İçindekiler
Dergi Arşivi

Türk Oyunlarının Tarihsel Süreci ve Türk Oyun Sektörünün Mevcut Durumuna Dair Değerlendirmeler

Alper ŞAŞMAZ / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Bilim ve Teknoloji Genel Müdürlüğü)

 

GİRİŞ

Bu çalışmada, “Oyun” kelimesinin etimolojik kökeni, Türk kültüründe oyunun yeri ve önemi, geleneksel ve tarihi Türk oyunları ve oyun kelimesinin dilimizdeki kullanımı gibi hususlar değerlendirilerek; oyunun tarihi sürecine dair bilgiler bazı bilgiler verilmiş olup dünyada ve Türkiye’de oyun ve oyun sektörünün değişimi ve gelişimi hakkında genel bir araştırma yapılmıştır.

Türk oyun kültürünün köklü bir geçmişe sahip olduğu vurgulanarak birçok oyunun günümüze taşınamadığına dikkat çekilmiştir. Çok yakın geçmişte Türkiye’nin her yerinde özellikle çocuklar tarafından mahallelerde, sokaklarda, parklarda gruplar halinde sosyalleşmelerine katkı sağlayan oyunların unutulmaya başlandığı ve dünyadaki gelişmelere paralel olarak Türkiye’de de oyun alanlarının dijital platformlara(bilgisayar, tablet, cep telefonu, oyun konsolları, avuç içi cihazlar vb.) kaydığı ve oyun kültürünün ciddi oranda değiştiği gözlenmiştir.

Bu değişimin dünyada çok büyük bir sektörü meydana getirdiği ve bunun sonucunda birçok ülke gibi Türkiye’nin de bu pazarda hem üretici hem de müşteri olduğu anlatılmıştır. Oyun sektörünün önde gelen ülkeleri ve oyun üretici firmalarına dair bazı veriler paylaşılarak Türkiye’nin pazardaki yerine de dikkat çekilmiştir. Ayrıca son yıllarda özelikle kamu desteğinin de artmasıyla yerli oyun üretici firma sayısında bir artış yaşandığı görülmüştür. Bu firmalara dair özet bilgilere de çalışmada yer verilmiştir.

Sonuç olarak ise; Ankara Kalkınma Ajansı tarafından Türkiye’deki oyun sektörünün mevcut durumunun değerlendirilmesine yönelik yapılan çalıştaylar sonucunda yayınlanan “Dijital Oyun Sektörü Raporu3’ndan istifade edilerek üç ana eksende belirtilen strateji önerileri ve hedeflerine yer verilerek çalışma tamamlanmıştır.

OYUN KELİMESİNİN TARİHÇESİ

Oyun (Game) kelimesinin İngilizce kökenine bakıldığında; Ortaçağ İngilizce ’sinde, “game, gamen, gaman gammen,” Eski İngilizce ’de, spor, sevinç, keyif, eğlence ve oyun anlamları taşıyan “gamen” kelimesinden türetilmiştir1. Oyun kelimesinin tarihi dil kökeni incelendiğinde ise;

Antik Yunan’da;

Paidea [~pedagoji] : Çocuksu, çocuk oyunu

Aido: Önemsiz, yararsız,

Agon [~agora]: Toplanma, oyun arkadaşı gerektiren yarışma

Latince ’de;

Jocus [~Joker]: Söz oyunu, şaka, laf ebeliği

Ludus [~prelude, illusion, ludozofi]: Cambazlık, yarış, kutsal tören ve şenlik

gibi anlamları taşıyan bazı kelimeler bulunmaktadır14.

Latinceden beslenen Hint- Avrupa dillerinde oyunu karşılayan kelimeler çoğunlukla Jocus’tan türetilmiştir. Fransızca “Jeu”, İtalyanca “Gioco”, İspanyolca “Jogo”, Rumence “Joc” Jocus kelimesinden türetilmiştir. Roma İmparatorluğu’nun son dönemlerinde Ludus kelimesinin kullanımdan düşerek Jocus’un tüm oyunlar için telaffuz ediliyor olduğu düşünülmektedir2.

Oynamak kelimesinin kelime kökeni incelendiğinde ise; İngilizce ‘de oynamak anlamına gelen “play” fiili, fiziksek becerileri geliştirmek anlamındaki “Plaegian kelimesinden türetilmiştir. “Game” ise bir araya gelmek anlamı taşıyan “Gaman”’dan türetilmiştir13.

İngilizcedeki Game(Oyun) kelimesinin mevcut anlamına bakıldığında ise; oyun, eğlence ve oyalanma amacıyla yapılan etkinlik amacı taşımaktadır12.Osmanlıca ’da ise gülme, dalga geçme anlamlarına gelen “La’b” kelimesi ve ondan türetilmiş “oyun” sözcükleri bulunmaktadır.”Lu’b” (oyun), Lu’biyyat (oyunlar), La’iba(oynamak, bir çalgı aleti çalmak) gibi kelimeler bulunmaktadır5.

Oyun kelimesinin Türkçedeki yerine bakıldığında ise çok kesin sonuçlara ulaşılamasa da bazı çıkarımlar yapmak mümkündür. Örneğin oyun kelimesinin kökü olan “Oy“ hoplamak, zıplamak, sıçramak, atlamak anlamlarına gelmektedir. Oynamak fiili de “Oy-mak“,“Oy-un-mak“ fiillerinden türetilmiş olma ihtimali bulunmaktadır.

Oyun’ un Orta Asya’da şamanlara ve şaman törenlerine verilen adlarından biri olduğu da tahmin edilmektedir. Dokuzuncu yüzyıldan kalma bir fal kitabı olan Irk Bitig’de zar ve benzeri oyunlar için kullanılan “Oy-ug“ sözcüğü de bulunmaktadır.16

Türk Dil Kurumu’nun yapmış olduğu tanıma göre ise “oyun” kelimesi “Yetenek ve zekâ geliştirici, belli kuralları olan, iyi vakit geçirmeye yarayan eğlence” anlamına gelmektedir15.

