İçindekiler
Dergi Arşivi

Türkiye’de Motosiklet Sanayisinin Küreselleşme Potansiyeli

Sinan DURMAZ / Sanayi ve Teknoloji Uzman Yardımcısı (Sanayi Genel Müdürlüğü)

 

Özet
Motorlu araçlar üretimi ana ve yan sanayisiyle beraber çok büyük bir sektör olup, şu an ihracatta Türkiye’nin bir numaralı sektörü konumundadır. Ana ve yan sanayisiyle sağladığı istihdam da ülkemizdeki iş olanaklarına büyük katkı sağlamaktadır. Motorlu araçlar denince; akla ilk gelen otomobillerden, otobüs, kamyon, traktör ve motosikletlere kadar birçok sektörde üretime ev sahipliği yapan ülkemizin motosiklet sektörünün durumu incelenmektedir.

Bu çalışmada, ülkemizde motosiklet sanayisi tüm açılardan incelenip, küresel pazardaki büyük söz sahibi ülkelerin sanayileriyle karşılaştırılarak örneklendirmelerle değinilecektir. Bunların yanında, motosikletlerin üretimi ve ülkemizde sanayi alanındaki tüm gelişmeleri takip eden Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının motosikletlerle ilgili yaptığı çalışmalara yer verilecektir. Motosikletler konusunda ulusal ve uluslararası hukuki metinlere ve uygulamalara değinilecek olan çalışmanın içerisinde, motosikletler ve üretim, BSTB’nin yapmakta olduğu tip onay belgelendirme ile ilgili tanımlar, tip onay belgelendirmeye haiz olan araç kategorileri ve mevzuatı ile ilgili bilgiler de yer almaktadır.

Giriş
Dünyanın artık her bir köşesine ne kadar rahat ulaşılabildiği göz önüne alındığında, küreselleşme potansiyeline sahip olan ürünlerimizin küresel pazarda artık yerini alma zamanının geldiği düşünülmektedir.

Küreselleşme örneklerine bakıldığında, Güney Kore son 15 yılda inanılmaz bir şekilde elektronik sektöründen otomotiv sektörüne kadar marka değeri yüksek ürünlerde atağa kalkmış ve dünya pazarında önemli bir paya sahip olmuştur. Pazarda tutunabilmesi için gerekli olan süre uzun bir zaman zarfı iken kat edilen mesafede kaliteli katma değeri yüksek ürünleri üretip piyasaya sunması çok etkili olmuştur.

Motosiklet sektöründe ise Japon menşeili ürünler yıllardır gelen pazar üstünlüklerini korumakta, oluşturdukları markalarla kaliteli ürünlerini revaçta tutmaktadırlar. Japon markaların birçok AB ülkelerinde hatta rekabet içerisinde olduğu ABD’de dahi satış rakamlarının yüksek olması ürünlerinde ne kadar iyi pazarlama yaptıklarını göstermektedir.
Son dönemlerde ülkemizde siyasi istikrar ve güven ortamının bulunması, mali disiplinin devamı ve uygun vergi politikalarının uygulanması, böylece; yatırımların arttırılması, talep istikrarının sağlanması, iyi yetişmiş insan gücümüzün varlığı, güçlü yabancı ortaklarımızın bulunması, en son teknolojiyi uygulayan üretim tesislerimizin mevcudiyeti, Ar-Ge’ye önem verilmesi, küreselleşme, rekabet gücünün gelişmesi ve ihracatta süreklilik kavramlarını içeren ülkemiz için bu sektör değerlendirilmektedir.

Önemli motosiklet üreticilerinin bulunduğu ülkemizde küresel pazarda yer alan kaliteli markaları sayesinde hem ülke reklamına hem de milli gelire büyük katkısı olacağı düşünülmektedir.

Motosiklet Sektörünün Durumu ve Küreselleşme Potansiyeli
Dünya Motosiklet Sektörü

Sektörel bazda küreselleşmenin temelini oluşturan tüm etmenlerin yanısıra dünyada motosiklet sektörünün durumunun ülkemizdeki duruma oranla inceleneceği bu bölümde dünyadaki bu sektöre ait bilgiler, istatistikler çerçevesinde ülkemizde motosiklet sektörünün ne kadar ve nasıl küreselleşebileceği hakkında fikir sahibi olabilecek düzeye gelinebilecektir. İlk olarak özellikle pazarda eksenin kaydığı kıta olan Asya’nın bazı ülkelerine değinilmiştir. Daha sonra AB üyesi ülkelerin ve ülkemizin sektörel durumu incelenerek sektörümüzün küreselleşme potansiyeli daha net olarak ortaya çıkarılmıştır.

