İçindekiler
Dergi Arşivi

TÜBA tarafından yürütülen projeler “bilim eğitimi” açısından son derece değerli projelerdir

Nihat ERGÜN - Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı

 

Günümüzde bilim ve eğitim, ülkelerin gelişmişlik seviyelerini, rekabet güçlerini belirleyen stratejik öneme sahip iki önemli konudur. Bu gerçeği iyi bildiğimiz için, son yıllarda, özellikle eğitim, bilim ve teknoloji alanında yeni atılımlar gerçekleştirdik. Mesela Ar-Ge harcamaları için milli gelirden ayırdığımız pay oransal olarak yaklaşık 3 kat, nominal olarak da 7 kat artmıştır. Üniversiteler bünyesinde kurulan Teknoparkların sayısı ve etkinliği de ciddi oranda artmıştır. Ülkemizde 2002 yılında sadece 2 teknopark varken bugün 35 tanesi faal olmak üzere 50 teknoparkımız mevcuttur. Bu örnekleri artırmak mümkündür ancak esas olan şudur: Türkiye’nin dünyada en büyük 10 ekonomiden biri olma hedefinin, bilim, teknoloji ve yenilikle ilgili alanlarda yapacağı atılımlara bağlı olduğu açıktır. Bu bakımdan, ilgili tüm kurumların ve özellikle YÖK, TÜBA ve TÜBİTAK gibi kurumlarımızın daha etkin ve koordineli biçimde çalışmasının büyük önem taşıdığına inanıyoruz.


Dünyada, hemen hemen her ülkede, Hükümet organlarına bilimsel danışmanlık yapmak, seçkin bilim insanlarını takdir etmek, bilim kültürünü toplumda yaygınlaştırmak, bilimi teşvik etmek ve bilim insanlarının önemini vurgulamak gibi amaçlarla Ulusal Bilim Akademileri kurulmuştur. Bilim Akademileri öne çıkmış bilim insanlarının üye oldukları kurumlar olarak, bilimsel stratejilerin ve politikaların belirlenmesinde ve uygulanmasında, kısaca ülkenin bilimsel gelişiminde önemli role sahip kurumlardır.


Ülkemizin ulusal akademisi olan Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) de çeşitli program ve projeler ile çalışmalarını sürdürmektedir. Bunların arasında bilim insanlarımızın takdir ve teşvikine yönelik Akademi üyeliği, TÜBA Bilim, GEBİP, Telif ve Çeviri Eser Ödülleri, Bütünleşik Doktora ve Doktora Sonrası Araştırma Bursları, akademik hayata yöneliktir. Bilim eğitimi, açık ders malzemeleri, üniversite ders kitapları, üniversite konferansları gibi program ve projeler ise, bilimsel bilgi ve yaklaşımların yaygınlaştırılmasına yönelik faaliyetler olarak öne çıkmaktadır. Çalışma gruplarınca ve bilimsel toplantılar sonucu üretilen rapor ve yayınlar ise, TÜBA'nın danışmanlık işleviyle ilgili faaliyetlerdir. Türkçe Bilim Terimleri Sözlük çalışmaları ile Kültür envanteri projeleri ise Türk dili ve kültürünü yaygınlaştırmaya yönelik çalışmalar olarak ortaya çıkmaktadır. TÜBA, TÜBİTAK bilim kuruluna üye seçmekte, ayrıca Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu toplantı ve faaliyetlerine de düzenli olarak katılmakta, beş yıllık kalkınma planlarının hazırlanmasına da katkıda bulunmaktadır. Uluslararası alanda ise diğer ülkelerin akademileri ile ikili ve çoklu ilişkiler sürdürmektedir. Bunların yanı sıra, TÜBA yayınlarının da önemli faaliyetler arasında görülmesi gerekir.


Bu süreçte TÜBA, bilim camiasının taleplerine ne yazık ki yeterince cevap verememiş ve gelişen Türkiye’nin koşullarına göre yapı ve süreçlerini geliştirememiştir. 2009 yılında akademi üyelerine sağlanan araştırma desteği yüzde 200 oranında artırmıştık. Ancak bununla yetinmedik ve TÜBA'nın yeniden yapılandırılması gereği doğrultusunda, 2011 yılında kapsamlı bir değişiklik gerçekleştirdik.
Bu kapsamda TÜBA; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımız ile birlikte çalışan bir kuruluş haline gelmiştir. Üye sayısı ve seçimi, Başkanlık süresi ve seçimi gibi konularda değişikliklere gidilmiştir. Öncelikle, akademi üyeliğine aday gösterme ve seçilmede, mevcut üyeler yanında YÖK ve TÜBİTAK gibi bilimsel kurumların da üye seçmesine imkân tanınmıştır. 1/3 üyenin TÜBİTAK Bilim Kurulunca seçilmesi ve Akademi Başkanının da Genel Kurul tarafından seçilecek üç aday arasından Başbakanca atanması öngörülmüş, uygulama da buna göre yapılmıştır.