OYUN KELİMESİNİN DİLİMİZDEKİ YERİ

Oyun, oynamak, oyuna getirmek gibi içinde ”oyun” kelimesi gecen ifadeler atasözlerinde ve deyimlerde de sıklıkla kullanılmıştır.

Bazı atasözlerimiz şunlardır:

”Abdal düğünden, çocuk oyundan usanmaz”, ”Buğday ile koyun, geri yanı (kalanı) oyun” ,”Er oyunu üçe kadar”, ”Karaman’ın koyunu sonra çıkar oyunu”, “Kurtla koyun, kılıçla oyun olmaz”, ”Yenik pehlivan, oyuna doymaz”, ”Zor oyunu bozar”.

Ayni şekilde deyimlerde de oyun kelimesi sıklıkla geçmiştir. Bunlardan bazıları:

”Ayak oyununa gelmek”, ”(Birine) oyun etmek”, ”Çocuk oyuncağı hâline getirmek”, “Oyun almak”, “Oyun bağlamak”, “Oyun bozmak”, “Oyun çıkarmak”, “Oyun yapmak”, “Oyuna kurban gitmek”.

Atasözlerinde ve deyimlerde oyun kelimesi daha çok negatif durumlar için kullanıldığı gözlenmektedir10.

TÜRK KÜLTÜRÜNDE OYUN

11. Yüzyılda yazılmış olan ve Türk kültür ve medeniyetine ışık tutan Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan Divanü Lügati’t-Türk’te dönemin birçok kültürel özellikleri anlatılmaktadır. Bunlardan bir tanesi o döneme ait oynanan oyunlardır. Divan’da oyun sözcüğü yarışma, hoşça vakit geçirme, spor gibi değişik anlamlarda kullanılmıştır. Eserde adi gecen oyunlara bakıldığında, at üzerinde oynanan oyunlar, ok atma ve güreş gibi oyunlar bulunmaktadır. Divan’da, oyunlar çocuk ve yetişkin oyunları olmak üzere iki baslık altında incelenmiştir18.

Büyüklerin Oynadığı Oyunlar

Çevgen Oyunu

Bu oyun, futbol sahasının yaklaşık iki kati büyüklüğündeki bir sahada karşılıklı iki takım arasında oynanır. Takımlar en az dört en çok on kişiden oluşmaktadır. Takımların at sırtındayken ellerinde bulunan değneklerle sürdükleri topu hedeflerine (karsı takım kalesine) ulaştırması amaçlanır. Belli zamanda isabet sayısı çok olan veya belli bir sayıyı daha önce tamamlayan takımın kazanmasıyla oyun sonuçlanır. Çevgen’in sözlükteki karşılığı “ucu eğri değnek” tir.

Ok Atma Yarışları

Türklerin, en eski savaş aletlerinden birisi olan ok oyun kültüründe de kendisine yer bulmuştur. Özellikle ilkbahar aylarında acık havada erkeklerin kendisini ispatlamak için ve ayrıca dini bir anlam da taşıyan ok sporu en gözde oyunlardan bir tanesidir.

At Yarışı

At’ın, Türklerin hayatındaki önemi çok büyüktür. Divanü Lügati't-Türk’te, Kaşgarlı Mahmut “At, Türkün kanadıdır" demektedir. At yarışları da eskiden oynanan en popüler oyunlardan bir tanesidir.

Milattan önceki yıllardan kalma bazı gelenekler bu dönemde Türkler tarafından devam ettirilmiştir. Bunlardan bir tanesi de” sonbahar aylarında (atların semirdiği dönemlerde) “Tai-lin“ denilen yerlerde bir toplantı düzenlenir ve tanrılara sunulmak üzere kurban kesilir ve hep beraber kurban etleri yenirdi. Sonrasında at yarışı düzenlenirdi.

Güreş

Bugün ata sporlarımızdan biri sayılan güreş Türklerde oldukça köklü ve önemli bir yere sahiptir. Ancak Divan'da bu sporun adından direk olarak bir defa bahsedilmektedir.

Yalngu (Salıncak Oyunu)

Bu oyundan Divan'da bir yerde “Cariyelerin oynadığı bir oyundur” şeklinde bahsedilmektedir.

İpin ucu bir ağaca veya bir direğe bağlanır. Ortasına cariye oturur ve ayağıyla yeri teper. Böylelikle kâh yükselir, kâh alçalır"

Çocukların Oynadığı Oyunlar

Müngüz Müngüz (Boynuz Boynuz)

Çocukların bir derenin kenarına diz çökerek ve elleriyle kuma vururlar. Daha sonra içlerinden birisi (ebe) müngüz müngüz der ve diğerleri müngüz ne diye sorar. Ebe boynuzlu hayvanları söylemeye baslar. Çocuklar da bu hayvanları tekrar ederler. Bazen ebe, eşek gibi boynuzlu olmayan bir hayvanin adını da söyler. Eğer çocuklardan birisi boynuzsuz bir hayvanı söylerse çaya atılır.

Köçürme

Yere dört çizgi çizilir. Bu çizgiler üzerine dizilen tasları göçürme ve yer kapmayla öbür tarafın taslarını bir araya toplayarak kazanılan bir oyundur. Bugün beş taş veya dokuztaş olarak bilinen oyuna benzemektedir.

Çelik Çomak

Biri uzun diğeri kısa iki sopa ile oynanan oyundur.

Ceviz Oyunu

Nasıl oynandığı konusunda net bir bilgi bulunmamaktadır. Divan’da bir iki yerde geçmektedir.

Karagun

Saklambaç oyunudur. Çocuklar genelde akşamları bu oyunu oynamıştır.

Çengli Mengli

Nasıl oynandığı konusunda yeterli bir bilgi Divan’da bulunmamaktadır. Bir çocuk oyununun adıdır.

