İçindekiler
Dergi Arşivi

Tasarım Merkezi

 

Ülkelerin ekonomik kalkınmışlığını ve toplumsal refah düzeyini artırmanın yolu küresel rekabet gücünden geçmektedir. Bu alanda yaşanan rekabetin amacı dünya ekonomisinden daha fazla pay almaya yöneliktir. Bu payın temel belirleyicisi; bilgi üretip, teknoloji geliştirerek küresel rekabete uygun, yenilikçi ve katma değeri yüksek ürünler üretmektir. Katma değeri yüksek ve ileri teknolojili ürünleri geliştirip üreten bir toplum haline gelebilmenin yolu insan kaynağının niteliğini yükseltmekten ve araştırma altyapısını geliştirmekten geçmektedir.

Bu noktada ülkemiz sanayisinin rekabet gücünü ve verimliliğini artırması, gelişmiş ülkelerle arasındaki farkı kapatmasını sağlayacak en önemli husus, bilim ve teknolojide sağlayacağımız ilerlemedir. Bilhassa özel sektörün Ar-Ge ve inovasyon kültürünü, becerisini ve kapasitesini artırması, ekonomik ve sosyal hedeflerimize ulaşmamızda kilit bir rol üstlenecektir. Bu kapsamda, özel sektörün bu alanlardaki yetkinliğinin artırılması için değişik destek programları ve mekanizmalar geliştirilmektedir. Ar-Ge ve tasarım projelerini desteklemek amacıyla geliştirilen önemli mekanizmalardan birisi de Özel Sektör Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri’dir. Bu yapılar ile; ülkemizde yeni ürünler ve üretim süreçleri geliştirilmesi, ürün tasarımı konularında daha ileri seviyelere ulaşılabilmesi, yüksek teknolojili ürününü kendi tasarlayabilen özel sektör firmaların artırılması, yüksek teknolojili ürünlerin özel sektör eliyle tasarımının yaygınlaştırılması, tasarım personeli ve nitelikli iş gücü istihdamının artırılması ve dış ticarette rekabet gücü kazanarak ithalatın azaltılıp ihracatın ve ekonomik büyümenin artırılabilmesi hedeflenmektedir.

MEVZUAT
Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesine ilişkin kanuni düzenleme ilk olarak 12 Mart 2008 tarih ve 26814 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ile gerçekleştirilmiştir. Bu kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelik ise ilk olarak 31 Temmuz 2008 tarih ve 26953 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Süreç içerisinde oluşan ihtiyaçlara göre güncellenen mevzuat kapsamında son olarak 26 Şubat 2016 tarihli ve 29636 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6676 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmündeki Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’dur. Bu kapsamda, 5746 sayılı Kanunun adı Araştırma Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun olarak değiştirilmiş ve Kanun 1 Mart 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu kanuna ilişkin Uygulama Yönetmeliği ise 10 Ağustos 2016 tarih ve 29797 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Yenilenen mevzuat ile getirilen en büyük yeniliklerden birisi de “Tasarım Merkezi” kavramının getirilmiş olması ve 2008’den beri Ar-Ge Merkezlerine verilen destek, indirim ve istisnaların Tasarım Merkezlerine de sağlanmasıdır.

TEMEL KAVRAMLAR
Tasarım Faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümüdür.

Tasarım Merkezi: Tasarım projelerini veya sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen tasarım faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere kurulan ve dar mükellef kurumların Türkiye’deki iş yerleri dâhil, kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurt içinde tasarım faaliyetlerinde bulunan ve en az on tam zaman eşdeğer tasarım personeli istihdam eden, yeterli tasarım birikimi ve yeteneği olan birimlerdir.

Tasarım Personeli: Tasarım faaliyetlerinde doğrudan görevli tasarımcı ve teknisyenlerdir.
Tasarımcı: Tasarım faaliyetleri kapsamındaki projelerin gerçekleştirilmesi ve ilgili projelerin yönetilmesi süreçlerinde yer alan, üniversitelerin; mühendislik, mimarlık veya tasarım ile ilgili bölümlerinden mezun en az lisans derecesine sahip kişilerle tasarım alanlarından herhangi birinde en az lisansüstü eğitim derecesine sahip diğer kişilerdir.
Teknisyen: Meslek lisesi veya meslek yüksekokullarının tasarım, teknik, fen veya sağlık bölümlerinden mezun, teknik bilgi ve deneyim sahibi kişilerdir.
Destek personeli: Tasarım faaliyetlerine katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili yönetici, teknik eleman, laborant, sekreter, işçi ve benzeri personeldir.