Tüm bunlar yapılırken, TÜBA’nın mali, idari ve bilimsel özerkliğine halel getirecek bir değişiklik yapılmamıştır. Yapılan değişikliklerle, TÜBA’yı temel bilimler konusundaki araştırmalarda aktif bir unsur haline getirme amacı doğrultusunda TÜBA’ya Enstitü kurma yetkisi verilmiş, bu anlamda çalışma alanının genişletilmesi, daha aktif bir bilim kurumu haline gelmesi yönünde düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda, özellikle üye sayısının ve üye seçim kanallarının artırılmasını vurgulamak gerekir. Bu değişikliklere kadar TÜBA'nın üye sayısı, bilim camiamızın hızla gelişmesine rağmen yaklaşık 140'ta kalmıştır. Yeni üyelerin mevcut üyelerce önerilmesi ve seçilmesi sistemi, akademinin adeta "kapalı bir kulüp" haline gelmesine yol açmıştır. Asli ve asosye üye sayısının 300'e çıkarılması ve Bilim hayatımızın başlıca kuruluşları olan YÖK ve TÜBİTAK'a da belli oranda üye seçme hakkının verilmesi ile TÜBA'nın temsiliyet ve diğer bakımlardan gelişmesi için önemli bir imkân sağlanmıştır. Nitekim bugün TÜBA'nın üye sayısı 203'e ulaşmış, bilim insanları ve alanları itibarıyla temsil kabiliyeti de önemli oranda artmıştır.


Bu değişiklikler, aslında ulusal ve uluslararası koşullara göre TÜBA'nın yeniden yapılandırılması ihtiyacının, hatta zorunluluğunun bir sonucu olarak görülmelidir. Bu değişikliklerin yeterli ve ideal olmadığını, deneyim ve örneklerden de yararlanarak yeni bir TÜBA yasasının çıkarılmasının Akademinin daha etkin kılınması bakımından yararlı, hatta gerekli olduğunu da görüyoruz. Nitekim Akademi Başkanlığımız, bir taslak önerisi oluşturma konusunda çalışmalarını sürdürmektedir.


Yenilenen yönetim ve üye yapısıyla TÜBA, ciddi bir yeniden yapılanma süreci içinde bulunmaktadır. Bu süreçte, Akademinin tüm düzenleme, yapı ve süreçleri gözden geçirilmekte ve geliştirilmektedir. Sahip olduğu bu yeni yapı ile bilimi özendirme ve bilimsel eğitim çalışmalarını desteklemeye daha da ağırlık veren ve hızlandıran TÜBA, bu kapsamda, 2012 yılında duraksama yaşayan burs ve ödül programlarını işler hale getirmiş ve bu programları revize etmiştir. 8 Haziran 2013 tarihinde yapılan törenle 2012 dönemine ait Genç Bilim İnsanlarını Ödüllendirme Programı (GEBİP) ve Üniversite Ders Kitapları Telif ve Çeviri Eser Ödülleri (TEÇEP) kazananlarına ödülleri verilmiştir.


Ülkemizde bilim ve teknoloji alanında belirlenen ulusal hedeflere ulaşılması amacıyla, 2011 yılından bu yana tüm kurumlar tarafından bu amaca hizmet eden görev dağılımının yapıldığı ve Bakanlığımızca her yıl onaylanan Ulusal Bilim, Teknoloji ve Yenilik Stratejisi (UBTYS) 2011-2016 Eylem Planları hazırlanmaktadır. Bu planda yer alan ulusal stratejik amaçlarımızdan biri bilim ve teknoloji insan kaynağının geliştirilmesidir. Bu anlamda, Bakanlığımız nezdinde ve Bakanlığımıza bağlı kurumlar tarafından birçok eylem yürütülmekte ve geliştirilmektedir. Bu kurumlardan ülkemizde başlı başına bilimi temsil eden kurum olarak TÜBA, bu alanda yürüttüğü çalışmalarıyla, bilimsel insan kaynağının geliştirilmesi stratejisine önemli katkılar sağlamaktadır.


TÜBA, yürütmekte olduğu “Bilim Eğitimi”, “Türkçe Bilim Terimleri Sözlük Projesi” gibi projeleri geliştirerek sürdürme amacındadır. Bunların yanı sıra, Türk bilim hayatı açısından büyük öneme sahip olan bazı yeni projeleri de devreye sokmaktadır. Bu yeni projelerden biri, Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı'nca desteklenecek olan “Türk Dünyası’nın İnsanlığa Miras Bıraktığı 100 Temel Eser ve (Bunların) Çocuk Uyarlamaları Projesi”; diğeri ise, yine aynı ajans tarafından desteklenecek olan “Çocuk Platformu Projesi”dir. Bu projeler, özellikle çocuklarımız ve yetişkinlere yönelik "bilim eğitimi" açısından son derece değerli projelerdir.


Osmanlı döneminde "Encümen-i Daniş" gibi bazı örnekler olmasına rağmen TÜBA, oldukça genç bir kuruluşumuzdur. TÜBA'nın gelişimi ve kurumsallaşmasını tamamlayarak işlevlerini, özellikle bilim temelli danışmanlık görevini daha etkin olarak yapar hale gelmesi, Türkiye'nin bilimsel gelişimi açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye'nin 2023 vizyonunun gerçekleşmesi bakımından bilim ve yenilik alanındaki performansımız kritik öneme sahip bulunmaktadır. Bunun için de YÖK, TÜBA, TÜBİTAK başta olmak üzere ilgili tüm kuruluşların eşgüdüm ve işbirliği içinde çalışması büyük önem taşımaktadır. Bakanlığımız, ilgili kuruluşlarımızla birlikte bu anlayış doğrultusunda faaliyetlerini sürdürmektedir.