İçindekiler
Dergi Arşivi

Türk-İslam Bilim Kültür Mirası Projesi

Doç. Dr. Ahmet Arslantürk İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tarih Bölümü Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanı TÜBA Başkan Danışmanı

 

TÜBA, Türkiye’nin ulusal bilim akademisi olma sorumluluğu ile bilim ve kültür mirasımıza verdiği önem ve ‘toplumda bilimsel yaklaşım ve düşüncenin yayılmasını sağlamak’, ‘bilimin öneminin ülke kamuoyunca takdir ve kabulünü sağlamak’, ‘gençleri bilim ve araştırma alanına yönlendirmek’ ile ilgili yükümlülükleri doğrultusunda, ‘TÜBA Türk-İslam Bilim Kültür Mirası Projesi’ni 2014 yılında başlatmıştır.

Proje, Türk-İslam bilim ve kültür mirasına ait yazma ve matbu tarihî eserlerin tıpkıbasımı, transliterasyonu, günümüz Türkçesine çevrilmesi ve yayımlanması yoluyla bu eserlerin kütüphanelerdeki atıl durumlarından kurtarılarak bilim ve kültür insanlarımız ile gelecek kuşakların yararlanmasına sunulmasını içermektedir. Projenin, ülkemizin bilimsel ve topyekûn gelişimi için gerek duyulan özgüven ve motivasyona sağlayacağı katkı, bu alanlardaki bilimsel çalışmalar için oluşturacağı destek ve teşvik ile tarihsel bir öneme sahip olduğu değerlendirilmektedir.

Türk-İslam Bilim Kültür Mirası Projesi, Arapça, Farsça gibi farklı dillerde ve eski/farklı Türk lehçelerinde yazılmış, klasik/tarihî Türk-İslam eserlerinin transliterasyonu, çevirisi ve yayına hazırlanmasını yapabilecek tüm bilim insanlarının/akademisyenlerin başvurularına 2014 yılı Mart ayı itibarıyla açılmıştır. Proje 2015 yılında olduğu gibi 2016 yılında da Kalkınma Bakanlığı tarafından yatırım projesi olarak desteklenmektedir.

Proje kapsamında yayımlanacak eserler, yayının nitelik ve kapsamı gibi hususlar alanında uzman akademisyenlerin oluşturduğu Proje Yayın/Yürütme Kurulunca değerlendirilmektedir. 2014 yılı Mart ayında söz konusu eserlerin transliterasyonu, çevirisi ve yayına hazırlanmasını yapabilecek tüm bilim insanlarının/akademisyenlerinin başvurularını temin maksadıyla, www.tuba.gov.tr web sitesinden proje çağrısına çıkılmıştır. Ardından, oluşturulan “Proje Yayın Yürütme Kurulu” 2014 ve 2015 yıllarında gerçekleştirdiği toplantılarda ilk aşamada proje kapsamına alınması uygun görülen eserleri belirlemiştir. Belirlenen eserlerin bir kısmını başvurular içerisinden kabul alan eserler, bir kısmını ise Proje Yayın Yürütme Kurulunun belirlediği ve sipariş yoluyla yetkin akademisyenlere/bilim insanlarına hazırlatılacak eserler oluşturmaktadır.

İlk aşamada çalışılması uygun görülen eserler belirlenmiş olup, bunlarla ilgili hakemlik, editörlük ve yayına hazırlama süreçleriyle ilgili faaliyetler başlatılmıştır. İlk eserlerin örnek baskıları yapılmış olup basımları 2016 yılı içerisinde tamamlanacaktır.

Proje halen başvurulara açık olup kabul ve değerlendirme süreçleri yapılan toplantılarla devam ettirilmektedir. Proje kapsamında yayımlanması planlanan ve süreçleri devam eden eserlerin, kökleri geçmişe uzanan toplumsal birikimimizin tarihî, kültürel, bilimsel birikimini aksettirecek çalışmalar olmasına gayret edilmektedir.

