İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2016 Yılı İkinci Dönemi Açıklandı

İmalat sanayi genelinde, çalışan kişi başına üretim endeksi, 2016 yılı II. döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre (2015 yılı II. dönemine göre) %3,64 artmıştır. Çalışan kişi başına üretim endeksi, bir önceki döneme göre (2016 yılı I. dönemine göre) ise %6,16 artmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemine göre çalışan kişi başına üretim endeksinde imalat sanayiyi oluşturan 24 bölümden 13’ünde artış görülmüş, en büyük artış “giyim eşyalarının imalatı” bölümünde gerçekleşmiştir.

Dr. Yücel Özkara - Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ - Dr. Dursun BALKAN Sanayi ve Teknoloji Uzmanları (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistiklerinin, Ulusal Veri Yayımlama Takvimine göre 1 Ekim 2016 tarihinde yayımlanması planlanan 2016 yılı ikinci dönemi, veri derleme ve hesaplama süreçlerinin planlanandan daha erken bitirilmesinden dolayı 6 Eylül 2016 Salı günü kamuoyuyla paylaşılmıştır. Resmi İstatistik Programı Kalite İyileştirme Eylem Planı çalışmaları kapsamında yer alan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri Kalite İyileştirme Eylem Planı, TÜİK ve Bakanlığımız tarafından koordineli olarak yürütülmektedir. Bu eylem planında yer alan zamanlılık ilkesine tam uyum sağlayabilmek amacıyla Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri yayımlama tarihleri 2016 yılı ikinci döneminden itibaren öne çekilmiştir. Böylece Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri bu dönemden itibaren TÜİK tarafından kaynak endekslerin yayımlanmasını takip eden ayın 6’sında yayımlanacaktır. EFİS Rev. 2’ye (NACE Rev. 2 - Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması) göre sanayinin “B-Madencilik Taşocakçılığı”, “C-İmalat Sanayi” ve “D-Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı” kısımları, Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri’nin kapsamını oluşturmaktadır. Ana Sanayi Grupları Sınıflaması (MIGs) çerçevesine uygun şekilde beş ana sanayi grubunda da verimlilik istatistikleri hesaplanmıştır.



Şekil 1. İmalat Sanayinde Üç Aylık Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi ve Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi

İmalat sanayi çalışan kişi başına üretim endeksinin ve çalışılan saat başına üretim endeksinin aldığı değerler Şekil 1’de verilmektedir. 2010=100 baz yıllı olarak hesaplanan çalışan kişi başına üretim endeksi, 2016 yılı ikinci döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre (2015 yılı ikinci dönemine göre) %3,64 artarak 107,01 değerinden 110,91 değerine ulaşmıştır. Çalışan kişi başına üretim endeksi, bir önceki döneme göre ise (2016 yılı birinci dönemine göre) ise %6,16 artmıştır. Çalışılan saat başına üretim endeksi 2016 yılı ikinci döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre %2,88 artarak 115,13 değerini almıştır. Çalışılan saat başına üretim endeksinde, bir önceki döneme göre ise %6,13 oranında artış gözlenmiştir.
Zaman serilerinin izlediği seyir incelenirken dönemlik değişimlerden ziyade yıllık değişimlerin izlenmesi daha sağlıklı sonuçlar verecektir. Bunun nedeni dönemlik değişimlerin belli bir bölümünün mevsimsel etkiler içermesidir. Buna ilaveten, üç aylık verimlilik istatistikleri çeyreklik dönemlerle yayımlandığı için yıllık eğilimleri görebilmek amacıyla seride mevsimsel düzeltme yapılmış ve Şekil 2’de, imalat sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi ile bu endeksin mevsimsel etkilerden arındırılmış serisinin grafiği, 2016 yılı ikinci döneminde aldıkları değerler ile bir arada gösterilmiştir.


Şekil 2. İmalat Sanayi Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi ve Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış Endeks

Şekil 2’de görüldüğü üzere; çalışan kişi başına üretim endeksindeki değişimlerin mevsimsel etkilerden arındırılmış seriler kullanılarak incelenmesi, iş gücü verimliliği hakkında özellikle önceki döneme göre yapılan değerlendirmeleri daha anlamlı kılmaktadır. İmalat sanayi için mevsimsel etkilerden arındırılmış verimlilik serisinin bir önceki döneme göre az da olsa azaldığı gözlenmektedir. İmalat sanayinde çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki döneme göre %6,16 oranında artarken, mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki döneme göre %0,40 oranında azalmıştır. Bu rakamlar mevsimsel etkiler barındıran orijinal verimlilik endeksi serisinin artmasına rağmen, mevsimsel etkilerden arındırılmış verimlilik endeksi serisinin bir önceki döneme göre değişiminin negatif yönde olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla mevsimsel etkilerden arındırılmış serileri incelemek, verimlilik seviyelerine ilişkin değerlendirmelerde daha gerçekçi sonuçlara ve yorumlara ulaşılmasını sağlayacaktır. 


Şekil 3. İmalat Sanayi Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, iş gücü verimliliğinin belirleyicisinin 2009 yılı ile 2010 yılının ilk yarısında yatay seyreden ve 2010 yılının ikinci yarısından itibaren istikrarlı bir artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. Şekil 3’te görüldüğü üzere imalat sanayinde istihdam endeksi, 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 26 çeyrekte incelendiğinde, dönem başına ortalama %0,89 ile düzenli olarak artmaktadır. Bahsi geçen son 26 çeyrekte üretim endeksi ve iş gücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %1,57 ve %0,67 olarak gerçekleşmiştir. 2005 yılından itibaren imalat sanayinde istihdam ve üretim düzeyine bakıldığında; 2015 yılı başından bu yana üretim ve iş gücü verimliliği serilerinin artış eğiliminde olduğu gözlenmektedir. 2016 yılı ikinci döneminde 2010=100 bazlı bu endekslerden üretim endeksinin 132,49; istihdam endeksinin 119,77 ve iş gücü verimliliği endeksinin ise 110,91 değerini aldığı görülmektedir. 


Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsimsel etkilerden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde sanayiyi oluşturan kısımların hepsinde orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsimsel etkilerin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. Madencilik ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımlarının mevsimsel etkilerden arındırılmış serileri değerlendirildiğinde, mevsimsellik dışındaki faktörlerin de verimlilik üzerinde dalgalanma yarattığı göze çarpmaktadır. Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısmında (Kısım D) son dört dönemdeki değişimlerin orijinal seride değişken seyretmesine karşın, mevsimsel etkilerden arındırılmış seride pozitif yönlü olduğu ve bu sektörde iş gücü verimliliğinde olumlu değişimler yaşandığı söylenebilir. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer yapıda bir değişim sergilediği gözlenmektedir.


Şekil 5. İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (2005 I – 2016 II)

2005 yılı birinci dönemi ile 2016 ikinci dönemi arası yıllık ortalama verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı” ve “Tekstil ürünlerinin imalatı” bölümlerinin verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bu bölüm dışında kalan 22 bölümün verimliliklerinin ise artış eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %10,45 ile “Temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Şekil 5 ve Tablo 1’de verilen büyüme oranları verimlilik serilerinin başlangıcı olan 2005 yılı birinci dönemi ile en son yayımlanan dönemi kapsamaktadır. Bu nedenle her yeni hesaplama döneminde yeni büyüme oranları elde edildiğinden sıralama ve büyüme oranları dönemden döneme değişebilmektedir. Yılın tümüne ait bilgi veren oranlar, ilgili yılın dördüncü dönemi ile birlikte hesaplanabilen yıl ortalaması değerleri ile ortaya çıkacaktır. 

Tablo 1. 2005-I ile 2016-II Dönemi Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (% değişimler)

Toplam Sanayi

3,25

Sanayinin Kısımları

Madencilik

1,99

İmalat

3,30

Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

8,16

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

Ara Malları

3,40

Dayanıklı Tüketim Malları

3,76

Dayanıksız Tüketim Malları

3,58

Enerji

4,90

Sermaye Malları

0,76

Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan çalışan kişi başına üretim endeksinin 2005 yılı birinci dönemi ile 2016 yılı ikinci dönemleri arası yıllık ortalama büyüme oranları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı”nın %8,16 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise %1,99 ile “Madencilik”te olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama yüzde 4,90 ile “Enerji”de olduğu görülmektedir. Enerji ana sanayi grubuna ilişkin 2010=100 baz yıllı çalışan kişi başına üretim endeksi son dönemde 131,50 değerine ulaşmıştır.



Şekil 6. Ana Sanayi Grupları (MIGs) Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Trend Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Gruplarına ait çalışan kişi başına üretim endeksi serilerinin trendleri gösterilmektedir. Bu noktada kullanılan trend kavramı orijinal seriden mevsimsel ve diğer etkilerin çıkarılmasıyla elde edilen uzun dönemli eğilimi ifade etmektedir. 2008 yılı son dönemleri ile 2009 yılının ilk dönemlerinde küresel düzeyde etkisi görülen krizde ana sanayi gruplarının trend değişimlerine bakıldığında Ara Malı ve Sermaye Malı üretiminde iş gücü verimliğinin durgunluktan oldukça etkilendiği, bazı grupların ise hemen hemen etkilenmediği görülmektedir. Dayanıklı Tüketim Malı Üretimi ile Dayanıksız Tüketim Malı Üretimi iş gücü verimliliklerinin uzun dönem eğilimleri, küresel kriz dönemi de dâhil olmak üzere istikrarlı bir şekilde artmıştır. Bu iki Ana Sanayi Grubunun trend serisinde 2014 yılı ile birlikte yakaladıkları artış eğilimi dikkat çekicidir. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğal gaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubunda ise belirgin ve istikrarlı bir biçimde artan verimlilik trendi 2012 yılında itibaren azalma eğiliminde olmakla beraber 2013 yılıyla birlikte istikrarlı artış trendini tekrar yakalamıştır.

Şekil 6’da yer alan verilerle değerlendirildiğinde 2005 yılı birinci dönemi ile 2016 yılı ikinci dönemi arasında; Dayanıklı Tüketim Malı üretimi ve Dayanıksız Tüketim Malı üretimine ait iş gücü verimliliği yıllık ortalama trend büyümeleri sırasıyla %3,28 ve %3,11 olarak gerçekleşmiştir. Enerji ana sanayi grubunda ise iş gücü verimliliği trendinin yıllık ortalama büyüme oranı %5,01’dir. Küresel kriz döneminden etkilenen Ara Malları Üretimi ile Sermaye Malı Üretimi sanayi gruplarının verimlilik trendlerine bakıldığında ise dalgalı bir yapıda oldukları görülmektedir. Ara Malları üretiminde iş gücü verimliliğinin trendi incelendiğinde, 2014 yılında başlayan azalmanın düzelerek, trend verimlilik endeksinin 2016 yılı itibarıyla eski seviyesine geldiği görülmektedir. Diğer ana sanayi gruplarında son dönemlere bakıldığında nispeten istikrarlı bir trend yakalanmış olsa da Sermaye Malı üretiminde iş gücü verimliliği trend serisi dalgalı yapısını muhafaza etmekte ve son iki dönemde azalma kaydetmektedir.