İçindekiler
Dergi Arşivi

Türkiye Antarktika Bilimsel Seferleri

İlknur İNAM / Daire Başkanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü) - Eda ÜNAL/ Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü) - Mesut KOÇAK / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü)

 

Antarktika Kıtası’nda bilimsel amaçla bulunan ilk Türk’ün 1967 yılında ABD’nin Plateau İstasyonu’nda çalışmalar yapan Atok Karaali olduğu bilinmektedir. Bu tarihten sonra bireysel girişimler ile 2016 yılına kadar birçok Türk bilim insanı Kıta üzerinde bilimsel araştırmalar yapmak için bulunmuştur. Yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda 3 Türk bilim insanının ismi kıtada 3 farklı noktaya (Karaali Kayalıkları, İnan Tepesi, Tilav Buz Yalağı) verilmiştir. 2016 yılında ise, Ukrayna Ulusal Antarktika Araştırmalar Merkezi ile ortaklaşa yapılan çalışma sonucu 7 farklı üniversite ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’ndan (TÜBİTAK) toplam 13 Türk bilim insanı Türk Antarktik Araştırma Seferi 2016’yı (TAAS 2016) gerçekleştirmiştir. Bu tarihten sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin Antarktika Antlaşmalar Sistemi içerisinde “Danışman Devlet” statüsünü kazanabilmesi, bilimsel çalışmaların kurumsal bir çatı altında yürütülmesi, bu çalışmaları sürdürebilir bir hale getirebilmesi ve bilimsel çalışmalarını belirli bir bölgede yoğunlaştırılması için T.C.Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde ve İstanbul Teknik Üniversitesi teknik koordinasyonunda “Antarktika’ya Bilim Üssü Kurulması Projesi” ortaya konulmuştur.
Proje kapsamında;

• 26 Şubat – 4 Nisan 2017 tarihleri arasında 1. Ulusal Antarktik Bilim Seferi (TAE-1),
• 7 Mart – 24 Nisan 2018 tarihleri arasında ise 2. Ulusal Antarktik Bilim Seferi (TAE-2) düzenlenmiştir.

2019 yılı başında gerçekleştirilmesi planlanan 3. Antarktik Bilim Seferi (TAE-3)’nin hazırlık çalışmaları da devam etmektedir.

Türk Bilim Üssü için gerekli ön fizibilite çalışmaları ve kıta üzerinde bilimsel kutup araştırmalarını yapmak gerçekleştirilen TAE-1’in öncelikli hedefleri olmuştur. 38 gün süren sefere İstanbul Teknik Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi ve Hitit Üniversitesi’nden 9 araştırmacı katılım sağlamıştır. Deniz seferi olarak planlanan TAE-1’de coğrafi bilgi sistemleri, denizcilik meteorolojisi, deniz, canlı, yer bilimleri ile deniz buzu gözlemleri gerçekleştirilmiştir. Türk Bilim Üssü için gerekli ön fizibilite çalışmaları kapsamında ise 17 topografik kara ölçümü ile 38 alanda gözlem, 45 noktadan numuneler alınmak suretiyle toplamda 2 milyon metrekarelik ölçüm alanında incelemeler yapılmış, literatür taraması gerçekleştirilmiş, uydu görüntüleri, meteorolojik veriler, proje raporları ve bölge çalışanlarının tecrübesinden faydalanılmıştır. Rota olarak lojistiğin kolay sağlanması, iklimin daha yumuşak olması ve daha güvenli bölge olması nedeniyle Antarktika Yarımadası’nın batı kıyıları tercih edilmiştir. Sefer sonucunda, kurulması planlanan üssün Antarktika Yarımadası’nın batı kıyılarında ve 68° güney enleminin kuzeyinde konuşlandırılması durumunda yaz sezonunda kullanılabilir zamanını artıracağı ve üssün işletme maliyetlerinde büyük bir azalmaya sebep olacağı tespit edilmiştir.