Proje Kapsamında Yayım Süreçleri Devam Eden Eserler
Osmanlı Müellifleri

Osmanlı son dönemi yazar ve bürokratlarından olan Bursalı Mehmed Tâhir Bey tarafından hazırlanan oldukça ünlü ansiklopedik biyografi eseridir. Eserin içeriği ve önemi yayımlandığı 20. yüzyıl başından buna yana değerini korumaktadır. Bununla birlikte aradan uzun süre geçmesine rağmen akademik metotlara uygun şekilde transliterasyonu yapılmamış olan eser, uzun soluklu çalışmalar sonucunda Türkiye Bilimler Akademisi tarafından yayımlanacaktır. Orijinali 3 ciltten oluşan eser yine üç cilt olarak tasarlanmış ve yayım aşamasına ulaştırılmıştır Yayımlanacak üçüncü cildin sonuna kapsamlı bir karma dizinin eklendiği çalışma, hem akademik dünya hem entellektüel camia ve hem de bütün toplumumuz için önemli bir kaynak eserin kazandırılması olarak değerlendirilmektedir.

Osmanlı Müellifleri alfabetik olmak üzere Meşayih (Din alimleri), Ulema (Bilim adamları), Şuara (Şairler ve edebiyatçılar), Müverrihin (Tarihçiler), Etıbba (Tıp ve sağlık uzmanları) ve Coğrafiyyun (Coğrafyacılar) ana başlıkları altında Osmanlı bilim adamları ve entellektüelleri hakkında kapsamlı bilgiler vermektedir. Maddeler halinde bilgi verilen tarihî şahsiyetlerin eserleri hakkında bilgiler yeralan çalışmada, maddelerde bahsi geçen eserlerden çeşitli örneklerde verilmiştir.

Îsâgûcî (Mantığa Giriş)
Türk-İslâm dünyasında medreselerde okutulan mantığa giriş kitabı olan Îsâgûcî, Esîrüddîn el-Ebherî tarafından kaleme alınmıştır. Klasik mantığın ana prensiplerini içeren kitap en temel başvuru kaynaklarından bir tanesi olan eserin dünya çapında çok sayıda nüshası bulunmaktadır. Lafızlar ve kısımları, önermeler, çelişkiler, kıyas gibi mantığın temel ilkelerini izah eden başlıkların yer aldığı eser tıpkıbasımı ile birlikte yayımlanacaktır.

Levâmiü'nûr Fî Zulmeti Atlas Minor
Osmanlı çağının en ünlü bilgin ve araştırmacılarından olan Kâtib Çelebi'nin ünlü eseri Cihânnümâ'nın anakaynaklarından biridir. Kâtib Çelebi'nin Mehmed İhlâsî'nin yardımları ile Latince'den Osmanlı Türkçesi'ne tercüme ettiği bu eser, ünlü kartoğraf Hondius'un Atlas Minor adıyla 17. yıl başlarında yayımlanan eserinin çevirisinden oluşmaktadır. Aslında Cihânnümâ hazırlanırken kaynak olarak tercüme edilen bu çalışmadan çok değerli yeni bir eser ortaya çıkmıştır. Latince aslındaki çizim ve haritaların Türkçe versiyonları eserde yeralmıştır. Bununla birlikte Cihânnüma'nın muhtelif bölümleri, çizimleri ve haritalarının da Atlas Minor tercümesi ile benzerlikler gösterdiği göze çarpmaktadır. Eser, hem kıymetli bir içeriğe sahip olması hem de özgün bir tercüme çalışması olması açısından büyük önem taşımaktadır. Türk-İslam Bilim Kültür Mirası Projesi kapsamında müellif hattı nüshanın tıpkıbasımı yayımlanacaktır. Yayım aşamasının devam ettiği çalışmada yazar ve eser tanıtımı ile birlikte haritalar ve listelerle ilgili kapsamlı bilgiler yer almaktadır.