Tablo 1. Japonya’da 2012 Yılında Yapılan Üretim Sayısı

Motosiklet

Toplam (Birim)

Geçen Yıla Göre Değişim (Yüzde)

50 cc ve altı

90.886

% 13 azalma

51-125 cc

39.569

% 38 azalma

126-250 cc

91.925

% 12 azalma

250 cc üstü

373.093

% 2.2 artış

Kaynak: JAMA Production and Export Summary Report.

Tablo 2. Hindistan’da 2009-2012 Üretilen Motorlu Araç Sayısı

Motosiklet

Toplam (Birim)

Geçen Yıla Göre Değişim (Yüzde)

50 cc ve altı

90.886

% 13 azalma

51-125 cc

39.569

% 38 azalma

126-250 cc

91.925

% 12 azalma

250 cc üstü

373.093

% 2.2 artış

Kaynak: SIAM Industry Statistics Production Trend.

Tablo 3. Çin’de 2012 Yılında Yapılan Üretim Sayısı

Motosiklet

Toplam (Birim)

Geçen Yıla Göre Değişim (Yüzde)

İki Tekerlekli

21.316.197

13.54% azalma

Üç Tekerlekli

2.313.594

1.57%  azalma

Toplam

23.629.791

12.50% azalma

Kaynak: CAAM Motorcycle Statistics, 2013.

Japonların otomotiv sektöründe ne kadar güçlü olduğu zaten bilinmektedir. Motosiklet sektöründe de Yamaha, Honda, Kawasaki ve Suzuki gibi çok büyük markalarla damgasını vuran Japonya, bu sektörde büyük söz sahibi bir ülke konumunu uzun yıllar devam ettirecek gibi gözükmektedir. Özellikle 250 cc üstü motor hacmine sahip yarış amaçlı da kullanılan araçların üretiminde neredeyse tek el olan ülkenin markaları bu pazarda büyümeye devam etmektedir.

İç pazarda kendine yeten ülkelerden biri olan Hindistan’da üretilen araçların belli bir kısmı Asya’daki diğer ülkelere ihraç edilirken Avrupa’ya ihracat da gün geçtikçe artmaktadır. Ülkemiz pazarına da girmeye çalışan Hint menşeili firmalar ülkemizde pazar araştırması yapmakta Bakanlığımız ve yetkili teknik servislerimizden konu hakkında bilgiler almaktadır.

Özellikle son yıllarda dünyada akla gelebilecek her sektörde üretim ve ihracat rakamlarıyla hâkimiyeti ele geçiren Çin Halk Cumhuriyeti’nin, 2020li yıllarda dünyanın en zengin ekonomisine sahip olacağı düşünülmektedir. Günümüz itibariyle sahip olduğu sanayi, tüm dünyanın ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanmış olmakla beraber en kaliteli ürünlerden imitasyon üretime kadar geniş yelpaze de üretim yapmaktadır. Ülke bu yüzden motosiklet sektöründe de çok güçlü bir konumda bulunmaktadır. Yaşanan global ekonomik krize rağmen ülkemiz dışında büyüme gösteren bir diğer ülke olan Çin’de son dönemde motosiklet üretimi ve satışlarında azalmalar yaşansa da ihtiyaç odaklı ürün geliştirmeleri, geniş ürün ağı ve ucuz işçilik sayesinde ucuz maliyetlere sattıkları ürünlerini satmaya devam edeceklerdir.

Avrupa’daki motosiklet sektörünün durumu, coğrafi konumlar dikkate alınarak çeşitli analizler yapılmakta olup sektörün durumu irdelenmektedir. Önemli ekonomik güce sahip olan ülkelerin motosiklet sektöründeki ihracat, üretim, pazar payı, istihdam, kapasite gibi birçok farklı alanda sahip oldukları ve ülkemizle olan kıyaslamasının sektörümüze katkı yapabileceği düşünülmektedir.

