İçindekiler
Dergi Arşivi

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu

Prof. Dr. Kazım ŞAHİN TÜBA Asli Üyesi TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu Yürütücüsü - Prof. Dr. Ali AYDIN / TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu Üyesi

 

Türkiye Bilimler Akademisi bünyesindeki 4 çalışma grubundan biri olan “Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu” 2014 yılında faaliyete geçmiş, en yeni çalışma grubudur. Konusunda uzman seçkin bilim insanlarından meydana gelen söz konusu grup, ülkemizdeki nüfusun geleceği açısından büyük önem taşıyan uluslararası standartlarda sağlıklı ve dengeli beslenme ile ilgili farkındalığın oluşturulması, toplumun gıda ve beslenme hakkında en doğru bilgiye ulaşması, bu anlamda bilinç oluşturmaya yönelik nitelikli insan gücü sağlanması, obezite, diyabet, damar sertliğinin de içinde bulunduğu metabolik hastalıklar, gıda maddelerinin hijyenik üretimi, depolanması, taşınması ve satışa sunulması aşamalarını içeren “Sürdürebilir Gıda Güvenliği” konsepti ile gıda kaynaklı meydana gelen hastalıklarla mücadele gibi konularda, ilgili bilim insanları ile birlikte multidisipliner Kongre, Sempozyum veya Çalıştay gibi faaliyetler düzenlemek, ilgili kurumlara önerilerde bulunmak suretiyle çalışmalarına devam etmektedir.

Dünya nüfusunun hızla artış göstermesi, tüm dünyada beslenmeyi ve açıkla mücadeleyi ön plana çıkarmış, konu ile tüm bilim dallarındaki uzmanların soruna çözüm bulma amacıyla beslenme alanında yoğun bilimsel faaliyetler içine girmelerine neden olmuştur. Ayrıca, gelişen teknolojiye bağlı meydana gelen çevre kirlilikleri ile ülkeler arasındaki ekonomik dengesizliklerde sağlıklı gıda temini ve beslenme problemlerini tetikleyen önemli unsurlardır. Diğer taraftan, özellikle küresel ısınma nedeniyle, dünyada mevcut ekilebilir alanların kuraklık ve çölleşme tehlikesi ile karşı karşıya kalması, insanların kıtlık ve açlık sorunlarının artacağına dair endişelerini gün geçtikçe arttırmaktadır. Bu bağlamda, bilim adamlarının büyük çapta gıda sıkıntısı yaşanması ihtimalinin azaltılması ve yakın gelecekte ortaya çıkması kuvvetle muhtemel riskleri önlemek amacıyla uyarlanabilir gıda üretim sistemlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları yoğunluk kazanmaktadır. Bu çalışmalar kapsamında gıdaların üretimi, dağıtılması ve tüketilmesi gibi önemli aşamaların yanında dünyaca kabul görmüş bitkisel ve hayvansal gıdaların insan sağlığına zararlı unsurları içermeden yetiştirilmesine yönelik “çiftlikten çatala” konsepti ile birlikte alternatif yenilikçi gıda sistemlerinin ortaya konulması ve bu sistemlerin sağlık, çevre ve ekonomi ile sıkı entegrasyonunun sağlanmasının, insanlığın geleceğinin güvenceye alınması açısından büyük önem arz ettiği öngörülmektedir.

Gıda ve beslenme bilimi, birçok bilim dalının ortak konularını içeren multidisipliner bir alan olmasından ötürü, gıda alanında gerçekleştirilen büyük ölçekli multidisipliner araştırma ve faaliyetlerin çok daha büyük kitleler üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Nitekim beslenme; insan ve hayvan sağlığının korunması, geliştirilmesi ve yaşam kalitesinin arttırılmasına yönelik metabolizmanın gereksinimi olan besin öğelerini yeterli düzeylerde ve uygun zaman diliminde alınması için bilinçli yapılması gereken bir davranış olarak ifade edilmektedir. Ayrıca, insanların yaşaması, fiziksel ve mental gelişim sağlaması için yeterli ve dengeli miktarda gıda almaları ve bu gıdaların sağlık ve güvenilir olması bireylerin en temel hakkı olarak kabul edilmektedir. Canlı organizmanın, sağlıklı büyüme ve gelişmesi ile organizmanın üretken olarak uzun süre yaşaması için alınması gerekli besin öğelerinin her birinin günlük limitleri ilgili otoriteler tarafından belirlenmiştir.

Besin öğelerinin vücuda az ya da çok miktarda alınması ya da hiç alınmaması durumunda büyüme ve gelişmenin etkilenmesi ile birlikte sağlığın bozulması gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu noktada, ülkemizde toplum sağlığının temelini teşkil eden yeterli ve dengeli beslenme konularında, elde edilen bilgiler ve araştırma sonuçları hakkında halkın yeterli ve doğru olarak bilgilendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Özellikle gelişmiş toplumların geleceğini tehdit eden önemli hastalıklar arasında gösterilen obezite, diyabet, hipertansiyon, damar sertliği vb. hastalıkların besinlerle doğrudan ilişkili olması gıda ve beslenme konularını ön plana çıkaran diğer önemli unsurlardır.

