İçindekiler
Dergi Arşivi

Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı (Teknoyatırım)

Ahmet GERGERLİ / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü)

 

Ar-Ge ve inovasyon günümüzde rekabetin vazgeçilmez unsurlarından biri haline gelmiştir. Etkin Ar-Ge teşvikleriyle sanayisi desteklenen ülkeler dünya rekabet sıralamasında en üst seviyelerde yer almaktadır.

Son yıllarda gerek kamu gerekse diğer kaynaklar yoluyla Ar-Ge ve yenilik projelerinin ve faaliyetlerinin, inovatif fikirlerin desteklenmesine yönelik ciddi anlamda Ar-Ge harcamaları yapılmaktadır.

Ülke olarak beklentimiz, yapılan bu harcamaların ülkemize katma değer yaratacak ve uluslararası pazarlardaki rekabet gücümüzün artırılmasına katkı sağlayacak yüksek teknoloji içeren ürünlere dönüşmek suretiyle ticarileşmesidir.

Bu amaçla Bakanlığımız, Ar-Ge projeleri ve faaliyetleri sonucu ortaya çıkan bu yüksek teknolojili ürünlerin ticarileşmesi ve yatırımı noktasında ciddi bir destek programı olan “Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı”nı (Teknoyatırım) 2014 yılında uygulamaya koymuştur. Program Türkiye’de bir ilk olma özelliği taşımaktadır [1].

 

Desteğin Hedefi ve Kapsamı

Teknoyatırım programıyla;

  1. Türkiye’de kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar veya uluslararası fonlar veya yurt dışındaki kurum/kuruluş veya fonlar tarafından desteklenerek başarıyla tamamlanmış Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürünlerin,
  2. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde (Teknokentlerde) başlatılıp başarıyla sonuçlandırılan, Ar-Ge ve yenilik projeleri/faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan teknolojik ürünlerin,
  3. Türkiye’de veya yurt dışında özkaynaklar kullanılarak yapılan Ar-Ge faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve Türkiye için geçerli incelemeli patenti alınan teknolojik ürünlerin üretimine yönelik ülkemizde yerleşik işletmelerce gerçekleştirilecek yatırımlar desteklenmektedir.

1. seçenek için ilgili kurumdan alınmış, Ar-Ge projesinin başvuru tarihinden en çok 5 yıl önce başarıyla tamamlandığına dair belge, 2. seçenek için ilgili teknokentten başvuru tarihinden en çok 12 ay önce alınmış, Ar-Ge projesinin/faaliyetinin bölgede başlatılıp başarıyla sonuçlandırıldığına dair belge, 3. seçenek için ise başvuru tarihinden itibaren en az 5 yıllık korumaya sahip, Türkiye için geçerli incelemeli patentin TPMK (Türk Patent ve Marka Kurumu) onaylı sureti istenmektedir [2].

Destek Unsurları, Oranları ve Harcamalar

Mevcut durumda Teknoyatırım desteği, 3 destek unsurundan oluşmaktadır:

Makine ve teçhizat destek unsuru: Teknolojik ürünün üretimi için gerekli olan makine ve teçhizat için geri ödemesiz hibe desteği. Bu destek unsurundan bütün firmalar yararlanabilmektedir.

Kredi faiz destek unsuru: Desteklemeye esas alınan bütçedeki makine ve teçhizat için yatırımcı firma tarafından kredi çekilmesi halinde söz konusu kredinin faizi için geri ödemesiz hibe desteği. Bu destek unsurundan küçük ve orta büyüklükteki işletmeler yararlanabilmektedir.

İşletme gideri destek unsuru: Makine ve teçhizat desteği alarak yatırımı tamamlayan işletmeler için üretim dönemindeki personel, enerji ve kira giderlerinin bir kısmına kadar sağlanacak geri ödemesiz hibe desteği. Bu destek unsurundan sadece küçük işletmeler yararlanabilmektedir. İşletmelerin yatırımı tamamlayıp makine ve teçhizat hibesini aldıktan sonra 1 yıl içinde başvurmaları halinde, tekrar bir değerlendirme süreci işlemekte ve destek kararı verilmesi halinde, sonraki 1 yıl boyunca gerçekleşecek harcamalar desteklenmektedir.

Bütün işletmeler için toplam destek üst limiti 10.000.000 TL’dir. Makine ve teçhizat desteği için destek oranları ve limitleri Tablo 1’de özetlenmiştir [3].

