İçindekiler
Dergi Arşivi

Teknogirişim Sermayesi Desteği Programı (TGSD) ve Endüstriyel Tasarım

Yunus ÖZMODANLI/Sanayi ve Teknoloji Uzmanı(Bilim Teknoloji Genel Müdürlüğü) Serkan KÖK / Sanayi ve Teknoloji Uzman Yardımcısı(Bilim Teknoloji Genel Müdürlüğü)

 

1.Giriş
Kelime manası olarak Türkçe’deki anlamıyla, çok geniş bir alana karşılık gelen “tasarım” kavramı, bu özelliği sebebiyle çok çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Geleneksel olarak ayırıcı bir özellik ve estetik unsuru olarak ele alınan tasarım bugün üretimde sadece bu anlamda kullanılmamaktadır. Tasarım artık ileri ve orta ileri teknolojilerde kullanılan, otomobilden gıdaya birçok günlük kullanım alanında yer alan ürünler için işlevsel olarak rekabetçiliğin olmazsa olmazı durumuna gelen, temel stratejik bir araç halini almıştır [1].

Bu yazıda tasarımın geniş manasından ziyade, özellikle endüstriyel tasarım kavramının tanımlanmasında karşılığını bulan katma değer kavramı üzerinde durulacaktır. Endüstriyel tasarım kavramı, Amerikan Endüstriyel Tasarımcılar Topluluğu (IDSA) tarafından kullanıcı ve üreticinin karşılıklı yararını gözeterek; ürünlerin işlev, fayda ve görünümünü optimize edecek şekilde yeni ürün veya sistem konseptleri yaratmaya ve geliştirmeye yönelik profesyonel bir etkinlik şeklinde tanımlanmıştır [2]. Endüstriyel tasarım bu anlamda inovasyonun katma değere atıf yapan güncel tanımlarıyla ortak yönler barındırmaktadır. İnovasyon bir yeniliğin ötesinde ticari fayda veya katma değer sağlayan bir yenilik olarak düşünülmektedir. Bu araştırmacıların tanımlarına da yansımaktadır Örneğin Elçi (2007) iktisadi ve toplumsal kazanımlar ortaya koyabilmek adına hizmet, ürün ya da iş akışında yapılan revizyonları ve yenilikleri inovasyon olarak tanımlarken [3] Aksoy (2007), yeni ürün geliştirme sürecini “yenilikçi iş fikrinin ortaya çıkışından ticarileşmesine kadar geçen süre” olarak tanımlayarak bu katma değere vurgu yapmıştır [4].

Tasarım, inovasyon sürecinde bahsedilen işlevsel ve katma değer yaratan yeniliğin ortaya konulmasında bir araç olmanın ötesinde, yapılan çalışmaların esasına yerleştirilmeye başlanmıştır. Şüphesiz bu durumun ortaya çıkmasında tüketim alışkanlıklarının değişmesi ve modern zamanlara özgü spesifik ihtiyaçlar ve kişiselleştirilmiş ürünler belirleyici olmuştur. Ürün geliştirmede fonksiyonel özellikler ve teknolojik avantajların yanında ergonomi ve estetik, temel inovasyon belirleyicileri olarak ortaya çıkmaktadır. Yeni ortaya konulacak bir ürün için kullanıcı geri dönüşleri ve beğenileri, ürünün başarısında ve inovasyonun sürdürülebilirliğinde anahtar rol oynamaktadır.

Bir ülkede yer alan teknoloji tabanlı girişimlerin sayısal anlamda artması ve niteliğinin yükselmesi, temel bir gelişmişlik ölçeği oluşturmaktadır. Bu durum, teknolojik inovasyon içeren yeni ürünlerin ortaya konulmasını gerektirmektedir. Artık birçok ülke teknoloji tabanlı ve yenilikçi girişimlerin arttırılmasına yönelik temel stratejiler ortaya koymakta ve bu yöndeki iş fikirlerini ve çalışmaları desteklemektedir [5]. Türkiye’de bu anlamdaki iş fikirlerinin hayata geçirilerek teknoloji tabanlı inovatif ürünlerin ortaya çıkmasına olanak sağlayan öncül programlardan biri Teknogirişim Sermayesi Desteği (TGSD) programıdır.

