İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2017 Yılı Birinci Dönemi Açıklandı

Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ

 

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi, 2017 yılı I. döneminde, bir önceki döneme göre (2016 yılı IV. dönemine göre) %4,04 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki yılın aynı dönemine göre (2016 yılı I. dönemine göre) %3,96 arttı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ana sanayi grupları (MIGs) verileri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2017 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre en fazla artış % 14,42 ile Dayanıklı Tüketim Malı'nda gerçekleşti.

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış imalat sanayi alt sektörleri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2017 yılı I. döneminde bir önceki döneme göre en fazla azalış %15,18 ile bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatında, en büyük artış % 20,79 ile mobilya imalatında gerçekleşti.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, 2017 Yılı Birinci Dönemi, 6 Haziran 2017 Salı günü kamuoyu ile paylaşılmıştır. EFİS Rev.2 (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması-NACE Rev.2)’ye göre sanayinin “B-Madencilik Taşocakçılığı”, “C-İmalat Sanayi” ve “D-Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı” kısımları, Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri’nin kapsamını oluşturmaktadır. Ana Sanayi Grupları Sınıflaması (MIGs) çerçevesine uygun şekilde beş ana sanayi grubunda da verimlilik istatistikleri hesaplanmıştır. Ayrıca Ana Sanayi Grupları Sınıflaması’na göre 5 alt grup ve NACE Rev.2 sınıflamasına göre 3 kısım ve 29 bölüm olarak imalat sanayi tüm alt kalemleri mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ve takvim etkilerinden arındırılmış olarak hesaplanmıştır.

TÜİK İstatistik Konseyi tarafından 2015 yılı Mart ayında “Kalite Belgesi” verilen Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri’ne ilişkin olarak, bu kalite belgesinin devamlılığı açısından TÜİK ve Verimlilik Genel Müdürlüğü işbirliğinde Kalite İyileştirme Eylem Planı yürütülmektedir. Bu Eylem Planı’nın “Kullanıcı Odaklılık” ilkesi kapsamında ise mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış üç aylık verimlilik istatistiklerinin de yayımlanması yer almaktadır. Bu gereklilik arındırılmamış veride “doğru” yorumlamaya engel bazı unsurlar bulunması ihtiyacından doğmuştur. Arındırılmamış veri, üretilen verinin bir zaman dizisi olarak sıralanmasıyla ortaya çıkmaktadır. Arındırılmamış veriler, bünyesinde mevsimsel etkilerden ve/veya ay içindeki gün sayısı değişiminden kaynaklanan, hatta ay/yıl içindeki tatil günü sayısı değişiminden kaynaklanan periyodik etkiler barındırmaktadır. Diğer taraftan, tek dönemlik sert düşüşler/yükselişler yaşanmasından kaynaklanan düzensiz hareketleri de barındırmaktadır. Ayrıca mevsim ve takvimden kaynaklanan etkiler, geçici nitelikte olduklarından, verinin genel eğiliminin gözlemlenmesini engellemektedirler. Bu noktadan hareketle, arındırılmamış verilerin herhangi bir ay/dönemindeki değerini, geçmiş dönemleri ile kıyaslamak yorum eksikliklerine sebep olmaktadır. Bu kapsamda 6 Haziran 2017 tarihinden itibaren arındırılmamış üç aylık verimlilik istatistiklerine ek olarak, ana sanayi grupları sınıflamasına göre 5 alt grup ve NACE Rev.2 sınıflamasına göre 3 kısım ve 29 bölüm olarak imalat sanayi tüm alt kalemleri mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ve takvim etkilerinden arındırılmış olarak da yayımlanmaya başlanmıştır. Ayrıca bu istatistikler geriye yönelik olarak hesaplanarak 2005 yılı ilk çeyreğinden itibaren de yayımlanmıştır. 

 

Şekil 1. Sanayide Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışan kişi başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 1’de verilmiştir. 2010=100 bazlı olarak hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2017 yılı I. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2016 yılı I. dönemine göre) %3,96 artarak 102,57 değerinden 106,63 değerine ulaşmıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2017 yılı I. döneminde, bir önceki döneme göre (2016 yılı IV. dönemine göre) %4,04 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim negatif yönde %6,42 görünmekle beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde değişim pozitif yönlüdür. Bu değerler arındırılmış seriler üzerinden yorum yapmanın daha sağlıklı olduğunu göstermektedir.

