İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2016 Yılı Dördüncü Dönemi Açıklandı

Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ -Dr. Yücel ÖZKARA / Sanayi ve Teknoloji Uzmanları (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, 2016 Yılı Dördüncü Dönemi, 6 Mart 2017 tarihinde kamuoyuyla paylaşılmıştır. EFİS Rev. 2 (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması-NACE Rev. 2)’ye göre sanayinin “B-Madencilik Taşocakçılığı”, “C-İmalat Sanayi” ve “D-Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı” kısımları, Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri’nin kapsamını oluşturmaktadır. Ana Sanayi Grupları Sınıflaması (MIGs) çerçevesine uygun şekilde beş ana sanayi grubunda da verimlilik istatistikleri hesaplanmıştır.

Şekil 1. İmalat Sanayinde Üç Aylık Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi ve Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi

İmalat sanayi çalışan kişi başına üretim endeksinin ve çalışılan saat başına üretim endeksinin aldığı değerler Şekil 1’de görülmektedir. 2010=100 baz yıllı olarak hesaplanan çalışan kişi başına üretim endeksi, 2016 yılı IV. döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre (2015 yılı IV. dönemine göre) %3,32 artarak 112,64 değerinden 116,37 değerine ulaşmıştır. Çalışan kişi başına üretim endeksi, bir önceki döneme göre ise (2016 yılı III. dönemine göre) ise %21,60 artmıştır. Çalışılan saat başına üretim endeksi 2016 yılı IV. döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre %3,37 artarak 119,84 değerini almıştır. Çalışılan saat başına üretim endeksinde, bir önceki döneme göre ise %12,75 oranında artış gözlenmiştir.

Zaman serilerinin izlediği seyir incelenirken dönemlik değişimlerden ziyade yıllık değişimlerin izlenmesi daha sağlıklı sonuçlar verecektir. Bunun nedeni dönemlik değişimlerin belli bir bölümünün mevsimsel etkiler içermesidir. Buna ilaveten, üç aylık verimlilik istatistikleri çeyreklik dönemlerle yayımlandığı için yıllık eğilimleri görebilmek amacıyla seride mevsimsel düzeltme yapılmış ve Şekil 2’de imalat sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi ile bu endeksin mevsimsel etkilerden arındırılmış serisinin grafiği, 2016 yılı dördüncü döneminde aldıkları değerler ile bir arada gösterilmiştir.

116,37

 

108,77


 

Şekil 2. İmalat Sanayi Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi ve Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış Endeks

Çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, Şekil 2’de görüldüğü üzere mevsimsel etkilerden arındırılmış seriler kullanılarak incelendiğinde iş gücü verimliliği üzerinde özellikle önceki döneme göre yapılan değerlendirmeler daha anlamlı olacaktır. İmalat sanayi için mevsimsel etkilerden arındırılmış verimlilik serisinin de bir önceki döneme göre arttığı gözlenmektedir. İmalat sanayinde çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki döneme göre %21,60 oranında artarken, mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki döneme göre %4,17 oranında artmıştır. Bu rakamlar mevsimsel etkiler barındıran orijinal verimlilik endeksi serisinin bir önceki döneme göre değişiminin pozitif yönde ama görece çok büyük olduğunu, mevsimsel etkiler göz önüne alınıp bu etkiler giderildiğinde ise çalışan kişi başına üretim endeksinin yine pozitif yönlü olmakla beraber fark edilir derecede azaldığını göstermektedir. Dolayısıyla mevsimsel etkilerden arındırılmış serileri incelemek, değerlendirmelerde daha gerçekçi sonuçlara ve yorumlara ulaşılmasını sağlayacaktır.