Tezkiretü'l-Evliyâ
14. yüzyıl Türkçesinin önemli örneklerinden olan eser, Feridüddin Attar'ın aynı adı taşıyan eserinin Türkçe tercümesidir. Oldukça açık ve arı bir Türkçe ile kaleme alınmış olan eser evliyaların kıssalarını anlatırken hayatla ilgili ahlakî öğütler vermektedir. Şimdiki Türkiye Türkçesi'nin ilk hali ve gelişimi konusunda fikir ve bilgi verebilecek nadir edebî eserlerden biridir. Eser ünlü Türkolog Prof. Dr. Gyorgi Hazai tarafından hazırlanmıştır. Macar Bilimler Akademisi'ndeki yazma nüshasının tıpkıbasımı eşliğinde yayımlanacaktır.

Ferec Ba‘de Şidde
‘Sıkıntıdan sonra rahata ermek’ anlamına gelen ‘Ferec Ba‘de Şidde’ adlı eser, 13.-14. yüzyıl Anadolu Türkçesi'nin önemli örneklerindendir. Arapça ve Farsça öğelerin sonraki yüzyıllara nazaran daha az yeraldığı arı bir Türkçe'ye sahip olan eser, İslam-Arap Edebiyatı'ndaki aynı adı taşıyan eserlere benser şekilde hazırlanmıştır. Anadolu Türkçesi'nin ilk yazılı örneklerinden biri olma vasfı taşımaktadır. Eserde yer alan öğütler, hayatın zorlukları ve bunları aşmak için gereken tutumlar konusunda okuyucusuna önemli bilgiler ve yaklaşımlar sunmaktadır. Macar Bilimler Akademisi'ndeki ana yazma nüshası yanında bazı ekleme nüshaların tıpkıbasımları ile yayımlanacaktır. Eser ünlü Türkologlar Prof. Dr. Andreas Tietze ve Prof. Dr. Gyorgi Hazai tarafından hazırlanmıştır.

Kitâb-ı Nûr-i Hadaka el-Ebsar ve Nûr-i Hadika el-Enzâr
Işığın özellikleri ve görmenin oluşumu ile ilgili bilgiler içeren eser 16. yüzyılın ünlü Osmanlı Gökbilimcisi Takiyüddin el-Rasıd tarafından kaleme alınmıştır. Optik ile ilgili günümüz bilimine de önemli katkıları olan Takiyüddin'in 17. yüzyılda İstanbul'da kurulan rasathanenin sorumlusu idi. Kitâb-ı Nûr, Arapça aslından günümüz Türkçesine aktarılarak geniş bir giriş ve inceleme kısmı ile yayımlanacaktır. Çalışmada çok sayıda güncellenmiş çizim ve görselde yeralmaktadır.

Tarih-i Üngürüs
Kanuni Sultan Süleyman'ın vefatının gerçekleştiği Zigetvar Seferi (1566) ile ilgili konular üzerinden bir anlatıya sahip olan bir öğüt ve tarih kitabıdır. Esasında politika, devlet yönetimi ve yönetici vizyonu ile ilgili bilgiler de içeren Tarih-i Üngürüs 16. yüzyılın önemli diplomatı Tercüman Mahmud tarafından kaleme alınmıştır. Eser Kanuni Sultan Süleyman'ın vefatının ve Zigetvar Seferi'nin 450. yılında yayımlanmış olacaktır. Eser ünlü Türkolog Prof. Dr. Gyorgi Hazai tarafından hazırlanmıştır.

Şeyhülislâm Arzları
Osmanlı Modernleşmesinin önemli bir kesitini oluşturan Tanzimat dönemi şeyhülislamlarının padişaha sundukları arzları içeren çalışma, din-devlet ilişkileri, modernleşme bağlamında dini konuların nasıl değerlendirildiği, oluşan sorunlara nasıl çözümler bulunduğu konusunda oldukça detaylı bilgiler içermektedir.

Bu eserlerin devamında bilim tarihi, tarih, edebiyat, coğrafya, din ilimleri, tıp, mühendislik, psikoloji, sosyoloji, hukuk vs. alanlarda yayımlanacak kitaplarla önemli ulusal ve uluslararası kamuoyuna çok değerli eserler kazandırılacaktır.