İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2012 IV. Çeyrek Sonuçları Açıklandı

Dursun BALKAN - Yücel ÖZKARA - Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ Sanayi ve Teknoloji Uzmanları (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

İmalat sanayi genelinde 2012 yılı IV. Döneminde, çalışan kişi başına üretim endeksi önceki yılın aynı dönemine göre %2,04 azalmış, bir önceki döneme göre ise %8,98 artış göstermiştir.

Önceki yılın aynı dönemine göre çalışan kişi başına üretim endeksinde imalat sanayiyi oluşturan bölümlerden 14’ünde artış görülmüş, en büyük artışın “Tütün ürünleri imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür.

 


Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü, Resmi İstatistik Programı kapsamında hesapladığı ve yayımladığı Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri’ni 1 Nisan 2013 Pazartesi günü kamuoyuyla paylaşmıştır. Bu dönemde de EFİS Rev. 2’ye (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması) göre sanayinin “B-Madencilik Taşocakçılığı”, “C-İmalat Sanayi” ve “D-Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı” kısımları, Ulusal Verimlilik İstatistikleri’nin kapsamını oluşturmuştur. Ana Sanayi Grupları Sınıflaması (MIGs) çerçevesine uygun şekilde 5 sanayi grubunda da göstergeler hesaplanmıştır.

Şekil 1 İmalat Sanayinde Üç Aylık Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi ve Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi

İmalat sanayi çalışan kişi başına üretim endeksinin ve çalışılan saat başına üretim endeksinin aldığı değerler Şekil 1’de görülmektedir. Çalışan kişi başına üretim endeksi, 2012 yılı dördüncü döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre (2011 yılı IV. dönemine göre) %2,04 azalarak 121,78 değerini almıştır. Çalışan kişi başına üretim endeksi, bir önceki döneme göre ise (2012 yılı III. dönemine göre) ise %8,98 artmıştır. Çalışılan saat başına üretim endeksi 2012 yılı dördüncü döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre %1,65 azalmış ve 125,23 değerini almıştır. Çalışılan saat başına üretim endeksinde, bir önceki döneme göre ise %6,86 artış yaşanmıştır. Zaman serilerinin izlediği seyir incelenirken yıllık değişimlerin izlenmesi daha sağlıklı sonuçlar verecektir. Bunun nedeni dönemlik değişimlerin belli bir bölümünün mevsimsel etkiler içermesidir. Bu amaçla Şekil 2’de imalat sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi ile mevsimsel etkilerden arındırılmış endeks bir arada gösterilmiştir.

   

Şekil 2 İmalat Sanayi Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi ve Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış Endeks

Çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, mevsimsel etkilerden arındırılmış seriler kullanılarak incelendiğinde özellikle önceki döneme göre yapılan değerlendirmeler daha anlamlı olacaktır.  İmalat sanayi için mevsimsel etkilerden arındırılmış verimlilik serisinin bir önceki döneme göre düşüş sergilediği gözlenmektedir. İmalat sanayinde çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki döneme göre %8,98 oranında artarken, mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki döneme göre %0,62 oranında artmıştır. Bu değişim Şekil 2’de sunulmaktadır. Bu rakamlar mevsimsel etkilerden arındırılmamış verimlilik endeksinin bir önceki döneme göre değişiminin pozitif yönde olduğunu, mevsimsel etkiler göz önüne alınıp bu etkiler giderildiğinde ise çalışan kişi başına üretim endeksindeki değişimin küçük miktarda da olsa pozitif yönde olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla mevsimsel etkilerden arındırılmış serileri incelemek daha gerçekçi sonuçlar ve yorumlar yapılmasını sağlayacaktır.


Şekil 3 İmalat Sanayi Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi geneli, gerek imalat sanayi verimliliğinin belirleyicisi, 2009 yılı ile 2010 yılının ilk yarısında yatay seyreden ve 2010 yılının ikinci yarısından itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olarak, üretim miktarı olmuştur. Şekil 3’te görüldüğü gibi istihdam 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 12 çeyrekte, dönemlik ortalama %1,30 ile düzenli olarak artmıştır. İstihdam düzeyine 2005 yılından itibaren bakıldığında; son dönemlerde istihdam düzeyinin artarak en yüksek seviyeye ulaştığı görülmektedir. Benzer şekilde üretim endeksi de önceki yıllara göre karşılaştırıldığında en yüksek seviyeye 2012 yılı dördüncü çeyreğinde ulaştığı ortaya çıkmaktadır. Böylece işgücü verimliliği seviyesinin ana belirleyicisi geçmişe göre istikrarlı biçimde artan istihdam ve üretim endeksleri olmuştur. Bu durum mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinde de görülmektedir (Bkz. Şekil 2). 2012 yılı son çeyreği bir önceki döneme göre hem istihdamın hem üretimin hem de verimliliğin artış gösterdiği bir dönem olmuştur.