2018 yılında gerçekleştirilen TAE-2 seferinin öncelikli hedefleri ise TAE-1 kapsamında yapılan ön fizibiliteyi tamamlamak ve kıta üzerinde bilimsel kutup araştırmalarını yapmak olarak belirlenmiştir. Bilimsel kutup araştırmaları kapsamında kıtaya gidecek Türk Bilim İnsanlarının tespitine yönelik sefer araştırma alanlarını içerek şekilde proje çağrısına çıkılmıştır. Katılımcıların belirlenmesi amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı temsilcisinin de yer aldığı ve farklı üniversite temsilcilerinden teşkil edilen Bilimsel Değerlendirme Komisyonu oluşturulmuştur. Bilimsel Değerlendirme Komisyonu tarafından yapılan değerlendirmeler neticesinde 15 projenin kabul edilmesine karar verilmiştir. Bilim insanlarının yapacağı projelerin uluslararası camiada bilinirliğini artırmak üzere Antarktika Antlaşması Sekreteryasına Sezon Öncesi Bildirim yapılmıştır.

 
Şekil 1. Sefer Katılımcılarının Antarktika Kıtasındaki Görüntüsü, TAE-1 ve TAE-2

28 kişi ile gerçekleştirilen TAE-2 seferinde Boğaziçi Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Piri Reis Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, TÜBİTAK ve TRT’den katılımcılar yer almıştır. Kara ve deniz seferi olarak planlanan TAE-2’de jeoloji, mikrobiyoloji, deniz biyolojisi, göl (tatlı su) çalışmaları, bitkibilim, sedimantoloji, tıp, meteoroloji/atmosfer, jeodezi, deniz biyolojisi, buzul bilimi, oşinografi alanlarında çalışmalar yürütülmüştür. Seferde 10 kişi 26 gün (10 gün hazırlık + 16 gün bilimsel) süren kara kampında çalışmalarını sürdürmüş, deniz seferi ise 36 gün olarak icra edilmiştir.


Şekil 2. Sefer Katılımcılarının Karada Kurdukları Kampın Görüntüsü, Risopatron Üssü, TAE-2

Antarktika kıtasında kurulacak Türk Bilim Üssü’nün konumunun tespitine yönelik TAE-I1kapsamında ön fizibilite çalışmaları yapılan alanlar analitik hiyerarşi yöntemi kullanılarak ve ön fizibilite raporları incelenerek değerlendirilmiş ve 4 alan TAE-2 kapsamında çalışma alanı olarak belirlenmiştir. TAE-2 seferi süresince belirlenen 4 alanla ilgili jeolojik, yapı-zemin çalışmaları, jeodezik/topografik ve lojistik değerlendirmelerde bulunulmuş, deniz ve kara örneklemeleri ve ölçümleri yapılmış olup kurulması planlanan Türk Bilim Üssü’nün konumun tespite yönelik fizibilite çalışması için ihtiyaç duyulan veri toplanmıştır.

Hâlihazırda 2019 yılı Şubat ayında başlatılması ve yaklaşık 30 gün sürmesi öngörülen TAE-3 ile ilgili hazırlık çalışmaları yürütülmektedir. Bu çerçevede sefere katılacak projelerin ve araştırmacıların belirlenmesi için proje çağrısına çıkılmış ve değerlendirme çalışmaları tamamlanma aşamasına gelmiştir. TAE-3 seferinde, TAE-2’de olduğu gibi kara ve deniz seferi şeklinde bir planlama yapılmakta olup yabancı bilim insanlarının da sefere katılımına yönelik bir çalışma yürütülmektedir.

Kaynakça
• Ulusal Antarktik Bilim Seferi TAE-1 Raporu (2017), İstanbul Teknik Üniversitesi Kutup Araştırmaları Uyg-Ar Merkezi
• İkinci Ulusal Antarktika Bilim Seferi Fizibilite Raporu (2018), İstanbul Teknik Üniversitesi Kutup Araştırmaları Uyg-Ar Merkezi