2.TGSD Programı ve Endüstriyel Tasarım
TGSD programı, 5746 Sayılı “Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun” kapsamında yer almaktadır. Programın temel amacı girişimcilerin, yenilikçi iş fikirlerini, yüksek katma değerli ve nitelikli istihdam potansiyeliyle hayata geçirebilmelerine olanak sağlamaktır. TGSD programı bunun için genç girişimcilere çekirdek sermaye vermektedir [6].

2009 yılında başlayan TGSD programına, başlangıç tarihinden itibaren toplam 9.801 başvuru yapılmış olup, değerlendirmeler sonucunda 2.011 girişimciye ait iş fikri destek almaya hak kazanmıştır. Programda belirlenmiş ve internet başvurularında kullanılan 11 ana teknoloji alanı vardır. Bu alanlarda desteklenen projelerin toplam projeler içerisindeki yüzdesi Tablo 1’de verilmiştir.

Teknoloji Alanı

Yüzde

Elektronik Bilişim Teknolojileri ve Telekomünikasyon

42%

Endüstriyel Üretim Malzeme ve Taşıma Teknolojileri

16%

Biyolojik Bilimler

12%

Enerji

8%

Diğer Endüstriyel Teknolojiler

5%

Tarımsal Gıda Endüstrisi

4%

Tarım ve Deniz Ürünleri

4%

Fiziksel ve Pozitif Bilimler

3%

İnsan ve Çevre Koruması

3%

Diğer (Ölçümler ve Standartlar, Sosyal ve Ekonomik Konular )

3%

Toplam

100%

 Tablo 1 Teknoloji Alanına Göre Desteklenen İş Fikirlerinin Toplam Projelere Oranı

Bu alanlardan en fazla desteğin Elektronik Bilişim Teknolojileri ve Telekomünikasyon alanında olduğu gözlemlenmiştir. Bu alanı Endüstriyel Üretim Malzeme ve Taşıma Teknolojileri alanı ve Biyolojik Bilimler alanları izlemektedir.

Tasarım ve endüstriyel tasarım, genel olarak teknolojik ürün yeniliğine odaklanan destek programında prototipler için önemli bir unsur olarak ön plana çıkmaktadır. Bununla birlikte Endüstriyel Üretim Malzeme ve Taşıma Ana Teknoloji Alanı’nın ilk alt alanı Tasarım ve Modelleme/Prototipler başlığını taşımaktadır. Bu alandan yapılan başvurularda girişimciler iş fikirlerinde endüstriyel tasarımı yenilikçi bir yön olarak ön plana çıkarmışlardır. Bu sebeple çalışmada bu alanda destek alan girişimler incelenmiştir. 2013-2015 Dönemleri incelendiğinde toplamda bu alt başlıktan yapılan 274 başvurudan 49 iş fikrinin desteklendiği tespit edilmiştir. Endüstriyel Üretim Malzeme ve Taşıma ana teknoloji alanından toplam destek sayısı 202 olup, bu desteklerin yaklaşık % 24’ünü Tasarım ve Modelleme /Prototipler alt başlığından destek alan girişimler oluşturmuştur.

Desteklenen 49 iş fikrinin 16 tanesi İstanbul’da, 10 tanesi Ankara’da faaliyet göstermiştir. Bu illeri 4 işletme ile Kayseri ve üçer işletme ile İzmir ve Konya takip etmektedir. Bu alanda kurulan işletmelerin 13 tanesi 2013 yılında, 15 tanesi 2014 yılında ve 21 tanesi 2015 yılında kurulmuştur. Bu işletmeler için toplamda 4.711.967 TL destek sağlanmıştır. Bu işletme grubu ile internet aracılığıyla anket çalışması yapılmıştır. Desteklenen prototipin tamamlanma durumu sorgulanmıştır. Buna göre bu alandaki işletmelerin % 45’i prototipi tamamlamış ve %55’i tamamlamamış veya tamamlama aşamasındadır. Şekil 1’de bu oranlar grafiksel olarak gösterilmiştir.


Şekil 1. Prototipe Ulaşma Oranları

Bu alandaki iş fikirleri ile ilgili patent başvurusu/edinimi ile ilgili sorgulamada girişimcilerin % 20’ sinin bunu gerçekleştirdiği, %60’ ının ise patent edinimi ile ilgili bir girişimi olmadığı görülmüştür. Kalan %20’lik kısmı ise faydalı model edinmiş ya da başvuru aşamasında olan işletmeler oluşturmaktadır. Şekil 2’de bu oranlar grafiksel olarak gösterilmiştir.