Şekil 3. İmalat Sanayi Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı


Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, iş gücü verimliliğinin belirleyicisinin 2009 yılı ile 2010 yılının ilk yarısında yatay seyreden ve 2010 yılının ikinci yarısından itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. Şekil 3’te görüldüğü üzere imalat sanayinde istihdam endeksi, 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 28 çeyrekte incelendiğinde, dönem başına ortalama %0,81 ile düzenli olarak artmaktadır. Bahsi geçen son 28 çeyrekte üretim endeksi ve iş gücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %1,62 ve %0,80 olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 28 çeyrekte yıllık bazda sanayi istihdam endeksi %3,70, sanayi üretim endeksi %7,50 ve iş gücü verimliliği %3,67 artmıştır. 2005 yılından itibaren imalat sanayinde istihdam ve üretim düzeyine bakıldığında; son dönemlerde artış eğiliminde oldukları ve özellikle sanayi üretim endeksinin son dönemde fark edilir derecede artış gösterdiği görülmektedir. 2016 yılı dördüncü döneminde istihdam endeksi 119,12 ve üretim endeksi ise 138,50 değerini almıştır. Şekil 3 incelendiğinde imalat sanayinde iş gücü verimliliği seviyesinin ana belirleyicisi geçmişe göre istikrarlı biçimde artmakta olan istihdam endeksinden ziyade istihdam seviyesine nazaran daha değişken şekilde artan üretim endeksi olmuştur. Bu durum mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinde de gözlenmektedir (Bkz. Şekil 2).

Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsimsel etkilerden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde özellikle imalat sanayi ve madencilik kısımlarında orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsimsel etkilerin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. İmalat sanayi ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları kısımlarının mevsimsel etkilerden arındırılmış serileri değerlendirildiğinde, mevsimsellik dışındaki faktörlerin de verimlilik üzerinde dalgalanma yarattığı göze çarpmaktadır. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim arz ettiği gözlenmektedir.

Şekil 5. İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (2005 Ort. – 2016 Ort.)

2005 yılı birinci dönemi ile 2016 dördüncü dönemi arası yıllık ortalama verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Deri ve ilgili ürünlerin imalatı”, “Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı”, “İçeceklerin imalatı”, Tekstil ürünlerinin imalatı” ve “Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı bölümlerinin verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bu bölümler dışında kalan 19 bölümün verimliliklerinin ise artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %8,2 ile “Temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Şekil 5 ve aşağıda yer alan Tablo 1’de verilen büyüme oranları, verimlilik serilerinin başlangıcı olan 2005 yılının ortalama değerleri ile 2016 yılının dördüncü döneminin hesaplanmasıyla ortaya çıkan 2016 yılı ortalama değerlerine dayanılarak hesaplanmıştır.

Tablo 1. 2005-Ort. ile 2016-Ort. Dönemi Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (% değişimler)

Toplam Sanayi

2,01

Sanayinin Kısımları

Madencilik

1,50

İmalat

1,82

Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

7,88

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

Ara Malları

1,01

Dayanıklı Tüketim Malları

2,70

Dayanıksız Tüketim Malları

2,54

Enerji

4,88

Sermaye Malları

1,66

Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan çalışan kişi başına üretim endeksinin 2005 ortalama ile 2016 ortalama arası yıllık ortalama büyüme oranları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı”nın yüzde 7,88 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise yüzde 1,50 ile “Madencilik”te olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama yüzde 4,88 ile “Enerji”de olduğu görülmektedir. Enerji ana sanayi grubuna ilişkin 2010=100 temel yıllı çalışan kişi başına üretim endeksi son dönemde 143,07 değerine ulaşmıştır.

Şekil 6. Ana Sanayi Grupları (MIGs) Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları (MIGs) mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi serileri yer almaktadır. 2008 yılı son dönemleri ile 2009 yılının ilk dönemlerinde küresel düzeyde etkisi görülen krizde ana sanayi gruplarının değişimlerine bakıldığında sermaye malı üretiminde iş gücü verimliğinin durgunluktan oldukça etkilendiği, bazı grupların ise hemen hemen etkilenmediği görülmektedir. Dayanıklı Tüketim Malı Üretimi ile Dayanıksız Tüketim Malı Üretimi iş gücü verimliliklerinin uzun dönem eğilimleri, küresel kriz dönemi de dâhil olmak üzere istikrarlı bir şekilde artmıştır. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubunda ise belirgin ve istikrarlı bir biçimde artan verimlilik trendi 2012 yılından itibaren az miktarda azalma eğilimine girmekle beraber 2013 yılıyla birlikte yakaladığı istikrarlı artış eğilimini sürdürmektedir.