İçindekiler
Dergi Arşivi

Türkiye Elektrik-Elektronik Sektörünün Rekabet Yeteneğinin Analiz Edilmesi

Özkan ÖZKARA / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Genel Müdürlüğü)

 

1. Giriş

Elektrik-Elektronik sektörü giderek her sektörün her alanında yer alan bir yapıya kavuşmuş ve hemen hemen her sektörle ilişkisi, etkileşimi artmıştır. Bazılarında bu ilişki, o sektör ürünlerinin bir kısmı elektronik çözümler olmadan işlevin yerine getirilemeyeceği kadar köklü ve kalıcı duruma gelmiştir. Örneğin, artık bilgisayar kontrolü olmadan çalışabilen otomobil motoru üretilmemektedir. Her sektörün içine bu denli işlemiş bir alanda yaygın ve etkin varlık gösteremediğimiz durumda, diğer sektörlerdeki rekabet gücümüzün zora girmesi kaçınılmazdır. Bu nedenle elektronik sektörü tematik bir unsur hâline gelmiştir ve ülkemizin rekabet gücünün ortaya konulması gerekmektedir.

2. Analizde Kullanılan Parametreler

2.1. PRODY

Hausman, Hwang ve Rodrik1 tarafından yapılan çalışmalarda rekabetçilikle ilgili değişkenler tanımlanmıştır. Aşağıdaki formülde ifade edilen PRODY bir ürün veya ürün grubunun ülke toplam ihracatı içindeki payının diğer ülkelerin payları toplamına bölünmesi ve bu oranın ülkelerin kişi başı milli gelirleri ile çarpılarak toplanması sonucu bu değerlerin toplulaştırılmasıyla oluşan bir ifadedir.

2.2. EXPRODY

Ürünlerin veya ürün gruplarının PRODY değerlerini kullanarak bir ülkenin toplam ihracatının kişi başı milli gelir içeriği ya da verimliliği hesaplanabilir. Bir ülkenin ihracat deseni ile ilintili olan verimlilik düzeyini ölçen değişkene EXPRODY denmektedir. Hausmann, Hwang ve Rodrik (2007) EXPRODY değerinin kişi başına milli gelirle yüksek pozitif ilişkisi olduğunu göstermiştir.

EXPRODY değişkeni, bir ülkenin ihracat sepetindeki tüm ürünlerin veya ürün gruplarının toplam ihracattan aldıkları payların ürünlerin veya ürün gruplarının PRODY değerleriyle çarpılıp bu değerlerin toplulaştırılması ile hesaplanmaktadır. Diğer bir ifadeyle EXPRODY değişkeni ürünlerin toplam ihracattan aldıkları payların ürünlerin PRODY değerleri ağırlıkları toplamıdır. Bir ülkenin EXPRODY değeri aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır.

Türkiye 2015 yılı EXPRODY değeri 18.849 $ olup bu değerle dünyada 61. sırada yer almaktadır.

2.3. Ekonomik Karmaşıklık Endeksi - ECI (Economic Complexity Index)

Ekonomik karmaşıklık endeksi3 ülkelerin ihracat ve üretim yapısının karmaşıklığını ve yetkinliğini göstermektedir. Ekonomik karmaşıklık düzeyi yüksek olan ülkelerin ihracat sepetinde çok sayıda çeşitlendirilmiş ürün bulunurken, bu ürünler uzmanlık gerektiren ve az sayıda ülke tarafından üretilen karmaşık ürünlerdir. Söz konusu ürünleri üreten ülkelerin zenginliği, doğal kaynaklardan veya yüksek milli gelirden ziyade ekonomilerindeki bilgi birikimi ve uzmanlık sayesinde olacağını göstermektedir. Son zamanlarda, bir ülkenin ekonomisinin sürdürülebilirliği sadece yurtiçi gayri milli hasıla (GSYİH) değeriyle değil aynı zamanda ekonomik karmaşıklık endeksine bakılarak da değerlendirilmektedir. Türkiye ECI sıralamasında 41. sırada yer almaktadır

2.4. Ürün Karmaşıklık Endeksi - PCI (Product Complexity Index)

Genel olarak az sayıda ülke tarafından ihraç edilen yani uzmanlık gerektiren bir ürün daha karmaşık üretim yapısı gerektirmektedir. Buna karşılık bir ürünün az sayıda ülke tarafından ihraç edilmesi bazı örneklerde karmaşıklığı göstermeyebilir, bu ürün doğal bir kaynak olabilir. Ancak bu doğal kaynağa ait karmaşıklık endeksi ürünü ihraç eden ülkelerin az sayıda çeşitlendirilmiş ürün ihraç ettiğinden düşük olacaktır.

Bir ürünün ortaya çıkabilmesi için ürünün yapısına ve üretim sürecine göre bir bilgi birikimi gerekmektedir. Bu bilgi birikimi üretilecek ürünün karmaşıklığı ile doğru orantılıdır. Örneğin elektronik sensör üretimi çok karmaşık olup kumaş üretimine göre çok daha fazla bilgi gerektirmektedir. Üretim süreci ve yapısı karmaşık olan ürünler daha fazla değere sahip olup belirli teknolojik düzeydeki ülkeler tarafından üretilebilmektedir.