Tepuk

Futbola benzer bir oyundur. Bir yuvarlak cismin etrafına bez veya hayvan kili sarılarak top elde edilir ve sonra çocuklar tepikleyerek bu oyunu oynamışlardır.18

Osmanlı’da da oyun kültürü önemli bir yere sahiptir. Satranç, güreş, cirit, ok atma gibi oyunlar en çok oynanan türlerdendir.8

Eski Türk ve Osmanlı tarihinde oynanan oyunların yanı sıra yakın geçmişte oynanmış ama unutulmaya yüz tutmuş ve geleneksel hale gelmiş birçok oyun mevcuttur. Özellikle Türk oyun kültürü, çocuk oyunları anlamında çok geniştir. Bunlardan en popüler olanlarından bazıları;

Körebe, Arapsaçı, Çelik Çomak, Kukalı Saklambaç, Bülbül Kafeste, Çatlak Patlak, Birdir Bir, İstop, Aç Kapıyı Bezirganbaşı, İp Atlama, Ellem Büllem, Alçaktayım Yüksekteyim, Patlangeç, Esir Almaca gibi oyunlardır11.

OYUNLARIN DÖNÜŞÜMÜ VE TÜRKİYE’DEKİ ETKİSİ

Geçmiş yıllarda Türkiye’nin farklı bölgelerinde oynanan oyunlara bakıldığında, hemen hemen hepsinin evin dışında, sokakta, bahçede veya boş bir alanda gruplar halinde oynandığı gözlenmektedir. Günümüzde ise çocukların oyun alışkanlıklarında ciddi bir değişim söz konusu olup bireyselleşmeye doğru bir kayma olduğu gözlenmektedir. Çocuklar, bilgisayar, oyun konsolu, cep telefonu, tablet benzeri yeni nesil dijital ve teknolojik cihazlarla evde, oyun salonlarında veya internet kafelerde oyun oynamaya başlamıştır.

Popüler oyun terimlerine baktığımız zaman oyun sektörünün tamamen değiştiği gözlenmektedir. (Bkz. Tablo 1)

Tablo 1 Oyun Terimleri ve Tanımları (Dijital Oyun Sektörü Raporu, 2016)3

Oyun Konsolu

Oyun Bilgisayarı

Konsol Oyunları

Donanım Platformu

Tarayıcı Oyunları-Tekil (bağımsız) Oyunlar:

Sosyal Oyunlar

Mobil Oyunlar

Platform Oyunlar

Çoklu-oyunculu oyunlar, MMO

Oyunlar

AAA Oyun

İndie Oyunla

Bağımsız Oyunar


Bugün dünya çapında 100 milyar dolara yaklaşan bir pazar haline gelen dijital oyun sektörü (bilgisayar, konsol ve mobil oyunlar) tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkili olmuş ve özellikle de çocukların oyun alışkanlıklarını köklü bir şekilde değiştirmiştir7. Bilgisayar oyunlarının yıllara göre tarihi gelişimine (1947-2012) (Bkz. Tablo 2) bakıldığında her geçen gün gelişmekte olduğu görülmektedir. Ülkemizde de bu değişim ve dönüşüm fazlasıyla hissedilmiş olup geleneksel oyunlarımız yerlerini bu yeni oyunlara bırakmıştır6.

Tablo 2 Oyunların Tarihi Gelişimi (1947-2012)6

1947

25 Ocak 1947'de Thomas T. Goldsmith Jr. ve Estle Ray Mann tarafından bir CRT'de oynanan ilk bilgisayar oyunlarından birini tarif eden bir patent alındı.

1952

Alexander Sandy Douglas tarafından, "OXO" olarak bilinen bir EDSAC'da Tic-Tac-Toe'un ilk bilgisayar oyunu yapıldı.

1972

Atari, 29 Kasım 1972'de ilk ticari video oyunu olan Pong'u piyasaya sundu.

1977

Atari, 11 Eylül 1977'de Atari 2600'ü (başlangıçta Atari VCS olarak adlandırılır) piyasaya sundu.

1980

Atari, 17 Haziran 1980'de "asteroitler" ve "Lunar Lander" olmak üzere iki bilgisayar oyunu için bir telif hakkı yazan ilk şirket haline geldi.

1982

Vectrex video oyun konsolu ilk kez 1982'de piyasaya sürüldü.

1983

Nintendo Entertainment System (NES), Nintendo tarafından piyasaya sürülen ve 15 Temmuz 1983'te Japonya'da piyasaya sunulan ilk konsol oyun sistemidir.

1984

Tetris oyunu ilk olarak 6 Haziran 1984'de SSCB'de piyasaya sürüldü.

1988

Sega, ilk oyun konsolu sistemini Sega Genesis (veya Japonya'da Mega Drive), 29 Ekim 1988'de Japonya'da ve daha sonra 14 Ağustos 1989'da Kuzey Amerika'da piyasaya sürdü. 2010 itibariyle, dünya çapında en az 20.4 milyon adet satılmıştır.

1990

"Mars'ta Mooned" ilk “Commander Keen” oyunu 14 Aralık 1990'da yayınlanmıştır.

1994

Warcraft Kasım 1994'te piyasaya sürülüştür.

1994

Sony, PlayStation konsol oyun sistemini Japonya'da 3 Aralık 1994'te ve daha sonra 9 Eylül 1995'te Kuzey Amerika'da piyasaya sürdü.

1995

Need for Speed, 31 Ağustos 1995 tarihinde Electronic Arts tarafından PC’ler için yayınlanmıştır.

1996

İlk Tomb Raider oyunu Eidos tarafından 25 Ekim 1996'da yayınlandı.

1997

Grand Theft Auto, Ekim 1997'de Rockstar Games tarafından PC için piyasaya sürüldü. PC, PlayStation, PlayStation 2, PlayStation 3, Xbox, Xbox 360, iOS ve Android gibi platformlarda da yayınlanmıştır. Eylül 2011 itibariyle, çeşitli Grand Theft Auto oyunlarının 114 milyondan fazla kopyası satıldı.

1997

Ensemble Studios tarafından "Age of Empires" 15 Ekim 1997'de yayınlandı.

1998

Valve Corporation, 19 Kasım 1998'de yayımlanan popüler bir FPS oyunu olan “Half-Life”'ı piyasaya sundu.