Tablo 1. Makine ve Teçhizat Desteği İçin Destek Oranları ve Limitleri

 

Küçük işletmeler

Orta büyüklükteki işletmeler

Büyük işletmeler

İthal alımlarda

%40

%30

%10

Yerli alımlarda

%50

%40

%20

Limit

5.000.000 TL

4.000.000 TL

2.000.000 TL


Tabloyu bir örnekle açıklamak gerekirse, sahip olduğu teknolojik ürünün yatırımı için küçük işletme, 10.000.000 TL’lik onaylı bütçe için 5.000.000 TL’ye kadar makine ve teçhizat hibesi alabilmekte, geri kalan 5.000.000 TL ise diğer destek unsurları için limit olmaktadır.

Yerli alımlarda uygulanan +10 puan, işletmenin onaylı bütçedeki makine ve teçhizatı geçerli bir Yerli Malı Belgesine sahip üretici/tedarikçiden satın alması halinde uygulanmaktadır. Bu suretle yerli malı üreticilerinin ve tedarikçilerinin teşvik edilmesi ve yatırımcıların yerli malı kullanımına özendirilmesi hedeflenmektedir

Benzer şekilde, iç pazarda yeni makine üretimini teşvik etmek düşüncesiyle destek kapsamında satın alınacak makine ve teçhizatın kullanılmamış sıfır ürün olması şartı bulunmaktadır. Ayrıca leasing yoluyla yapılan alımlar geçerli sayılmamaktadır.

Teknolojik ürünün yatırımı için yapılacak başvurulurda aşağıdaki harcama kalemleri talep edilebilmektedir [4]:

  • Ana makine ve teçhizat
  • Yardımcı makine ve teçhizat
  • Makine ve teçhizatın taşıma ve sigorta bedelleri
  • Makine ve teçhizatın montaj bedelleri
  • Yatırım projesi için hazırlanan fizibilite raporunun bedeli

Aşağıdaki harcama kalemleri ise destek kapsamında değildir:

  • Arsa bedeli,
  • Arazi düzenleme giderleri,
  • Bina-inşaat giderleri,
  • Ulaştırma giderleri,
  • Taşıt araçları giderleri,
  • Yönetim, aydınlatma, havalandırma, ısıtma gibi genel giderler,
  • Beklenmeyen giderler,
  • Amortismanlar,
  • Bakım ve onarım giderleri,
  • İşletmeye alma giderleri,
  • Ham madde, ara malı ve işletme malzemeleri.

Teknoyatırım programında harca-gel denilen uygulama bulunmaktadır. Destek alan firma, destek süresi içinde onaylı bütçedeki makine ve teçhizat alımlarını yapıp yatırımı tamamlayarak Bakanlığımıza, harcama belgeleri ile sonuç raporunu sunmaktadır. Gerçekleşen harcamalar üzerinden yeniden hesap yapılarak değerlendirme sürecinde belirlenen destek oranları ve limitleri dâhilinde firmaya ödenecek nihai hibe miktarı ortaya çıkarılmaktadır. Gerçekleşen harcamalarda, makine ve teçhizat doğrudan ithal edildiyse FOB bedeli dikkate alınmakta, diğer hallerde KDV hariç bedel kabul edilmektedir.

Bu kapsamda, firmaların yatırımı yapacak mali kaynak bulmakta yaşadıkları sıkıntılar göz önüne alınarak 2015 yılı içerisinde ön ödeme uygulaması getirilmiştir. Mevcut durumda bankalardan alınacak kesin teminat mektubu ya da Kredi Garanti Fonu’ndan alınacak kefalet mektubu karşılığında, makine ve teçhizat limitinin %50’sine kadar avans niteliğinde ön ödeme yapılabilmektedir [2]. Bu şekilde, destek almaya hak kazanan firmaların yatırımı yaparken yaşayabileceği mali sıkıntıların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Başvuru ve Değerlendirme Süreci

Firmalar, biltek.sanayi.gov.tr adresi üzerinden elektronik imza ile başvuru yapmaktadır. Tamamlanmış bir başvuru, Bakanlık personeli tarafından şekil itibarıyla ön değerlendirmeye tabi tutulmakta ve varsa bilgi/belge eksiklikleri firmaya bildirilmektedir. Sonrasında yerinde inceleme aşaması başlamaktadır. Bakanlığın görevlendirdiği akademisyenler, firmayı yerinde ziyaret ederek teknik ve mali anlamda değerlendirme ve incelemelerde bulunmakta, akabinde teknik ve mali raporlar düzenlemektedir. Ayrıca, Bakanlık personeli de yerinde inceleme yapmaktadır.