Türkiye Motosiklet Sektörü
Motosikletin hem üretim hem de gelişim tarihine bakıldığında; bu tarihte pek yer almayan ülkemizin bu süreçte biraz geç kaldığı gerçeğine rağmen şu an sahip olduğu üretim, kapasite ve pazarla dünyada bu sektörde önemli bir yere sahiptir. Türkiye, otomotiv ana ve yan sanayisinde sahip olduğu potansiyel ve tecrübesiyle gerek Avrupa gerekse Asya ülkelerinin sektöre yaptığı yatırımları yakalamış hatta birçoğunu geçmiştir. Son zamanlarda ülkemizde yaşanan ekonomik istikrar, sanayimize de yansımakta ve sanayi ürün trendlerini ülkemize doğru kaymasına sebep olmaktadır. Yerli marka otomobile sahip olmaya yakın olduğumuz bu dönemde yerli motosiklet markalarımızın çok öncesinden var olduğu gerçeğiyle ülkemizin motosiklet sektöründe büyük bir güç olabilitesi hep bulunmaktadır.

Tablo 4. Ülkemizdeki Motosiklet Üreticileri

Üretici

Markası

Bulunduğu İl

Kuralkan A.Ş.

Kanuni

İstanbul

Ramzey Motosiklet

Ramzey

İstanbul

TT Motor A.Ş.

TT

İstanbul

Uğur Motorlu Araçlar A.Ş.

Uğur, Mondial

Aydın

Asya Motor

Asya, Pumarex

Aydın

Lifan Motosiklet (Çin menşeili)

Lifan

Düzce

Oruç Motorlu Araçlar

IZH Planet

Diyarbakır

Baş Isı San.

Kadırga

Trabzon

Bisan A.Ş.

Bisan

İzmir

Borbis

Arora

Adana

Kuba Motor

Kuba

Gaziantep

Yuki A.Ş.

Yuki, Kral

İstanbul

Oskar Makine Ltd. Şti.

Oskar

Ankara

Seger Motosiklet

Seger

Bursa

Kaynak: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı veri tabanı

Tablo 5. Ülkemizdeki Yerli Üretim Miktarı

Üretim

2009

2010

2011

2011 (1-3)

2012 (1-3)

Miktar (Adet)

89.348

141.170

254.810

47.566

66.928

Değişim (%)

-

58

80

-

41

Endeks

100

158

285

100

141

Kaynak: T.C. Başbakanlık Resmi Gazete. (2012). İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2012/2). EK-1.19.07.2012 gün, 28358 sayılı.

Yerli üreticilerin yıllık üretim adetleri 2009 yılına göre artış göstererek 2011 yılında 250 bin seviyesini aşmıştır. Son iki yılın ilk üç aylık rakamları da 2012 yılında üretimin bir önceki yıla göre % 41 oranında arttığını göstermektedir.

Yıl

Ürün adı

İhracat (Euro)

İthalat (Euro)

2013

Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları; bunların aksam, parça, aksesuarı

1.892.790.205

1.436.907.431

Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Dış Ticaret İstatistikleri Veri Tabanı

Sonuç ve Öneriler
Özellikle AB ülkelerinin yaşadığı ekonomik krizin etkilerine rağmen büyüyen bir ekonomiye sahip ülkemizin önem verdiği büyüme etmenlerinden olan yüksek teknolojiye bağlı olarak üretilen katma değeri yüksek ürünlerin sanayi potansiyeli gün geçtikçe artmaktadır. Bu potansiyelin farkında olan ve ülkemizde bilim, teknoloji alanında da önemli yerlere gelmesini sağlaması amacıyla 2011 yılında Sanayi ve Ticaret Bakanlığının yerini alan Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı her sektörün nabzını tutmaktadır. Ülkemizde ihracat rekorlarını kıran otomotiv sektöründe de söz sahibi olan Bakanlığımızda belli periyotlarla yayımlanan sektör raporları da bunu kanıtlar niteliktedir. Binek otomobil gibi motorlu araçların hep gölgesinde kalan motosiklet sektörünün ülkemizdeki piyasa değeri yaklaşık 300 milyon dolar değerinde olmakla birlikte birçok yerli markaya sahiptir. Yerli marka otomobilin gündemde olduğu günümüzde yerli motosiklet üretiminin olduğu unutulmamalıdır. Dünyada bu sektör; Asya ülkelerinin ya kendi markalarının çok ön planda olduğu ya da diğer üreticilerin Asya topraklarında üretime geçtiği bir dönemde bulunmaktadır. Almanya, Avustralya, Arjantin, ABD ve Birleşik Krallık gibi çok sayıda üreticiye sahip büyük ülkelerde üretimine son veren firmaların bulunması ve dünyada yaşanan ekonomik kriz bu ekseni Asya’ya kaydırmış olup, Çin ve Hindistan gibi her sektörde büyük atılımlara imza atan ülkelerin eline geçmeye başlamıştır. Üretimin genelde montaj olarak gerçekleştiği ülkemizde yerli üreticilerimizin ise bu sektörde sahip olduğumuz potansiyelle dünyadaki ekonomik buhranı fırsata çevirmesi içten bile değildir. Komple motosikletlerden ayrı olarak ülkemizde bulunan motosiklet aksam üreticilerinin de pazarlarını sadece yurt içi olarak değil de yurtdışında da çeşitli ülkelere ihraç edebileceği düşünülmektedir. Bunlardan motosiklet lastikleri için ülkemizde büyük çapta üretim gerçekleştiren firmalar olsa da, motosiklet aksesuarları üreticileri için aynı durum geçerli değildir.