1999

Counter-Strike, Half-Life oyununa bir modifikasyon olarak geliştirildi ve 19 Haziran 1999'da bir modül olarak piyasaya çıktı. Ağustos 2011 itibariyle 27 milyondan fazla kopya satmıştır.

1999

Empires II Age 30 Eylül 1999'da Ensemble Studios tarafından yayınlandı.

2000

Electronic Arts, 4 Şubat 2000'de The Sims'i piyasaya sundu.

2000

Sony, PS2 olarak da bilinen PlayStation 2 konsol oyun sistemini 4 Mart 2000'de ve 25 Ekim 2000'de Kuzey Amerika'da piyasaya sürdü.

2001

Microsoft, orijinal Xbox oyun konsolunu 15 Kasım 2001 tarihinde piyasaya sürmüştür.

2002

PC’ler için, “Medal of Honor: Allied Assault" adındaki “Medal of Honor” serilerinin ilk oyunu, EA Games tarafından 22 Ocak 2002'de piyasaya sürüldü.

2002

Battlefield 1942, 10 Eylül 2002'de Electronic Arts tarafından piyasaya sürüldü.

2003

Call of Duty serisindeki ilk oyun 29 Ekim 2003'te piyasaya sürüldü.

2003

Star Wars: Eski Cumhuriyet Şövalyeleri, 19 Kasım 2003 tarihinde LucasArts tarafından bilgisayarlar için yayınlandı

2004

Half-Life 2, 16 Kasım 2004 tarihinde Valve Corporation tarafından piyasaya sürüldü.

2004

Blizzard'ın en popüler ve başarılı MMORPG oyunu olan “World of Warcraft”, 23 Kasım 2004'te yayınlandı

2005

Microsoft, popüler oyun konsolu 16 Kasım 2005'in ikinci nesli olan Xbox 360'ı piyasaya sundu. 70 milyonun üzerinde konsol, 30 Eylül 2012'ye kadar dünya çapında satıldı.

2006

Sony, aynı zamanda PS3 olarak da bilinen PlayStation 3 konsol oyun sistemini 11 Kasım 2006'da Japonya'da yayınladı ve kısa bir süre sonra Kuzey Amerika ve Avrupa'da piyasaya sürüldü.

2006

Nintendo, 19 Kasım 2006'da Kuzey Amerika'daki Wii oyun konsolu sistemini ve 2 Aralık 2006'da Japonya'da piyasaya sürdü. 31 Aralık 2012 itibariyle, dünya çapında 99 milyondan fazla satıldı.

2006

Crysis”, Elektronic Arts tarafından yayınlanan 13 Kasım 2007'de PC’ler için piyasaya sürüldü.

2009

Minecraft oyunu, 7 Ekim 2011'de Android işletim sistemi cihazları, 17 Kasım 2011'de iOS cihazları ve 18 Kasım 2011'de PC'ler için piyasaya sürüldü.

2012

Blizzard Entertainment, 15 Mayıs 2012'de PC ve Mac için Diablo 3'ü piyasaya sürdü, ilk 24 saatte 3.5 milyon kopya satarak yeni bir rekor kırdı.


Türkiye’de dünyadaki dönüşüme benzer şekilde oyun sektöründen etkilenmiş ve oyun kültürü hızla değişime uğramıştır. 2016 yılında Türkiye’de dijital oyun oynayanların sayısı ülke nüfusunun yaklaşık yarısına ulaşmıştır. Tablo 3 ve Tablo 4’te Türkiye’de dijital ortamda oynanan oyunlar sıralanmıştır.

Tablo 3 Türkiye’de Google Play Store Verilerine Göre En Çok Oynanan Mobil Oyunlar (Dijital Oyunlar Raporu, 2017a)4

1. CLASH ROYALE

Kategori:

Strateji Oyunları

Oyun Puanı:

4,5/5

İndirilme Sayısı:

100.000.000+

Oyun Üreticisi:

Supercell - Finlandiya

2. CLASH OF CLANS

Kategori:

Strateji Oyunları

Oyun Puanı:

4,6/5

İndirilme Sayısı:

100.000.000+

Oyun Üreticisi:

Supercell - Finlandiya

3. 101 YÜZBİR OKEY PLUS

Kategori:

Masa oyunları

Oyun Puanı:

4,8/5

İndirilme Sayısı:

10.000.000+

Oyun Üreticisi:

Peak Games - Türkiye

4. LAST EMPİRE-WAR Z

Kategori:

Strateji Oyunları

Oyun Puanı:

4,2/5

İndirilme Sayısı:

50.000.000+

Oyun Üreticisi:

im30.net – Hong Kong

5. CLASH OF KİNGS

Kategori:

Strateji Oyunları

Oyun Puanı:

4,2/5

İndirilme Sayısı:

50.000.000+

Oyun Üreticisi:

Elex Tech - Çin

6. GAME OF WAR - FİRE AGE

Kategori:

Strateji Oyunları

Oyun Puanı:

3,9/5

İndirilme Sayısı:

50.000.000+

Oyun Üreticisi:

Machine Zone, Inc. - ABD

7. LEGACY OF DİSCORD-FURİOUSWİNGS

Kategori:

Aksiyon

Oyun Puanı:

4,3/5

İndirilme Sayısı:

10.000.000+

Oyun Üreticisi:

GTarcade - Çin

8. ZYNGA POKER - TEXAS HOLDEM

Kategori:

Kumarhane Oyunları

Oyun Puanı:

4,4/5

İndirilme Sayısı:

50.000.000+

Oyun Üreticisi:

Zynga - ABD

9. OKEY PLUS

Kategori:

Masa oyunları

Oyun Puanı:

4,8/5

İndirilme Sayısı:

10.000.000+

Oyun Üreticisi:

Peak Games - Türkiye

10. GODDESS: PRİMAL CHAOS - TR

Kategori:

Rol Oyunu

Oyun Puanı:

4,5/5

İndirilme Sayısı:

1.000.000+

Oyun Üreticisi:

Koramgame – Hong Kong


Tablo 4 Türkiye’de 2016 Yılında En Çok Oynanan PC/Konsol Oyunları (Dijital Oyunlar Raporu, 2017b)4

1. FİFA 2017

Kategori:

Spor Oyunları

Oyun Üreticisi:

ELECTRONIC ARTS - ABD

2. PES 2017

Kategori:

Spor Oyunları

Oyun Üreticisi:

KONAMI - JAPONYA

3. GTA V(Grand Theft Auto 5)

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

ROCKSTAR GAMES - ABD

4. UNCHARTED 4

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

NAUGHTY DOG - ABD

5. NBA 2K17

Kategori:

Spor Oyunları

Oyun Üreticisi:

2K GAMES - ABD

6. MORTALKOMBAT X

Kategori:

Dövüş Oyunları

Oyun Üreticisi:

NETHERREALM STUDİOS - ABD

7. TOM CLANCY’S THE DİVİSİON

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

UBİSOFT –FRANSA

8. NEED FOR SPEED

 

Kategori:

Yarış Oyunları

Oyun Üreticisi

ELECTRONIC ARTS - ABD

9. WWE 2K17

Kategori:

2K Sports

Oyun Üreticisi:

ELECTRONIC ARTS - ABD

10. FAR CRY PRİMAL

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

UBİSOFT - FRANSA

Dünyada dijital oyun sektörünün büyümesiyle beraber Türkiye’de oyun şirketleri de faaliyet göstermeye başlamıştır. Bazı yerli oyun üreticileri Tablo 5’de sıralanmıştır. Oyun üreticilerinden geliri 685 milyon dolar civarındadır ve Türkiye oyun gelirleri bakımından dünyada 16. sıradadır. Oynanan oyunların gelirlerine göre dağılımı yapıldığında; gelirlerin % 42,5 i mobil oyunlardan, % 57,5 i bilgisayar ve oyun konsollarından oynanan oyunlardan elde edilmiştir4.

Tablo 5 Türkiye'deki Oyun Şirketleri (Dijital Oyunlar Raporu, 2017c,)4

Türkiye’deki Oyun Şirketleri

Firma İsmi

Web sitesi

Açıklama

MoraLabs

http://www.moralabs.com/

Çoklu platformlara mobil oyunlar geliştiren bir oyun stüdyosudur. Deneyimli bir ekip ile dünya kalitesinde oyunlar ve uygulamalar geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Sobee Studios

http://www.sobee.com.tr/

İKV, ICF, Süpercan başlıca ürünleridir.

TaleWorlds Entertainment

 

https://www.taleworlds.com/

Mount&Blade ve Warband ile dünya genelinde tanınmıştır.

Motionblur

http://www.motionblur.com/tr/index.htm

Kabus 22 ilk ürünleridir.

Yoğurt Teknolojileri

http://www.infosfer.com/

Pusu oyunu ile Yogurt3D oyun motoru önemli ürünleridir.

Oyun Stüdyosu

http://www.oyunstudyosu.com/

Sanalika ile PETePET oyunları önemli ürünleridir.

Vector Games GmbHLtd

http://www.vector-games.com/login/index_tr.php

VG Spaceship Race, No Limits: Speed Car Race, Öykünün Rüyası, Maceracı Kuş İstanbulda, gibi oyunların yapımcısı, mobil oyun geliştiricisi stüdyo.[

Momentum DMT[

https://www.momentum-dmt.com/en/

Culpa Innata ilk video oyunlarıdır.

Gamester

http://www.gamester.com.tr/

Townster ilk video oyunlarıdır.

Pixofun

http://www.pixofun.com/

Facebook üzerinde Footbo City ve Mucit Köy oyunlarını geliştirmişlerdir.

Zibumi

http://www.zibumi.com/

iOS'a özel oyunlar çıkarmaktadır. En bilinen oyunu Pop the Corn'dur.

Zoetrope Interactive

http://zoetrope-interactive.com/

İlk oyunları Darkness Within'dir.

Creavect

http://www.creavect.com/

Mobil oyun geliştiriciliği dışında e-dergi ve çeşitli web portalları da geliştirmektedirler. İzledin mi? ve Warfield başlıca ürünleridir.

Mobilecraft

http://www.mobilecraft.net/

iOS ve Android başta olmak üzere mobil aygıtlara yönelik oyunlar geliştiren ve yayınlayan bir şirkettir. Flick Shoot ve Real Basketball amiral gemileridir.

Flash Atölyesi

https://www.flashatolyesi.net/

Türkiye'deki en ünlü Flash Oyun web sitelerine Flash Oyunlar geliştirerek katkıda bulundular. Şimdi ise flash oyunların haricinde iOS ve Android platformları için mobil oyunlar yapmaktalar.

Panteon

http://www.panteon.com.tr/

Panteon, 2004 yılından itibaren oyun geliştiren deneyimli bir ekip tarafından Türkiye’nin ilk tarayıcı tabanlı oyunu ‘Savasim’ (2004), Son Savaş (2008), Orta

Doğu Savaşı (2009) gibi başarılı yapımların ardından 2012 yılında kurulmuş bir oyun firmasıdır. Firma 6 farklı tarayıcı tabanlı oyun ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı desteğiyle kendi oyun motorunu geliştirdikten sonra, 2013 yılından itibaren mobil oyunlara odaklanmıştır. Şirket yeni teknolojilerin geliştirilmesi için de TÜBİTAK destekleriyle çeşitli Ar-Ge çalışmaları yapmaktadır.

Trifles Games

https://triflesgames.com/

Mobil cihazlar için oyun geliştiren bir oyun takımıdır. 5 kişilik bir ekipten oluşmuştur. İlk oyunları Space Cherry dir.

Gamikro

http://www.gamikro.com/

Android, ios ve windows8 için oyun ve uygulama üretmektedir. Özellikle Red Ball gibi 2d gravity oyunları yapmaktadır.

King Foe

http://kingfoe.com/games.html

Android ve iOS için oyunlar geliştirmektedir. Büyük Kültür Bilgi Yarışması, Zombi Avcısı Eray, Çark Yıldızı, şu an yayında olan oyunlarıdır.