  

   
Şekil 4 Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri orijinal seri ve mevsimsel etkilerden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde sanayiyi oluşturan kısımların hepsinde orijinal serilerin büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsimsel etkilerin ortadan kaldırıldığı serilerdeki değişimlerin daha küçük olduğu görülmektedir. İmalat sanayi ile madenciliğin mevsimsel etkilerden arındırılmış serilerine bakıldığında, mevsim dışı faktörlerin verimlilik üzerinde büyük dalgalanmalar yarattığı; özellikle de madencilik kısmındaki yaz-kış dönemi üretim miktarı değişiminin verimliliği etkilediği göze çarpmaktadır. Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısmında ise değişimlerin orijinal seride değişken seyretmesine karşın, mevsimsel etkilerden arındırılmış seride negatif yönlü bir değişimin hakim olduğu; toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan madencilik ve imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim yakaladığı görülmektedir.


Şekil 5 İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (2005 - 2012)

2005 ile 2012 yılları arasını kapsayan dönemde imalat sanayini oluşturan 24 bölüm incelendiğinde “Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı”, “Makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı”, “Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı”, “Tekstil ürünlerinin imalatı”, “Gıda ürünlerinin imalatı”, “Kauçuk ve plastik ürünlerin imalatı”, “Deri ve ilgili ürünlerin imalatı” bölümlerinin verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bu bölüm dışında kalan 17 bölümün verimliliklerinin artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyüme eğiliminin yıllık ortalama %16,58 ile “ağaç, ağaç ürünleri ve mantar ürünleri imalatı (mobilya hariç); saz, saman ve benzeri malzemelerden örülerek yapılan eşyaların imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür.

 Tablo 1. 2005 - 2012 Dönemi Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri


Toplam Sanayi

%2,40

Sanayinin Kısımları

Madencilik

%0,67

İmalat

%2,10

Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

%5,72

Ana Sanayi Grupları

Ara Malları

%1,99

Dayanıklı Tüketim Malları

%3,19

Dayanıksız Tüketim Malları

%2,19

Enerji

%4,72

Sermaye Malları

%1,32

Tablo 1’de ana sanayi grupları, sanayinin kısımları ve toplam sanayi için hesaplanan çalışan kişi başına üretim endeksinin 2005 yılı ile 2012 yılı arası yedi yıllık ortalama büyüme oranları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde  “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı”nın %5,72 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise %0,67 ile “Madencilik”te olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama %4,72 ile “Enerji” de olduğu görülmektedir.

Şekil 6 Ana Sanayi Grupları (MIGs) Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Trend Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları çalışan kişi başına üretim endeksi serilerinin trendleri gösterilmiştir. Bu noktada kullanılan trend kavramı orijinal seriden mevsimsel etkilerin ve düzensiz şokların çıkarılmasıyla elde edilen uzun dönemli eğilimi ifade etmektedir.
2008 yılı son dönemleri ile 2009 yılının ilk dönemlerinde küresel düzeyde var olan krizde ana sanayi gruplarının trend değişimlerine bakıldığında bazı grupların durgunluktan etkilendiği, bazı grupların ise hemen hemen etkilenmediği görülmektedir.  Dayanıklı Tüketim Malı Üretimi ile Dayanıksız Tüketim Malı Üretimi işgücü verimliliklerinin uzun dönem eğilimleri, küresel kriz dönemi de dâhil olmak üzere istikrarlı bir şekilde artmaktadır. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve havalandırma sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubunda ise belirgin ve istikrarlı bir biçimde artan verimlilik trendi dikkat çekicidir. Tablo 1’de yer alan verilerle birlikte değerlendirildiğinde 2005 ile 2012 yılları arasında; dayanıklı tüketim malı üretiminin ve dayanıksız tüketim malı üretiminin yıllık ortalama verimlilik büyümeleri sırasıyla %3,19 ile %2,19 olarak gerçekleşmiştir. Enerji ana sanayi grubunda ise işgücü verimliliğinin yıllık ortalama %4,72 ile artış eğilimini sürdürdüğü görülmektedir. Küresel kriz döneminden etkilenen Ara Malı Üretimi ile Sermaye Malı Üretimi sanayi gruplarının verimlilik trendlerine bakıldığında ise dalgalı bir yapıda oldukları görülmektedir. Ara Malı üretiminin verimlilik düzeyi kriz önceki dönemi geçmiştir. Diğer ana sanayi gruplarında son iki yıla bakıldığında istikrarlı bir trend yakalanmış olsa da Sermaye Malı üretiminde verimlilik düzeyi dalgalı yapısını korumaktadır.