olması tarım sektörünü enerji verimliği konusunda önemli bir konuma taşımaktadır.
Ülkemiz kaynaklarının verimli kullanılması, tarım ve tarıma dayalı sanayinin rekabet gücünün artırılması amacıyla üretim süreçlerinde minimum kaynak tüketimi ve minimum atık üretimi prensibine dayalı üretim çalışmalarının yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Bu kapsamda, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (GAP BKİ) tarafından 2017 yılında Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayide Entegre Kaynak Verimliliği Projesi başlatılmıştır. Programın 2020 yılına kadar sürdürülmesi planlanmaktadır. Proje ile GAP Bölgesi’nin başat sektörleri arasında yer alan tarımsal üretimde ve tarımsal ürünlerin işlenmesinde başta su ve enerji olmak üzere, kaynakların en etkin biçimde kullanımının modellenmesi, yaygınlaştırılması, birincil üretim ve işleme süreçlerinde verimliliğin artırılması hedeflenmektedir.

GAP Bölgesi’nde Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayide Entegre Kaynak Verimliliği Projesi (EKV) kapsamında Karacadağ Kalkınma Ajansı ve GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (GAP BKİ) arasında imzalanan protokol ile Ajans tarafından 2019 Yılı Tarıma Dayalı Sanayide Entegre Kaynak Verimliliği Mali Destek Programı yürütülmektedir. Bu programda; pamuk, mısır, buğday, kırmızıbiber, zeytin, Antep fıstığı ile koyun sütü ve diğer süt çeşitleri (keçi, inek ve manda sütü) öncelikli olmak üzere Karacadağ pirinci, kırmızı mercimek, domates ve üzüm ürünleri üreten firmaların desteklenmesi hedeflenmektedir. Sektörün değer zincirlerinde yer alan tarıma dayalı sanayi işletmelerinin ve bu işletmelerin faaliyetlerinde zorunlu olan depolama ve lojistik operasyonlarının verimliliğinin artırılması; bu sayede bölgede faaliyet gösteren firmaların ve dolayısıyla bölge ekonomisi için önemli olan ürünlerin ulusal ve uluslararası pazarlara erişiminin iyileştirilmesi hedeflenmektedir.

Program ile üst ölçekte entegre kaynak kullanım verimliliğini artıran tedbirlerin belirlenmesi ve uygulanması yoluyla, TRC2 (Diyarbakır, Şanlıurfa) Bölgesi’ndeki tarıma dayalı sanayi işletmelerinin kaynak tüketim maliyetlerinin düşürülmesine, ulusal ve uluslararası rekabet güçlerinin artırılmasına ve kaynak kullanımında dışa bağımlılığın azaltılmasına katkıda bulunulması amaçlanmaktadır. Programın özel amacı ise bölgede yukarıda zikredilen tarımsal ürünlerin değer zincirlerinde yer alan tarıma dayalı sanayi işletmelerinin kaynak kullanım maliyetlerinin verimlilik artırıcı yöntemlerle düşürülmesi, işletmelerin rekabet edebilirliklerinin artırılması ve entegre kaynak verimliliği uygulamalarının yaygınlaştırılması olarak belirlenmiştir.

TRC2 Bölgesi’nde tarıma dayalı sanayi işletmelerinde entegre kaynak verimliliğine yönelik tedbirlerin belirlenmesi ve uygulanması; Bölgede tarıma dayalı sanayi işletmelerinde kaynak verimliliğini entegre bir biçimde ihtiva eden uygulamaların yürütülmesi ve yaygınlaştırılması yoluyla konuya ilişkin farkındalığın artırılması programın öncelikleri arasındadır.

GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı ve Karacadağ Kalkınma Ajansı iş birliği içerisinde yürütülen Tarıma Dayalı Sanayide Entegre Kaynak Verimliliğinin Artırılması Mali Destek Programı’nın 2019 yılı toplam bütçesi 4.500.000 TL’dir.

Programa küçük ve orta büyüklükteki işletmeler başvuru yapabilecektir. Programa uygun proje konuları ve faaliyetler ise iki kategori olarak belirlenmiştir. Entegre Kaynak Verimliliğini Geliştirme Faaliyet Grubu içerisinde; Proses Verimliliği, Çalışan Verimliliği, Atık Yönetimi, Enerji Verimliliği, Tesis Deposu ve Soğuk Zincir Ünitelerinde Kaynak Verimliliği başlıkları yer almaktadır. Kurumsal Kapasite Geliştirme ve Farkındalık Yaratma Faaliyet Grubu içerisinde ise; Kaynak Verimliliği Alanında Teknik Kapasite Geliştirme Faaliyetleri, Kaynak Verimliliği Alanında Personele Yönelik Eğitim Faaliyetleri, Kaynak Verimliliğine Yönelik (ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi vb.) Sertifikalandırma Faaliyetleri, Başarılı Uygulamaların TRC2 Bölgesi Sathında Yaygınlaştırılmasına Yönelik Yayım Faaliyetleri yer almaktadır. Program 15 Mart itibarıyla ilan edilmiş ve başvurular alınmaya başlanmıştır.

Bugün karşı karşıya kaldığımız çevre sorunları; fosil yakıtlar, mineraller, su, toprak ve biyolojik çeşitlilik dâhil doğal kaynakların aşırı derecede tüketilmesinin bir sonucudur. Tüm dünyada yüksek kaynak kullanımı, atık oluşturma ve kirliliğe dayalı ekonomik gelişim modelinin uzun vadede sürdürülemeyeceği giderek daha net olarak görülmektedir. Bu yüzden kaynak verimliliği ve kaynakların sürdürülebilirliği konusu, yenilenemeyen doğal kaynakların hızla azalması ve kaynakların değerlerinin artması nedeniyle tarıma dayalı sanayi dâhil tüm sektörler açısından oldukça önemli bir hale gelmiştir. Bu konuda tüm kesimlerde bilinç ve farkındalık yaratmak gerekmektedir. Asıl başarı ise tüm sektörlerin ortak bir kararlılıkla kaynak verimliliği kavramını sahiplenmesiyle sağlanabilir.

Kaynakça
Demirer (2014). “Sanayide Kaynak Verimliliği”, http://users.metu.edu.tr/goksel/resource-efficiency/pdf/264.pdf, 22.02.2019
“Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayide Entegre Kaynak Verimliliği Projesi”, http://www.gap.gov.tr/tarim-ve-tarima-dayali-sanayide-entegre-kaynak-verimliligi-projesi-sayfa-173.html 22.02.2019