Imaginite Games

http://www.imaginitesoft.com/

Steam, xbox ve Playstation için oyun geliştirmektedir. MechaGore, Imprisoned Light şuanda yayında olan oyunlarıdır.

Madbyte Games

http://www.madbytegames.com/

2012 yılında İstanbul’da kurulmuş bir oyun geliştirme stüdyosudur. Dünya çapında yayınlanmakta olan MMOFPS (Massively Multiplayer Online First Person Shooter – Devasa Çok Oyunculu Çevrimiçi Birinci Şahıs Nişancı) oyunu Zula’yı geliştirmeye devam etmektedir.

Kod Obur

http://kodobur.com/tr

Kodobur Nisan 2010’da Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın vermekte olduğu Teknogirişim Sermaye Desteğiyle ODTÜ Teknokent içerisinde kurulmuştur.

Şirket kuluçka evresini tamamladıktan sonra kadrosuna yeni geliştiriciler ve tasarımcıları da katarak ekibini büyütmüştür.

Crytek

http://crytek.com/

1999 yılında Frankfurt’ta 3 Türk kardeş tarafından kurulan Crytek’in bugün Kiev, Budapeşte, Sofya, Seul, Şangay ve İstanbul’da da ofisleri bulunmaktadır.

Birçok ödül kazanan oyunlar geliştiren firmanın oyunları arasında Far Cry, Crysis serisi, Ryse: Son of Rome, Hunt ve Warface gibi oyunlar bulunmaktadır.

Alictus

https://alictus.com/

Alictus 2011 yılının sonunda bir girişim olarak doğdu ve 2013 Ağustos ayında Alictus Yazılım A.Ş. adıyla şirketleşti. Geliştirdiği oyunlar arasında Ocumons,

Candy Rush, The Burglas bulunmaktadır. Şirketin vizyonunda yenilikçi sosyal oyunlar, uygulamalar ve animasyonlar geliştirmek bulunmaktadır.

Peak Games

https://peak.games/

Geliştirdiği mobil oyunlarla dünya genelinde 500 milyondan fazla kişiye ulaşan Türk teknoloji şirketidir. 2017 yılında ABD’li oyun şirketi Zynga ile 100 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı. Peak Games, uygulama geliştiren teknoloji şirketlerinin 2017 yılında App Store ve Google Play platformlarından elde ettikleri gelirler bazında sıralandığı 52 şirketlik listede 37’nci sırada yer aldı. Bu listeye Türkiye’den girebilen tek şirket olmuştur. (Kaynak. https://www.appannie.com/en/insights/app-annie-news/app-annie-52-top-app-publishers-2017/)

Gram Games

http://gram.gs/

İstanbul ve Londra’da iki stüdyoda toplamda 77 çalışanıyla faaliyet gösteren ve innovatif bir mobil oyun stüdyosudur. “1010!” ve “Six!” gibi oyunları ile dünyanın en başarılı bulmaca oyunu üreticileri arasında yer almaktadır. 2018 yılında ABD’li oyun üreticisi Zynga’ya 250 milyon dolar karşılığında satılmıştır.

Apps

http://apps.com.tr/

2014 yılında Bilkent Cyberpark’ta kurulan oyun şirketidir. KOSGEB tarafından desteklenmiş olup 5 milyon aşkın kullanıcıya ulaşan mobil oyun olan A Word oyunun geliştirmişlerdir.

Mildmania

http://mildmania.com/

2013 yılında TÜBİTAK teşviği ile kurulan bu şirket, mobil oyun geliştirme üzerine odaklıdır. Darklings, Rop, Cattch oyunları ile tanınmıştır. Darklings ile çıktığı hafta App Store'da üst sıralarda yer alarak dünya medyasından da oldukça olumlu tepkiler alarak ses getirmiştir.

 

OYUN SEKTÖRÜNÜN DÜNYADAKI DURUMU

Oyun sektörünün dünyadaki gelişimine bakıldığında, yeni bir sektör olmasına rağmen özellikle 2000’li yılların sonrasında nihai ürünün dijital olarak satın alınabilmesine olanak sağlayan teknolojilerin gelişimi beraber çok hızlı bir ivme ile büyüdüğü gözlenmektedir.

2011-2015 yılları arasında küresel oyun sektörü piyasası 54,2 milyar dolardan 71,3 milyar dolara yükselmiştir. 2020 yılı itibariyle de oyun sektörünün piyasa değeri 90,1 milyar dolara yükseleceği tahmin edilmektedir. Küresel oyun sektörünün büyüme hızı, yıllık yaklaşık yüzde 5,8 olarak gerçekleşmektedir7.

 

Kaynak: Clairfield International, 2018 17

 

Şekil 1 Küresel Video Oyunları Pazarı

 

Küresel oyun pazarı, 2017 yılında yaklaşık olarak 78,6 milyar ABD doları değerindedir. Çin, bu pazarın yaklaşık yüzde 35’ini kaplayarak pazara 27,6 milyar dolarlık katkıda bulunmuştur. Büyük nüfusu ve her geçen gün artan gelir seviyesi ile Çin’de çok fazla kişi oyun ve oyun ekipmanları almaktadır. ABD, yüzde 25,1’lik bir pazar payına sahip olup ikinci sıradadır. Bu ülkeleri sırasıyla Japonya, Almanya ve Birleşik Krallık takip etmektedir7.

Bölgesel olarak pazarın büyüklüğü incelendiğinde ise yüzde 47’lik payıyla Asya Pasifik ülkeleri ilk sıradadır. Bu eğilim özellikle mobil oyun alanında belirgin vaziyettedir. Asya, 2016 yılında 24,8 Milyar ABD doları gelir elde ederken, Kuzey Amerika, Latin Amerika ile beraber toplamda 15 milyar ABD dolar gelir elde etmiştir7.