Yerinde inceleme aşaması tamamlandıktan sonra Değerlendirme Komisyonu toplantısıyla nihai karar verilmektedir. Bakanlık personeli, akademisyenler ve sektör temsilcilerinden oluşan komisyonda, firma genel bir sunum yapmaktadır. Bu sunum ve öncesindeki raporlar ışığında komisyon firmanın desteklenip desteklenmeyeceğine karar vermektedir. Destek kararı verilen firmanın başvuru bütçesine son hali verilmekte ve sonrasında Bakanlık ve firma arasında komisyonda belirlenen nihai bütçe ve destek oranları üzerinden bir sözleşme yapılmaktadır. Destek süresi sözleşme imza tarihinden başlamak üzere 36 aydır, bu da firmanın yatırımı en fazla 36 ay içerisinde yapması gerektiği anlamına gelmektedir.

Başvurularda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Yatırım başvurusu yapılacak olan teknolojik ürün, Türkiye’de üretime ilk defa konu olmalı ve Bakanlığımızın ilan etmiş olduğu yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünler listesinde yer almalıdır [3]. Teknolojik ürünün başvuru sahibi firma ya da başka firmalar tarafından birebir olarak seri imalatının yapılmıyor olması gerekmektedir. Ar-Ge projesi/faaliyeti sonucu elde edilen teknolojik ürün ile yatırım başvurusu yapılan teknolojik ürün birebir aynı olmalıdır.

Yatırımın yapılacağı yerde altyapı, açık/kapalı alan vs. açılardan yapılaşma tamamlanmış olmalı ve üretime engel teşkil edecek bir durum olmamalıdır. Yatırım ile ilgili planlama yapılırken destek süresinin en fazla 36 ay olduğu, bu süre zarfında yatırımın yapılması gerektiği unutulmamalıdır.

Yatırım kapsamında satın alınması planlanan makine ve teçhizat iyi planlanmalı, genel ifadeler yerine isim ve işlevleri net olarak belirtilmeli, detaylı bir fiyat araştırması yapılmalıdır. Teknolojik ürünün üretilmesi için gerekli olmayan makine ve teçhizata ya da destek kapsamında yer almayan harcamalara bütçede yer verilmemelidir.

Yatırım projesinin 10.000.000 TL’ye kadarlık kısmı destek kapsamında değerlendirilmektedir. Bu anlamda bütçe ve yatırımın nasıl finanse edileceği iyi planlanmalıdır.

İstatistikler

Şu ana kadar Teknoyatırım programı kapsamında 2014 yılında 1, 2015 yılında 2 defa olmak üzere toplamda 3 defa başvuru alımı yapılmıştır.

Aralık 2016 sonu itibarıyla, 26 ilde toplam 204 proje için sözleşme imzalanmıştır. 204 projeden 35’i tamamlanmış olup makine ve teçhizat desteği için firmalara toplam 15.256.138,98 TL ödeme yapılmıştır [5]. Tablo 2’de yıllara göre başvuru ve destek sayılarıyla toplam yatırım tutarı ve içindeki Bakanlık payları görülmektedir [5].

Tablo 2. Yıllara Göre Başvuru ve Destek Sayıları

Tablo 3’te ise destek almaya hak kazanan teknolojik ürünlerin sektörlere ve yıllara göre dağılımı görülmektedir [5].

Tablo 3. Destek Almaya Hak Kazanan Teknolojik Ürünlerin Dağılımı

Tablodan da görülebileceği üzere Teknoyatırım desteğinde sektör sınırlaması bulunmadığı için, yüksek veya orta-yüksek teknolojili olmak kaydıyla çeşitli sektörlerden başvuru gelebilmektedir.

Teknoyatırım desteği almaya hak kazanan firmaların yatırım yerleri iller bazında Tablo 4’te görülmektedir [5]. Yatırımların sanayi yönünden gelişmiş illerde yoğunlaştığı dikkat çekmektedir.

Tablo 4. Teknoyatırım Desteği Almaya Hak Kazanan Firmaların Yatırım Yerleri

Yönetmelik Değişikliği

Teknoyatırım programında yakın zamanda bir yönetmelik değişikliği gündemdedir. Son aşamalara gelinen bu değişiklik sonrası diğer alt mevzuat ve formlarda güncellemeler gerçekleştirilerek 2017 yılı için başvuru alımına tekrar başlanacaktır.

Yönetmelik değişikliği ile getirilen başlıca yenilikler, kapsamın genişletilmesiyle hedef kitlenin büyütülmesi ve destek oranlarının artırılması olarak 2 ana tema altında özetlenebilir. Değişiklik yürürlüğe girdikten sonra ayrıntılar desteğin internet sayfasında yayınlanacaktır.

Kaynakça
[1] https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Content/Detay
[2] https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Upload/SingleFile/Dosya-982-316.pdf
[3] https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Upload/SingleFile/Dosya-868-101.pdf
[4] https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Upload/SingleFile/Dosya-26-410.pdf
[5] https://teknoyatirim.sanayi.gov.tr/Upload/SingleFile/Dosya-935-763.pdf