Şekil 2 Patent Başvurusu /Edinimi ile İlgili Oranlar

Prototiple ilgili tasarımınızın/endüstriyel tasarımınızın iş fikrinin yenilikçi yönünü hangi açıdan tamamladığı ile ilgili katılımcıların büyük çoğunluğu (%90) işlevsel/teknolojik açıdan olarak yanıtlamış, kalan %10’luk kısımdakiler ise bu soruyu estetik ve diğer açılar olarak yanıtlamışlardır. Bu durum, programda tasarımın özellikle katma değer ortaya koyacak işlevsel ve teknolojik yenilik yönünün ön plana çıktığını göstermektedir.

Bu alanda desteklenen girişimcilerin tamamına (49 kişi) anket bağlantısı gönderilmiş ve % 41 oranında (20 kişi) geri dönüş alınmıştır. Anket çoktan seçmeli sorular ve yorum alanından oluşmaktadır. Bu sorularla ilgili ya da verilen cevaplarla ilgili ayrı bir sınıflama yoluna gidilmemiştir. Yapılan çalışma sonucunda TGSD programında tasarımın durumu ve tasarımın girişimcilik ve yeni ürün üretilmesinde ki rolüyle ilgili katılımcılar ait çeşitli düşünceler ortaya çıkmıştır. Bu düşünceler kısaca aşağıda belirtilmektedir:
• Başarılı ve planlı bir tasarım süreci, prototip oluşturma sürecinde ortaya çıkacak problemlerin asgari düzeye indirilmesinde son derece önemlidir.
• Tasarım kriterlerini belirlerken söz konusu alanda dünyada meydana gelen gelişmeler değerlendirilerek, ideal ve fonksiyonel bir tasarım ortaya konulmalıdır.
• Endüstriyel ürüne yönelik bir tasarım, sonraki üretim aşamaları için önem arz etmektedir.
• Tasarımın çok disiplinli bir alan olarak ele alınması ve profesyonel yaklaşımlarla değerlendirilmesi gerekir. Bu sebeple programdaki destek kalemleri bazen yetersiz kalabilmektedir.
• Teknogirişim programında, özellikle prototip imalatında, teknolojiyi uygulamak ve yapılan sistemin işlevselliği ön planda olmalıdır.
• Son kullanıcıya yönelik bir ürünün geliştirilmesinde tasarım, işlevsellikle aynı oranda önemlidir ve işlevselliğin bir unsuru olarak ele alınmalıdır.
• Girişimciliğin endüstriyel tasarım ile başlaması gerekir, ancak süre ve bütçe kısıtlarından dolayı bu aşama genellikle atlanmaktadır.
• Dünyada, gerek ürünlerin fonksiyonelliği, gerek ürünün estetik görünümü ve özellikle kaliteden ödün vermeden ekonomik çözümler sunan tasarımlar gerçekleştirilmek istenilmektedir. Ülkemizde ise maalesef çoğunlukla tasarım süreçlerinde bu parametreler göz önünde bulundurarak tasarımlar gerçekleştirilememekte ve ticari kaygılar bir takım gelişmeleri engellemektedir.
• Tasarım hizmetlerinin profesyonel anlamda alınabilmesi açısından hizmet alınabilecek yerler sayılıdır. Bu nedenle bu hizmet oldukça pahalı olabilmektedir.
• Dünyada ve ülkemizde belirli tasarımların ön plana çıkmasında girişimcilik önem taşımaktadır. Yapılan tasarımın tanıtılması bu bağlamda önemlidir ve tasarım ne kadar iyi olursa olsun iyi bir girişimci tarafından ele alınıp, faydaları hedef kitleye tanıtılmadıktan sonra tasarımın pazarda yeterince tanınması mümkün olmayacaktır.
• Birçok alanda teknik olarak dünyada üretilen ürünleri üretebilecek yeteneğe ve potansiyele sahip olmamıza rağmen, markalaşma ve ürün tasarımı konusunda önemli eksiklikler yaşanması, ürünlerin uluslararası piyasaya açılamamasına sebep olmaktadır.