Kaynak: Clairfield International, 2018 7

Şekil 2 Bölge başına küresel oyun pazarı (2016)

Tablo 6 Oyun Satışı Gelirlerine Ülke Sıralaması (Dijital Oyunlar Raporu, 2016 ve Clairfield International, 2018)4,7

Ülke

Nüfus

İnternet Kullanan Nüfus

Toplam Gelir (Milyon ABD Doları)

Çin

1.382.324.000

746.937.000

27.000

ABD

324.119.000

250.818.000

24.800

Japonya

126.324.000

119.073.000

12.432

Almanya

80.683.000

71.980.000

4.094

Güney Kore

50.504.000

46.087.000

4.052

Birleşik Krallık

65.112.000

60.619.000

3.941

Fransa

64.669.000

56.023.000

2.771

Kanada

36.287.000

32.656.000

1.841

İspanya

46.065.000

37.403.000

1.779

İtalya

59.802.000

41.230.000

1.720

Brezilya

209.568.000

131.381.000

1.439

Rusya

143.440.000

109.483.000

1.330

Meksika

128.633.000

78.573.000

1.217

Avustralya

24.310.000

21.031.000

1.206

Tayvan

23.509.000

21.055.000

968

Türkiye

79.623.000

45.751.000

685

 

Oyunlar, oynandığı platformlara göre değerlendirildiğinde ise TV/konsol, PC/MMO (binlerce kişinin internet üzerinden aynı anda oynayabildiği oyun) ve cep telefonları tüm oyun pazarının neredeyse % 85,0’ını oluşturmaktadır. Tabletler, sıradan web oyunları ve avuç içi cihazlar kalan % 15,0’ı oluşturmaktadır7.
 

Kaynak: Clairfield International, 2018 7

Şekil 3 Oynandığı platforma göre oyunların pazarı

Dünyadaki en büyük oyun üreticilerine baktığımız zaman ise Japonya menşeli Sony Computer Entertainment şirketinin ilk sırada olduğu görmekteyiz.

Tablo 7 En Büyük Küresel Oyun Yayımcı Şirketleri (Dijital Oyunlar Raporu, 2016)4

Şirket Adı

 

 

1. Sony Computer Entertainment - Japonya

2.Microsoft Studios - ABD

3.Nintendo - Japonya

4.Sega - Japonya

5.Activision Blizzard - ABD

6.Namco Bandai - Japonya

7.Electronic Arts - ABD

8.Konami - Japonya

9.Ubisoft - Fransa

10.Take-Two Interactive - ABD

11.Square Enix - Japonya

12.ZeniMax Media - ABD

13.Capcom - Japonya

14.MTV Games - ABD

15.Warner Bros, Interactive - ABD

16.Namco- ABD

17.Valve - ABD

18.Atlus- Japonya

19.Zynga - ABD

 

 

 

2018 yılında en çok oynanan ilk 10 oyuna baktığımızda ise ABD’li oyun şirketlerinin önde olduğu görülmektedir.

Tablo 8 Dünyada en çok oynanan oyunlar17

1. FORTNİTE: BATTLE ROYALE

Kategori:

Savaş Oyunları

Oyun Üreticisi

EPIC GAMES – ABD

2. GRAND THEFT AUTO V

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

ROCKSTAR GAMES - ABD

3. TOM CLANCY'S RAİNBOW SİX SİEGE

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

UBİSOFT –FRANSA

4. OVERWATCH

Kategori:

Aksiyon Oyunları

Oyun Üreticisi:

BLİZZARD ENTERTAİNMENT - ABD

5.PLAYERUNKNOWN'S BATTLEGROUNDS

Kategori:

Savaş Oyunları

Oyun Üreticisi:

PUBG CORPORATİON – GÜNEY KORE

6. MİNECRAFT

Kategori:

Strateji Oyunları

Oyun Üreticisi:

MOJANG - İSVEÇ

7. LEAGUE OF LEGENDS

Kategori:

Savaş Oyunları

Oyun Üreticisi:

Riot Games - ABD

8. ROCKET LEAGUE

Kategori:

Spor Oyunları

Oyun Üreticisi:

PSYONİX - ABD

9. CALL OF DUTY: WWII

Kategori:

Savaş Oyunları

Oyun Üreticisi:

ACTİVİSİON - ABD

10. CALL OF DUTY: BLACK OPS II

Kategori:

Savaş Oyunları

Oyun Üreticisi:

ACTİVİSİON - ABD


SONUÇ ve ÖNERİLER

Oyunun kelime kökeni ve tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Türk tarihi ve kültürü açısından da oyun, önemli bir yere sahiptir. Oyunun kelime anlamı, Türk Dil Kurumuna göre yetenek ve zekâ geliştirici, belli kuralları olan, iyi vakit geçirmeye yarayan eğlence olduğudur.

Oyun ve oyunların gelişimi değerlendirildiğinde son elli yıldır büyük bir dönüşüm yaşanmaktadır. Toplu halde sokakta, bahçe ve parklarda oynanan oyunlar yerini, bireysel şekilde oynanabilen dijital oyunlara bırakmıştır. Özellikle çocuklar tarafından oyunlar, bilgisayar, telefon, tablet, konsol vb. yeni nesil dijital cihazlar yoluyla oynanmaya başlamıştır. Bu sebeple, çok geniş bir kültürü barındıran Türk oyunlarından birçoğu geleneksel hale gelerek unutulmuş ve birçoğu da unutulmaya devam etmektedir.

Dünyadaki oyun geliştirici firmalarının menşelerine bakıldığı zaman pazardaki en büyük payın Çin başta olmak üzere Asya Pasifik ülkelerindeki oyun geliştirici firmalara ait olduğu ve hemen arkasından ise ABD’li şirketlerin geldiği görülmektedir. Türkiye’nin küresel pazardaki payının ise yaklaşık yüzde 1 civarındadır.