Gelişmiş ya da gelişmekte olan toplumların tümünde, gıdaya ilişkin hizmetler devletin bireylere sunduğu temel hizmetler kapsamında kabul edilmektedir. Bu bağlamda tüketiciler açısından güvenli gıda üretimi, gıda güvenirliği kavramları kapsamında gıda üreten işletmelerin kontrolleri devlet kurumları tarafından resmi olarak gerçekleştirilmektedir. Bu nedenlerden ötürü, Gıda güvenilirliği, günümüzde tüm insanlığın üzerinde durduğu ve geliştirilmesine özen gösterdiği önemli bir konu olarak ön plana çıkmaktadır. Nitekim gerek Amerika gerekse Avrupa Birliği araştırma programlarında, az sayıdaki öncelikli araştırma projesi konularından biri olarak “Gıda Güvenilirliği” başlığı yer almaktadır. Benzer şekilde, ülkemizdeki öncü kurumlardan TÜBİTAK tarafından ilan edilen öncelikli projelerin başlıkları arasında “Beslenme ve Gıda Güvenliği” sıklıkla yer almaktadır.

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu’nun Hedefleri ve Misyonu
Ülkemizde ve dünyada eğilim gösteren konuların arasında yer alan engeli ve yeterli beslenme ve sağlıklı gıda üretimi ihtiyacına yönelik faaliyetleri geliştirmek hedefinde olan Gıda ve Beslenme Çalışma Grubunun hedefleri arasında; Uluslararası standartlar çerçevesinde belirtilen niteliklere uygun yeterli ve dengeli beslenme bilincinin yerleştirilmesi, toplumun beslenme ve sağlıklı gıda temini ile ilgili durumunun saptanması sonrasında, sorunların ve önceliklerin belirlenerek bu doğrultuda uygulama planı oluşturulması, insan ve hayvan sağlığının korunması, hastalıkların tedavisi ve toplumun bilinçlendirilmesi doğrultusunda ulusal ve uluslararası üniversiteler, kamu ve sivil toplum kuruluşlarının ilgili birimleri ile işbirliği içerisinde bulunulması, konu ile ilgili etkin bilimsel araştırma projelerinin hazırlanmasının teşviki ve üstün nitelikli yayınların ortaya konulması gibi başlıklar yer almaktadır. İlave olarak, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Ahmet Cevat ACAR’ın “TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubunun ilgili paydaşların katkı ve katılımları neticesinde toplumda, ilgili kamuoyu ve politikalara yönelik bilimsel etkinliklerin gerçekleştirileceğini” ifade etmesi, söz konusu çalışma grubunun toplumun tarafsız biçimde ve sürekli bilgilendirilmesinde önemli bir noktada yer alacağının göstergesi olarak değerlendirilmektedir.

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu, halihazırda sahip olduğu misyon çerçevesinde, hedeflerin gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalarına yoğun biçimde devam etmektedir. Gıda ve beslenme ile ilgili ulusal ve uluslararası gelişmelerin yakından takip edilerek eş güdüm oluşturmak, toplumun uluslararası standartlar çerçevesinde yer alan niteliklere uygun yeterli ve dengeli beslenme bilincinin gelişmesine katkıda bulunmak ve bununla ilgili insan gücü altyapısının oluşumunu desteklemek, sağlıklı gıda üretimi, sağlıklı beslenme ve yaşam biçimlerini teşvik etmek, gıda ve beslenmeye yönelik bilimsel araştırma alanında otoriteler arasında gösterilen sivil ve kamu kurumları arasındaki işbirliğini teşkil etmek ve güçlendirmek, ulusal ve uluslararası düzeyde yapılan bilimsel çalışmalar ile mevzuat ve gıda alanındaki uygulamaları takip etmek ve bu projelere danışmanlık yapmak suretiyle, toplumun sağlıklı beslenme ve güvenli gıda hakkında doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmasına katkı sağlamak, gıda ve beslenme üzerine sempozyum, konferans, çalıştay vb. düzenlemek, sağlıklı beslenme ve gıda güvenliği konularında seminerler vermek, beslenme kaynaklı metabolizma hastalıklarına yönelik bilimsel faaliyetler gerçekleştirmek, bu konularda kitap, broşür, medya ve internet vasıtasıyla çalışmalarda bulunmak gibi başlıca konular ön plana çıkmaktadır.

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu Üyeleri
TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu, konularında uzman seçkin bilim insanların oluşmaktadır. Grup yürütücülüğü görevini TÜBA Asli üyesi Prof. Dr. Kazım Şahin sürdürmektedir. Grubun diğer üyeleri arasında TÜBA Asli Üyesi Prof. Dr. Fahrettin Keleştimur, TÜBA Asli Üyesi Prof. Dr. Fatih Gültekin, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Müşaviri Prof. Dr. İrfan Erol, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim üyesi Prof. Dr. Tanju Besler ile İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Öğretim üyesi Prof. Dr. Ali Aydın yer almaktadır.

Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu belirli zaman aralıklarında, Gıda ve Beslenme ile ilgili gündem konuları veya gerçekleştirilecek bilimsel faaliyetlerin planlanması çerçevesinde toplanmaktadır. Toplantılarda gündem konularına ilişkin üyeler arasında bilimsel görüş alışverişinde bulunulmak suretiyle gerçekleştirilecek bilimsel faaliyetlerin nitelikleri ortaya konulmaktadır. Bu toplantılara, programının uygunluğu dahilinde TÜBA Başkanı Prof. Dr. Ahmet Cevat Acar da iştirak etmekte ve çalışma grubunu güncel bilimsel faaliyetlere yönelik bilgilendirmektedir.

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu Faaliyetleri
TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu, TÜBA bünyesindeki en yeni çalışma grubu olmasına rağmen kısa zamanda çok sayıda bilimsel faaliyet gerçekleştirmiştir. Bu bağlamda, Asya Bilim Akademileri ve Toplulukları Birliği (AASSA) ile birlikte “Uluslararası Gıda Güvenliği Sürdürülebilir Yönetimi Bölgesel Çalıştay’ı TÜBA öncülüğünde gerçekleştirilmiştir. Söz konusu Çalıştay, 09-10 Nisan 2015 tarihinde İstanbul’da düzenlemiş olup, Çalıştay’a ulusal ve uluslararası çok sayıda konunun uzmanı bilim insanı iştirak ederek yazılı ve sözlü katkıda bulunmuşlardır. AASSA Başkanı Prof. Krishan Lal’in “Gıda sürdürülebilirliği ve beslenme konularında özellikle nüfus artışı ve iklim değişikliklerinden ötürü, özellikle dünya nüfusunun yarısına sahip Asya-Pasifik bölgesinde büyük endişelerin söz konusu olduğunu” ifade etmesi; TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu yürütücüsü Prof. Dr. Kazım Şahin’in “Küresel iklim değişimi ve çevre kirliliğinin daha önce hiç olmadığı kadar hızlı seyretmesi ve pekçok bölgenin kuralık ve kıtlıktan etkilenmesine yönelik risklerin bertaraf edilmesi amacıyla alternatif ve uyarlanabilir gıda sistemlerinin geliştirilmesinin önemini vurgulaması” Çalıştay’ın öne çıkan ve dikkat çeken başlıkları olarak değerlendirilmiştir.

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu ve Kanser Çalışma Grubu iş birliğinde 23 Mayıs 2015 tarihinde Elazığ ilinde “TÜBA-Gıda, Beslenme ve Kanserin Önlenmesi Sempozyumu” gerçekleştirilmiştir. Sempozyuma TÜBA üyeleri, TÜBİTAK, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Devlet ve Vakıf Üniversiteleri, özel ve devlet hastaneleri ile sivil toplum kuruluşlarından uzman bilim insanları katılmıştır. Sempozyumda, toplumda sağlıklı beslenme ve güvenli gıda gibi konularda bilgi kirliliği yaşandığı ve gıda ile kanser konularının çok sık suistimal edildiği ifade edilmiş, obezite, tütün kullanımı ile yanlış beslenmenin kansere yol açan başlıca nedenlerden olduğu belirtilmiş, gıdalarda kullanılan katkı maddelerinin olası riskleri dile getirilmiş ve konu uzmanları oturumlarda yararlı bildirimlerde bulunmuştur. Sempozyum sonunda hazırlanan rapor ilgili kamu ve özel kuruluşlar ile üniversite ve diğer paydaşlara iletilerek toplumun konu hakkında bilgilendirilmesi sağlanmıştır.

TÜBA Gıda ve Beslenme Çalışma Grubu, 2016 yılında da faaliyetlerine yoğun biçimde devam etmektedir. Gerçekleştirilen toplantılarda, özellikle toplum içerisinde gıda ve beslenme konuları ile ilgili güncel başlıklar ele alınarak, bu yıl içerisinde gerçekleştirilecek faaliyetlerin belirlenmesi sağlanmıştır. Bu kapsamda 2016 yılı içerisinde “Alternatif Tıp Ürünlerinin Ruhsatlandırılması ve Pazarlanması” konusunda bir Çalıştay düzenlenmesine karar verilmiştir. Ayrıca, günümüzde birçok önemli otorite kurum tarafından insanlığın tehdit edebilecek önemli bir sorun olarak nitelendirilen “antibiyotik dirençlilik” konusu temelinde “Antibiyotik Dirençlilik Fenomeni” başlıklı Sempozyum düzenlenmesine karar verilmiştir. Yine, yapılan grup toplantısında “Doping Yapıcı Maddeler” ve “Fitokimyasallar” ile ilgili çalıştayların yapılması konusunda tavsiye kararı alınmıştır.