3.Sonuç
Her ne kadar sayısal verilerle yapılan çalışma sayısı çok olmasa da tasarımın, ürünlerin ekonomik getiri sağlaması ve başarılı olmasında anahtar unsurlardan biri olduğu kabul edilmektedir. Ayrıca tasarım, tüm üretim sürecinin ve kalite yaklaşımının bir parçası olarak ele alınmaktadır. Uluslararası raporlar tasarımın uluslararası rekabette de ön plana çıktığını göstermektedir. Dünyada birçok ülke ulusal sanayi ve inovasyon politikalarında tasarım çalışmalarına ağırlık vermeye başlamıştır [7]. TGSD programı yenilikçi fikirlerin hayata geçirilmesine olanak sağlayan ve çok sayıda iş fikrinin ürüne dönüştüğü bir program olarak öne çıkmaktadır. Araştırma kapsamında TGSD programında kullanılan teknolojik alan sınıflamasında Tasarım Prototip ve Modelleme alt teknoloji alanından destek alan işletmelerle bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda TGSD programında ortaya konulan ürünler için tasarım/endüstriyel tasarımın çok önemli bir yer tuttuğu belirlenmiştir.

Çalışmada Tasarım Prototip ve Modelleme alanında destek alan işletmelerin % 45 oranında amaçladıkları prototipe ulaştıkları belirlenmiştir. Öte yandan bu alanda başvuran girişimler içinde patent başvurusu/edinimi konusunda % 20 oranındadır. Bu oranın arttırılması amaçlanmalıdır. Girişimci geri dönüşlerinde ürünlerin başarısında tasarım/endüstriyel tasarım ön plana çıkarken, bu alanda profesyonelleşmenin, hizmet alımını kolaylaştırma ve ürünlerde kaliteyi arıttırma gibi faydalar sağlayacağı belirlenmiştir. Programda tasarım ile ilgili bütçelerin belirlenmesi ve program bütçelerinin bazı noktalarda yetersiz kalışı, ortak bir görüş olarak ortaya çıkmıştır. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından mevzuat çalışmaları devam eden, Tasarım Tescil Desteği ve Tasarım Merkezleri bu ihtiyacın karşılanabilmesi açısından önemli bir ara yüz olabilecektir.

Sonuç olarak katılımcıların büyük çoğunluğu (%90) prototiple ilgili tasarımın/endüstriyel tasarımın iş fikrinin yenilikçi yönünü işlevsel/teknolojik açıdan tamamladığı konusunda görüş birliğine varmıştır. Program sonucu ortaya çıkan prototipin ürün çevrimini başarılı bir şekilde tamamlayıp ticarileşebilmesi açısından, tasarımda yer alan işlevsel/teknolojik yeniliğin aynı zamanda son kullanıcıya yönelik estetik ve diğer beklentileri karşılayabilmesi gerekmektedir. Bu birlikteliği sağlayacak profesyonel iş birlikleri tasarımların/endüstriyel tasarımların daha başarılı olmasını sağlayabilecektir. Başarılı tasarımlar da TGSD sonucu ortaya çıkan prototiplerin daha hızlı ve daha sağlıklı bir şekilde ticari ürüne dönüşmesine olanak sağlayabilecektir.

KAYNAKLAR
[1] Er, A. Tasarım Teknoloji ve İnovasyon http://www.tusiad.org.tr/__rsc/shared/file/AlpayER-8TK.pdf (Aralık 2015)
[2] Onur, M. Ülkesel Tasarım Stratejilerinin Oluşturulmasında Tasarım Konseyinin Rolü ve Önemi, Uzmanlık Tezi, TPE, 2011.
[3] ELÇİ, Ş. İnovasyon Kalkınmanın ve Rekabetin Anahtarı, Ankara: Technopolis Group- Mersin OSB Ortak Yayını, 2007.
[4] Aksoy, M. Kamuda İnovasyon, 2007 http://www.inovasyon.org/pdf/MA.Kamuda.Inovasyon.pdf (Mart 2015. )
[5] Özmodanlı, Y. Teknogirişim Sermayesi Desteği Programı’nda Geçmiş Yıllarda Destek Alan İş Fikirlerine Ait Verilerin AHP Yöntemi Yardımıyla İncelenmesi, Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, BSTB, 2014.
[6] Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verileri
https://biltek.sanayi.gov.tr/Sayfalar/tgsd.aspx (Aralık 2015)
[7] Tasarım Strateji Belgesi ve Eylem Planı