Türkiye’de mobil ortamlarda en çok oynanan oyunlarda ise yine yabancı firmalar tarafından geliştirilen oyunlar yoğunluktadır. Yerli firma olan Peak Games tarafından geliştirilen “101 Yüzbir Okey Plus” ve “Okey Plus” oyunları da mobil ortamda en çok oynanan(indirilen) oyunlardandır. En çok oynanan ilk 10 PC/Konsol oyunları sıralamasında ise tamamında yabancı oyun geliştirici firmalar hâkimdir. Oyun türlerine bakıldığında ise spor oyunları, aksiyon ve savaş oyunları dikkat çekmektedir. Dünyada en fazla oynanan türlerde de yine Türkiye’ye benzer olarak savaş ve aksiyon oyunları göze çarpmaktadır.

Önümüzdeki yıllarda küresel oyun pazarının daha da büyüyeceği tahmin edilmekte olup 2020 yılı itibariyle 90 milyar dolar olacağı tahmin edilmektedir. Bu noktada; Türk oyun sektörünün büyüyeceği ve küresel pazardan daha fazla pay almak için çalışmalarını hızlandıracağı beklenmektedir.

Oyun sektörünün mevcut sorunlarını tartışmak ve geleceğe dair yol bir haritası belirlemek üzere Ankara Kalkınma Ajansı tarafından bazı çalıştaylar düzenlenmiştir. Bu çalıştaylar sonucunda da “Dijital Oyun Sektörü Raporu” yayınlanmıştır. Ankara ili baz alınarak hazırlanmıştır. Ancak üç eksen de belirtilen stratejiler genel ve ortak sorunlara çözüm aramaktadır.3

Bu rapora göre 3 ana başlık altında verilen tedbir ve öncelikler tanımlanmıştır.

Eksen 1: Fiziksel ve Teknik Altyapı

Strateji 1.1 - Oyun sektörüne yönelik hizmet sunacak ön kuluçka ve kuluçka merkezlerinin geliştirilmesi

ve bu işleve sahip yeni merkezlerin kurulması

Strateji 1.2 - Oyun sektöründeki yenilikçi eğilimleri takip etmek ve alanlarda çalışma yapmak üzere

ortak çalışma laboratuvarlarının kurulması

Strateji 1.3 - Oyun sektörünün gelişimine ve konsolidasyonuna yönelik yeni hizmet alan ve altyapılarının geliştirilmesi ya da mevcut merkezlere entegre edilmesi

Eksen 2: İnsan Kaynağı Politikaları

Strateji 2.1 - Üniversitelerdeki eğitim programlarının oyun sektörünün farklı bileşenlerine hizmet edecek biçimde çeşitlendirilmesi

Strateji 2.2 - Örgün eğitim dışında oyun sektöründe insan kaynakları kapasitesinin geliştirilmesine yönelik teknik eğitimlerin verilmesi

Eksen 3: Kamu Destekleri

Strateji 3.1 - Kamu kurumları tarafından uygulanan mevcut destek programlarının düzenlenmesi

Strateji 3.2 - Oyun sektörünün yapısı ve ihtiyaçlarına yönelik yeni destek programlarının oluşturulması

KAYNAKÇA

  1. Abebooks.com. (2018). 9780198642244 - Oxford Latin Dictionary - AbeBooks. [online] Available at: https://www.abebooks.com/book-search/isbn/9780198642244/
  2. Game.” Servent - Wiktionary, en.wiktionary.org/wiki/game
  3. Dijital Oyun Sektörü Raporu. (2016). Ankara Kalkınma Ajansı.
  4. Dijital Oyunlar Raporu. (2017). Retrieved from http://www.guvenliweb.org.tr/dosya/82MsL.pdf
  5. Euro-DMC, h. (2018). Osmanlıca Türkçe Sözlük, lügât,. [online] EURODMC. Available at: https://www.luggat.com/index.php#ceviri
  6. Game history. (2017, June 27). Retrieved from https://www.computerhope.com/history/game.htm
  7. Gaming Industry – Facts, Figures And Trends. (2018). Clairfield International. Retrieved from http://www.clairfield.com/wp-content/uploads/2017/02/Gaming-Industry-and-Market-Report-2018.01-2.pdf
  8. Kalem, M. (2015, August 13). Osmanlı Devletinde Eğlence Kültürü. Retrieved from http://akademikperspektif.com/2014/07/27/osmanli-devletinde-eglence-kulturu/
  9. Kirişcioğlu, F. (2013). Saha (Yakut) Türkçesinden Hareketle Türk Etimolojik Sözlüğüne Bir Katkı. Retrieved from http://turkoloji.cu.edu.tr/CAGDAS TURK LEHCELERI/fatih_kiriscioglu_saha_turkcesi_etimolojik_sozluk.pdf
  10. Nkfu.com. (2018). Oyun İle İlgili Atasözleri Deyimler ve Anlamları. [online] Available at: http://www.nkfu.com/oyun-ile-ilgili-atasozleri-deyimler-ve-anlamlari/.
  11. Oğuz, M. Ö, & Ersoy, P. (2005). Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Çocuk Oyunları. Gazi Üniversitesi THBMER Yayını.
  12. Oxford Dictionaries | English. (2018). game | Definition of game in English by Oxford Dictionaries. [online] Available at: https://en.oxforddictionaries.com/definition/game
  13. Play(n.). (n.d.). Retrieved from https://www.etymonline.com/word/play
  14. Rowe, M. (1992). The Definition of 'Game'. Philosophy, 67(262), 467-479. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/3751702
  15. Tdk.gov.tr. (2018). Türk Dil Kurumu. [online] Available at: http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.5b4a80e65c77c6.30614438.
  16. Tekin, T. (1993). Irk Bitig The Book of Omens. [online] Available at: http://altaica.ru/LIBRARY/Tekin%20Talat/Tekin_Irk%20Bitig%20-%20The%20Book%20of%20Omens%201993.pdf
  17. The 50 Most Popular Video Games Right Now. (n.d.). Retrieved from https://www.ranker.com/list/most-popular-video-games-today/ranker-games
  18. Türktaş, M. (1999). Divani) Lügatit- Türk'te Yer Alan ve XI. Yüzyılda Türkler Arasında Oynanan Oyunlar. PAÜ. Eğitim Fakültesi Dergisi,5.