İçindekiler
Dergi Arşivi

Tasarımın Altın Kahraman’ı Kahramanmaraş Altın ve Mücevher Merkezi Projesi

Kahramanmaraş Altın ve Mücevher Merkezi Projesiyle kuyumculuk sektörü teknolojik gelişmelerle uyumlu tasarım yetkinliği ve uluslararası standartlarda rekabetçi ürün ve üretimle gelişiyor

 

Altın ve gümüş gibi metaller ile değerli ve yarı değerli taşların işlenerek birer sanat eserine dönüştürüldüğü kuyumculuk mesleği, Anadolu’da binlerce yıl boyunca icra edilmektedir. Ülkemizde yapılan arkeolojik kazı ve araştırmalar, altının bu topraklarda gerek para gerekse takı, süs ve mutfak eşyası olarak 5000 yıldan uzun süredir kullanıldığını göstermektedir. Altın ve mücevhere verilen bu önem, günümüzde de artarak devam etmektedir. Kahramanmaraş, 700’e yakın atölyesi, 5000’in üzerinde çalışanı ve yaklaşık 150 vitrin kuyumcusu ile altın işleme kapasitesi bakımından Türkiye’de İstanbul’dan sonra 2. sırada yer almaktadır.

Altın ve mücevher sektörü, ihracat potansiyeli bakımından gelecek vadeden sektörler arasında gösterilmektedir. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre; 2009 yılında 978 milyon dolar mücevher ihracatı yapılmışken, bu rakam, 2011 yılında 1,46 milyar dolara, 2013 yılında 2,25 milyar dolara, 2015 yılında 2,64 milyar dolara ve 2017 yılında ise 3,28 milyar dolara ulaşmıştır. 2018 yılı Türkiye mücevher ihracatı rakamı ise 4,41 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılı ihracatının %94’ü İstanbul tarafından gerçekleştirilmiştir. Kahramanmaraş’ta üretilen ürünler, İstanbul’daki firmalar tarafından ihraç edildiğinden resmi ihracat rakamlarında ilin adı geçmemektedir.

Kahramanmaraş Kuyumcular Odası 2010 yılında Küçük Sanayi Sitesi’ni kurma çalışmalarına başlamıştır. Bu çalışmayla öncelikle Kahramanmaraş şehir merkezindeki çeşitli pasajlarda, sağlıksız ve ilkel koşullarda, yetersiz imkânlarla üretim yapan imalatçı firmaların üretim koşullarının iyileştirilmesi, güvenlik zafiyetlerinin ortadan kaldırılması, çevreye verilen zararın asgariye indirilmesi hedeflenmiştir. Bunların yanı sıra oluşturulacak ortak kullanım tesisleri ile üretim maliyetlerinin düşürülmesi, ürünlerin daha iyi sergilenebileceği ortamların oluşturulması, istihdamın artırılması, makineleşmenin önünün açılması, teknik çalışma alanlarının oluşturulması, üniversite, meslek okulları ve liselerde öğrenim gören öğrenciler için staj koşullarının iyileştirilmesi de amaçlanmıştır. Bu kapsamda, oda, 2011 yılında, Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı finansmanıyla “Kahramanmaraş Kuyumcukent İhtisas Sanayi Sitesi Fizibilite Raporu” çalışmasını gerçekleştirmiştir. Çalışmayla ilde bulunan atölyelerin 420’si ile anketler yapılmış ve atölyelerin %75’inin kurulacak bir küçük sanayi sitesinde yer almak istediği belirlenmiştir. Bunun üzerine “S.S. Kahramanmaraş Altın, Gümüş ve Kıymetli Maden İmalatçıları İhtisas Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatifi” kurulmuş ve site, mülga Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın “Küçük Sanayi Sitelerinin Kredilendirilmesine İlişkin Yönetmeliği” hükümlerine uygun olarak kredilendirilmiş ve 2016 yılında inşaata başlanmıştır. Farklı büyüklüklerde 325 adet imalathanenin yer aldığı 106 bin m2 kapalı alana sahip sitedeki iş yerlerinin 2020 yılı içerisinde teslim edilmesi planlanmaktadır.

Kahramanmaraş’ta kuyumculuk sektörünü geliştirmeye yönelik çalışmalara, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi de kayıtsız kalmamıştır. İlk kez 2011-2012 eğitim-öğretim yılında öğrenci alan Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Programı, kuyumculuk mesleğinin farklı dallarından 5 kişilik öğretim kadrosu ile sektörün eleman ihtiyacını karşılamaktadır.