Küreselleşebilme adına her ne kadar Çin, Hindistan gibi ülkelerin üreticileriyle rekabet etmek kolay olmasa da yerli üreticilerimize öneri olarak;
- Motosikletlerin sadece iki tekerlekli araçlar olmadığı düşünülürse moped, skuter ve motosikletlerin yanı sıra golf araçları, ATV gibi araçların üretilmesi,
- Geleceğin enerji çeşidi sayılabilecek yakıt türleriyle çalışan araçların da üretilebilmesi için çalışmalar yapılması,
- Sadece ülkemizde değil çeşitli pazarlara açılacak çalışmaların yapılması veya sektörde ortak pazar partnerlerinin bulunması,
- Başlangıçta tüm dünyada olmasa da sektörel ürünlerin Afrika’nın yanı sıra, Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri ile zengin Arap ülkelerine ihracat girişimlerinde bulunulması,
- Kendi markalarına sahip çıkma bilinciyle yaşayan çok sayıda gurbetçi vatandaşımızın olduğu ülkelere ihracat girişimlerinde bulunulması düşünülmektedir.

Bu adımlar üreticilerimizin ihracat rakamlarını daha da yukarılara çekebileceği için bu potansiyeller ışığında ihracat stratejileri belirleyebilirler.

Ülkemizde motosiklet kullanımına göz attığımızda; motosiklet kullanıcı sayısının komşumuz Yunanistan’a oranla bile ne kadar az olduğu gerçeği bile kullanım bakımından çok gerilerde olduğumuzu göstermektedir. Vatandaşlarımızın can ve mal güvenliğinin en üst düzeyde korunması bilinciyle motosiklet kullanımı hakkında ilgili kamu kurumlarının yapması gerekenler:
- İlgili kamu kurumları tarafından motosiklet kullanımı ve farkındalığını artırmak adına stratejiler oluşturulması,
- Her geçen gün yoğunlaşan trafik önlemleri adına vatandaşlarımıza daha hızlı hizmet sunabilmek adına olarak ilgili kurumlarda bulunan sağlık ve emniyet birimlerince motosiklet ekiplerinin yaygınlaştırılması,
- Kamu spotu veya çeşitli basın, yayım araçları yoluyla ülkemizde motosiklet sektörü hakkında vatandaşlarımıza bilinçlendirme yapılması,
- Motorlu araçların sahip olduğu yakıt tüketimlerinin fazla olması nedeniyle yakıt tüketim miktarları çok az olan motosiklet kullanımının özendirme çalışmalarının yapılması,
- İlgili kamu kurumlarınca gelecekte bir adım öne çıkabileceğimiz elektrikli, hibrit veya çevreyle dost teknoloji üretim yapabilecek tesislerin kurulması veya var olan tesislerin bu yönde üretime yapması için yerli üreticilerimize bilinçlendirme çalışmaları yapılması,
- Yerli üreticilerin korunması adına yapılan ithalatta koruma tedbirlerinin ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca ortak çalışmalar yapılarak sıklaştırılması,
- Motosikletler adına kurulmuş olan dernek, organizasyon ve federasyonların ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarıyla her türlü bilgi alış verişinde bulunması,
- Yerli üretimi desteklemek adına ithalat yoluyla gelen kask, lastikler gibi tüm motosiklet aksamlarının Ekonomi Bakanlığı veya Gümrük ve Ticaret Bakanlığı nezdinde gümrüklerde uygunluk kontrollerinin sıkılaştırılması,
- Bahse konu kontrollerin daha teknik olması açısından ilgili diğer Bakanlıklardan da görüş alınarak Bakanlığımızca görevlendirilen TSE’ye devredilmesi,
- Piyasaya arz edilmiş ürünlerin Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ve Bakanlığımız piyasa gözetim ve denetim genel müdürlükleri kanalıyla denetimlerini artırması,
- Ekonomi Bakanlığı, TÜİK ve Bakanlığımız gibi sektörel verileri elinde bulunduran kamu kurum ve kuruluşlarıyla bilgi paylaşımı yapılması gerekirse ortak bir veri tabanı kurularak sektörün daha yakından takip edilmesi ve iyileştirme stratejilerinin oluşturulması düşünülmektedir.