ASGARİ ŞARTLAR
Kanunda öngörülen destek ve teşviklerden yararlanmak üzere Tasarım Merkezi belgesi almak için yapılan başvurularda aşağıda belirtilen asgari şartlar aranır.
- Tasarım merkezlerinde en az on tam zaman eşdeğer tasarım personeli istihdam edilmesi,
- Tasarım Merkezlerinin Kanun kapsamındaki tasarım faaliyetlerinin yurt içinde gerçekleştirilmesi,
- Tasarım Merkezlerinde çalışan personelin, bu merkezlerde çalıştığının fiziki kontrolünü yapacak mekanizmaların bulunması,
- Tasarım Merkezlerinin konusu, süresi, bütçesi ve personel ihtiyacı tanımlanmış program ve projelerinin bulunması,
- Tasarım Merkezlerinin ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş ve tek bir yerleşke veya fiziki mekân içinde yer alması,
- Başvuru yapan işletmenin yeterli tasarım yönetimi ile teknolojik varlıkları, insan kaynakları, fikrî haklar, proje ve bilgi kaynakları yönetim yeteneği ve kapasitesinin bulunması.

BAŞVURU VE İZLEME
Tasarım Merkezi başvurusu agtm.sanayi.gov.tr adresinden online olarak ve elektronik imza aracılığıyla yapılmakta olup yazılı ve ıslak imzalı doküman talep edilmemektedir. Tasarım Merkezi başvurusu yıl içerisinde her tarihte yapılabilmekte olup başvurular, en geç 35 gün içerisinde değerlendirilerek sonuçlandırılmaktadır.

Online olarak alınan başvurular Bakanlık tarafınca 5 iş günü içerisinde ön incelemeden geçirilir ve gerekli görüldüğünde revizyon için işletmeye bilgi verilir. İşletmenin 15 iş gün içerisinde revizyonları gerçekleştirerek başvurusunu tekrar online olarak Bakanlığa iletmesi beklenmektedir. Yerinde inceleme yapılabilmesi için konusunda uzman akademisyenler izleyici olarak Bakanlık tarafınca görevlendirilir. İzleyici akademisyenler, işletmenin tasarım merkezi vasıflarını taşıyıp taşımadığını ve projelerini inceleyerek online olarak raporlarını hazırlar ve Bakanlığa iletirler. Bakanlık tarafınca kurulan (izleyici akademisyenlerden farklı 2 akademisyen, sektör temsilcisi, Maliye Bakanlığı temsilcisi ve Bakanlığımızın temsilcisinden oluşan) Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafınca işletmenin Tasarım Merkezi belgesi alıp alamayacağına karar verilir.

Tasarım Merkezi belgesi alan işletme, tasarım merkezinde yürütülen faaliyetlere ilişkin faaliyet raporunu, takvim yılını kapsayacak şekilde ve takip eden yılın en geç mayıs ayı içinde Bakanlığa elektronik ortamda sunar ve başvuru aşamasında yaşanan sürece benzer bir süreç ile ilgili Tasarım Merkezinin mevzuatın getirdiği indirim, istisna, destek ve teşviklerden faydalanıp faydalanmayacağına karar verilir.

TASARIM MERKEZLERİNE SAĞLANAN İNDİRİM, İSTİSNA, DESTEK ve TEŞVİKLER
1. Tasarım İndirimi:
Kanun kapsamında desteklenen tasarım projelerinde ve Tasarım Merkezlerinde gerçekleştirilen münhasıran tasarım harcamalarının tamamı ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.
2. Gelir Vergisi Stopajı Teşviki:
Tasarım merkezlerinde, yürütülen tasarım projelerinde, çalışan tasarım ve destek personelinin, bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin; doktoralı olanlar için yüzde doksan beşi, yüksek lisanslı olanlar için yüzde doksanı, diğerleri için yüzde sekseni gelir vergisinden müstesnadır.
3. Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği:
Kamu personeli hariç olmak üzere, tasarım projelerinde ve Tasarım Merkezlerinde çalışan tasarım ve destek personelinin, Kanun kapsamındaki faaliyetleri karşılığında elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır.
4. Damga Vergisi İstisnası:
Kanun kapsamındaki her türlü tasarım faaliyetleri ile ilgili olarak düzenlenen kâğıtlardan damga vergisi alınmaz.
5. Gümrük Vergisi İstisnası
Kanun kapsamında yürütülen tasarım projeleri ile ilgili araştırmalarda kullanılmak üzere ithal edilen eşya, gümrük vergisi ve her türlü fondan, bu kapsamda düzenlenen kâğıtlar ve yapılan işlemler damga vergisi ve harçtan istisnadır.

İSTATİSTİK
22 Kasım 2016’da verilen ilk Tasarım Merkezi belgesinden bugüne (22.06.2017’ye) kadar 56 işletmeye Tasarım Merkezi verilmiştir. Belge alan işletmelerin sektörel dağılımına bakıldığında tekstil, makine ve teçhizat ve inşaat sektörleri yoğunluktadır. İl dağılımına bakıldığında da İstanbul, Denizli ve İzmir illeri en çok belge alan illerdir. 36 yeni başvurunun da süreçleri devam etmektedir. Tasarım Merkezlerinde çalışan personel sayısı 1183’tür. Bu personelin 124’ü lisansüstü eğitimli, 618’i lisans eğitimlidir. Tasarım Merkezlerinde yürütülmekte olan proje sayısı 307’dir.