Tasarım, farklı ve estetik olanın talep gördüğü ve ilgi çektiği kuyumculuk sektöründe, üretim aşamalarının belki de en önemlisidir. Kahramanmaraş’ta kuyumculuk sektöründe faaliyet gösteren işletmeler en az 4 nesil öncesinden gelen tecrübelerine dayanarak elle tasarım konusunda önemli bir birikime sahiptir. Bununla beraber, günümüzde ancak tasarım teknolojisini kullanarak kendisini yenileyen ve ihtiyaçlara kısa zamanda yanıt verebilen işletmeler rekabet edebilmekte ve varlığını sürdürebilmektedir. Mevcut durumda ildeki işletmeler tasarımlarını yapıp, bu tasarımları başkaları tarafından kullanılma riskini göze alarak İstanbul’daki 3D yazıcı hizmeti sunan firmalara göndermekte ve nihai ürünü teslim almaları ortalama bir hafta sürmektedir. Bazı işletmelerin ise tasarımcıları bulunmamakta ve tasarım hizmeti için İstanbul’daki firmaları kullanmaktadır. Bu durum, yüksek rekabet şartlarının hâkim olduğu kuyumculuk sektöründe zaman ve lojistik gibi girdi maliyetlerini yukarıya taşımaktadır.

Kuyumculuk sektöründe tasarımın önemini her ortamda dile getiren Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, bünyesinde tasarım ve 3 boyutlu modelleme merkezi kurulmasına yönelik fizibilite çalışmasını, Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansının finansal desteği ile 2016 yılında Kalkınma Bankası’na yaptırmıştır. Merkezin kurulması için aynı yıl, Kahramanmaraş Kuyumcular Odası ve Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası ortaklığında, Ajansın, Güdümlü Proje Desteğine başvuran Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, destek almaya hak kazanmış ve Üniversite bünyesinde “Kahramanmaraş Tasarım ve 3D Modelleme Merkezi” kurulmuştur.

Yapılan çalışmalar sonucunda kurulan Küçük Sanayi Sitesi ve Tasarım Merkezinden sonra sektörün sıçrama yapabilmesi adına iki önemli husus kalmıştır. Bunlardan birincisi tasarımda teknolojik gelişmelere ayak uydurabilmek, ikincisi ise standartlara uygun nihai ürünü ortaya koyabilmektir. Kahramanmaraş kuyumculuk sektöründe, özellikle tasarım ve standartlara uygunluk konularında belirlenen hedeflere ulaşabilmek için Kahramanmaraş Kuyumcular Odası, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası ve Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı bir araya gelerek Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti’nin eş finansmanıyla, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yürüttüğü Rekabetçi Sektörler Programı’nın 2. dönemi 2017 yılı proje teklif çağrısına başvuru yapmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda “Kahramanmaraş Altın ve Mücevher Merkezi” projesi destek almaya hak kazanmıştır.

Projenin önemli bir bileşeni, özgün tasarımlar yapmaya ve yapılacak tasarımları nihai ürüne dönüştürmeye olanak sağlayacak teknolojilerin, Kahramanmaraş ve bölge illerine hizmet sağlayacak şekilde mevcut tasarım merkezine kazandırılmasıdır. Proje kapsamında, 3D yazıcı ve tarayıcılar, lazer ve taş işleme makineleri, tasarım ve üretimde kullanılacak her türlü alet, ekipman ve cihazlar alınacak ve böylece proje tamamlandığında, Kahramanmaraş, Türkiye’nin kuyumculuk alanında en modern tasarım ve 3D modelleme merkezine sahip olacaktır. Kahramanmaraş kuyumculuk sektörü, tasarım merkezinden alacağı destek ile daha özgün tasarımları hayata geçirerek ürün çeşitliliğini ve pazar payını artıracak, yurt dışındaki moda ve trendlere uygun modellerin hızlı bir şekilde üretimi ile de ihracatın artmasına yardımcı olacaktır.

Projenin bir diğer önemli bileşeni ise, küçük sanayi sitesi olarak kurulan “Altın Şehir” içerisine, değerli ve yarı değerli mücevher taşlarının analizini yaparak sertifika verebilecek niteliğe ve en son teknolojiye sahip uluslararası akredite bir “Gemoloji Laboratuvarı” ve Darphane onaylı “Altın Ayar Evi” kurulmasıdır.

T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Rekabetçi Sektörler Programı hedefleri doğrultusunda, ihracatın ve katma değerin artırılmasına katkı sağlayacak olan bu projenin tamamlanması ile kuyumculuk ve mücevher sektörü özelinde imalat sanayisinin dönüşümüne yardımcı olmak ve küresel değer zincirinde daha üst seviyelere çıkmak amaçlanmaktadır.

Temel bileşenlerinin yanında, Kahramanmaraş kuyumculuk sektörünün ulusal ve uluslararası pazarda hak ettiği yeri bulmasına olanak sağlayacak ve rekabet gücünü artıracak birçok faaliyeti de içeren proje, devam eden ihale süreçleri tamamlanıp hayata geçirildiğinde diğer sektörlere de örnek olabilecektir. Ayrıca, IPA fonlarını kullanmak isteyen kurumların, bölgelerindeki ilgili kurumlarla iş birliği yaparak güçlerini birleştirmeleri büyük önem arz etmektedir. Bu iş birlikleri, hem birlikte çalışma kültürünü güçlendirecek hem de projelerin başarılı olmasına ve sürecin daha kolay yürütülmesine katkı sağlayacaktır.