Ülkemizde tüm sanayi kollarını içeren sanayi kuruluşlarının iyileştirme çabalarına ağırlık veren Bakanlığımız motosiklet sektöründe de çalışmalarını sürdürmektedir. Bu çalışmaların önemli adımlardan biri olan sanayi ürünlerinin üretiminin artması da Bakanlığımızca uygulanan stratejiler sayesinde gerçekleşmektedir. Ayrıca 2009 yılından bu yana Sanayi Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilen ve 2011 yılında hız kazanan tip onay belgelendirme hizmetleri tüm de otomotiv sektör temsilcileri tarafından beğeni elde etmektedir. Kendini sürekli yenileyen ve geliştiren Bakanlığımız çözüme yönelik pratik kararlarıyla sektörün nabzını tutmaya devam edecektir.

Bunlara ek olarak Bakanlığımızca yapılması gerekenler:
- Motosiklet sektörünün küreselleşebilme potansiyellerinin ortaya konması için motosiklet strateji belgesinin oluşturulması,
- Sektörün daha etkin kontrol edebilmek için sektörde bulunan federasyon, organizasyon ve derneklerle ve ayrıca ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarıyla bilgi alış verişinde bulunulması,
- Tip onay belgesi düzenleyen onay kuruluşu olan Bakanlığımızın yerli üreticilere daha iyi hizmet verebilmesi adına AB onay kuruluşlarındaki yapıya benzer yapılara kavuşturulması,
- Bakanlığımızın belgelendirmeden ziyade motosikletlerle ilgili mevzuat ve strateji işlerini yürütmesi görevinin üstlendirilmesi,
- Ayrıca belgelendirme, test, sürücü belgeleri, araç muayene gibi işlemleri yürütmesi için Bakanlığımıza bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluş olarak ayrı bir kurumun kurulması,
- Genel Müdürlüğümüzde yapılan Tip Onay Belgelendirme işlemlerinin tüm dünyaya açılan bir hizmet olduğu düşünülürse internet web sayfamızın güncel tutulması ayrıca web sayfalarımızın İngilizce dilinde de olması için çalışmaların yapılması düşünülmektedir.

Kaynakça

China Association of Automobile Manufacturers, (2013). Motorcycle Statistics.
http://www.caam.org.cn/english/newslist/a104-1.html
Japan Automobile Manufacturers Association, Inc. (2012). Production and Export Report, http://www.jama-english.jp/statistics/production_export/2012/index.html

Society of Indian Automobile Manufacturers, (2012). Production Trend, Industry Statistics, http://www.siamindia.com/scripts/production-trend.aspx

T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. (2007). Otomotiv Sanayii Özel İhtisas Komisyonu Raporu Ankara: T.C. Başbakanlık

T.C. Başbakanlık Resmi Gazete. (2012). İthalatta Korunma Önlemlerine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2012/12). 19.07.2012 gün, 28358 sayılı.
Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı. (2013). Dış Ticaret istatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu Veritabanı. Şubat 2013. http://tuikapp.tuik.gov.tr/disticaretapp/

United States of America Department of Commerce. (2012). Motorcycles European Market Briefs 2011-2012. http://export.gov/build/groups/public/@eg_main/@byind/@autotrans/documents/webcontent/motocycles046223.pdf