2.5. Pazar Konsantrasyonu (Çeşitlilik):

Rekabet yoğunluğu ya da çeşitlilik genellikle Hirschmann-Herfindahl Endeksi (HHI) ile ölçülür. HHI, bir ürün grubundaki toplam ihracattan ülkelerin aldığı payların karelerinin toplamıdır. , i ülkesinin k ürün grubundaki toplam ihracattan aldığı pay ile o ürün grubunun (HS4 veya HS6 düzeyde) HHI değeri aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır:

HHI, 0-1 aralığında değişiklik göstermektedir. Ürün grubunda bir ülke sadece ihracat gerçekleştiriyorsa endeks 1 değerini alır bu da pazarın tam konsantre olduğunu belirtir. Endeks değeri sıfıra yaklaştıkça ürün grubunda rekabet daha kolaylaşır. Üretim süreci önemli uzmanlık gerektirmeyen birçok ülke tarafından ihraç edilebilen ürünlerde pazar konsantrasyonu sıfıra çok yakındır. Üretim süreci uzmanlık gerektiren ve belirli bir bilgi birikimi gerektiren ürünlerde ise az sayıda ülkenin ihracat yapmasından dolayı pazar konsantrasyonu yüksek değerlerde olup 1 değerine yakınlaşmaktadır. Elektronik ve elektrik sektörlerinde bu değer dörtlü kod ürün gruplarına göre 0,03-0,28 arasında değişmektedir.

2.6. Karşılaştırılmalı Üstünlük - RCA (Revealed Comparative Advantage)

RCA kavramı ilk olarak Ricardo tarafından 1817’de2 tartışılmıştır. Balassa (1965)3 ise RCA değişkeninin günümüzde de kullanılan genel formülünü tanıtmıştır. RCA, bir ülkenin diğer ülkelere kıyasla bir ürün grubunda ihracat avantajı olup olmadığını ölçmek amacıyla kullanılmaktadır. i ülkesinin k ürün grubunda ihracatını, i ülkesinin toplam ihracatını, k ürün grubunda dünya toplam ihracatını ve dünya toplam ihracatını göstermek üzere i ülkesinin bir t yılında k ürün grubundaki RCA değeri aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır.4

Genel olarak RCA değeri 1’den büyükse bir ülkenin bir üründe veya ürün grubunda rekabetçi olduğu varsayılmaktadır.

2.7. Normalize Edilmiş Karşılaştırılmalı Üstünlük - PRCA (Pengertian Revealed Comparative Advantage)

RCA değerinin normalize edilerek hesaplanmasıyla oluşturulmuştur:

PRCA = (RCA-1)/(RCA+1)

PRCA değeri formülden de görülebileceği gibi -1 PRCA 1 değeri arasında olacaktır. PRCA 0 bir ülkenin o üründe rekabetçi olarak ihracat yaptığını gösterir.

3.Grafiklerle PRODY-Rekabetçilik Analizi

Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı sektörü kısaca elektronik sektörü hızlı büyüyen bir sanayi koludur. Özellikle 2000’li yıllarla birlikte yeni ürünler dünya ticaretinde çok önemli bir konuma gelmiştir. Sektörde rekabetçi olarak ihracat yapan ülkeler aynı zamanda ekonomik, teknolojik ve endüstriyel olarak gelişmiş ülkelerdir. Dünya pazarında rekabetçi olarak ihracat yapan ülke sayısı azdır. PRODY ve PRCA bileşenleri kullanılarak sektör özelinde ülkelerin rekabetçilik ve ekonomik ve teknolojik yönden gelişmişlikleri karşılaştırılmıştır.

Elektrikli teçhizat imalatı sektörü başta enerji olmak üzere birçok sektöre ve kullanıcıya ürün ve girdi sağlayan önemli bir sanayi koludur. Sektörde rekabetçi olarak ihracat yapan ülkeler ekonomik, teknolojik ve bilimsel olarak gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdir. Dünya pazarında rekabetçi olarak ihracat yapan ülke sayısı azdır. PRODY ve PRCA bileşenleri kullanılarak sektör özelinde ülkelerin rekabetçilik ve ekonomik, teknolojik ve endüstriyel yönden gelişmişlikleri karşılaştırılmıştır.

Karşılaştırma için ülkelerin belirlenmesinde kullanılan filtreler aşağıda sıralanmıştır:

  • Elektrik ve elektronik ürünleri ülke ihracat trendi 2007-2015>0
    ECI Sıralama<30
  • EXPRODY>20.0004

Bu filtreler kullanıldığında elektronik sektöründe Çin, ABD, Güney Kore, Singapur, Almanya, Meksika, Malezya, Tayland, İsviçre, Çek Cumhuriyeti, Polonya, Slovakya, Avusturya, İsrail, Romanya, Estonya ve Slovenya listelenmiştir. Bu ülkeler arasından bölgeler göz önünde bulundurularak ABD, Güney Kore, Singapur, Meksika, Malezya, Polonya, Slovakya, İsrail ve üretim potansiyeli dikkate alınarak Japonya için PRODY-PRCA rekabetçilik grafikleri oluşturulmuştur.

Bu filtreler kullanıldığında elektrik sektöründe ise Çin, Almanya, ABD, Güney Kore, Meksika, Polonya, Birleşik Krallık, Çekya, Singapur, Hollanda, Tayland, Macaristan, Malezya, Avusturya, İsviçre, Romanya, Slovakya, Slovenya, İsrail ve Estonya listelenmiştir. Bu ülkeler arasından bölgeler göz önünde bulundurularak Çin, ABD, Almanya, Japonya, Meksika, Polonya, Çekya ve Romanya için PRODY-PRCA rekabetçilik grafikleri oluşturulmuştur.