 

Şekil 2. Sanayide Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışılan saat başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 2’de verilmiştir. 2010=100 bazlı olarak hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2017 yılı I. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2016 yılı I. dönemine göre) %4,12 artarak 107,92 değerinden 112,37 değerine ulaşmıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2017 yılı I. döneminde, bir önceki döneme göre (2016 yılı IV. dönemine göre) %3,48 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim negatif yönde %5,48 görünmekle beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde değişim pozitif yönlüdür.

 

Şekil 3. Toplam Sanayi Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, işgücü verimliliğinin belirleyicisinin 2009 yılı ile 2010 yılının ilk yarısında yatay seyreden ve 2010 yılının ikinci yarısından itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. Şekil 3’te görüldüğü üzere sanayi istihdam endeksi, 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 29 çeyrekte incelendiğinde, dönem başına ortalama %0,66 ile düzenli olarak artmaktadır. Bahsi geçen son 29 çeyrekte üretim endeksi ve işgücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %1,16 ve %0,49 olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 29 çeyrekte yıllık bazda sanayi istihdam endeksi %2,99, sanayi üretim endeksi %5,28 ve işgücü verimliliği %2,22 artmıştır. 2009 yılının birinci çeyreğinden itibaren istikrarlı bir şekilde artan sanayi üretim endeksi 2016 yılının birinci çeyreğiyle başlayan düşüşünü 2016 yılı son çeyreği ile tekrar pozitif yükselişe çevirmiştir. Aynı dönemlerde benzer istikrarlı artışı gösteren sanayi istihdam endeksi sanayi üretim endeksinden farklı olarak 2015 yılından itibaren daha yatay seyreden bir yapı sergilemiştir. Şekil 3 incelendiğinde imalat sanayinde işgücü verimliliği seviyesinin ana belirleyicisi geçmişe göre istikrarlı biçimde artmakta olan istihdam endeksinden ziyade istihdam seviyesine nazaran daha değişken şekilde artan üretim endeksi olduğu gözlenmektedir.

  

Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde özellikle imalat sanayi ve madencilik kısımlarında orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsim ve takvim etkilerinin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim arz ettiği gözlenmektedir.

 

Şekil 5. İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (2005 I – 2017 I)

2005 yılı birinci dönemi ile 2017 birinci dönemi arası yıllık ortalama verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı”, “İçeceklerin imalatı”, “Tekstil ürünlerinin imalatı” bölümlerinin verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bu bölümler dışında kalan 21 bölümün verimliliklerinin ise artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %9,6 ile “Temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Yıllık ortalama büyüme rakamları hesaplanırken takvim etkilerinden arındırılmış seriler kullanılmaktadır. 

Toplam Sanayi

2,55

Sanayinin Kısımları

B-Madencilik

1,78

C-İmalat

2,33

D-Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

8,52

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

ARM-Ara Malları

1,04

DLT-Dayanıklı Tüketim Malları

3,72

DZT-Dayanıksız Tüketim Malları

3,28

ENJ-Enerji

5,41

SEM-Sermaye Malları

2,69

Tablo 1. 2005-I ile 2017-I Dönemleri Arası Yıllık Ortalama Verimlilik Büyümeleri (% değişimler)

 Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinin 2005 yılı birinci dönemi ile 2017 yılı birinci dönemi arası yıllık ortalama büyüme rakamları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı”nın yüzde 8,52 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise yüzde 1,78 ile “Madencilik” te olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama 5,41 ile “Enerji”de olduğu görülmektedir.

 

Şekil 6: Ana Sanayi Grupları (MIGs) Mevsimsel Etkilerden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları(MIGs) mevsimsel etkilerden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi serileri yer almaktadır. 2008 yılı son dönemleri ile 2009 yılının ilk dönemlerinde küresel düzeyde etkisi görülen krizde ana sanayi gruplarının değişimlerine bakıldığında sermaye malı üretiminde işgücü verimliğinin durgunluktan oldukça etkilendiği, bazı grupların ise hemen hemen etkilenmediği görülmektedir. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubu işgücü verimliliğinin uzun dönem eğilimine bakıldığında belirgin ve istikrarlı bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Küresel kriz döneminden oldukça etkilenen Sermaye Malı üretimi uzun dönem eğilimi artış yönünde olmakla birlikte dönemler arası değişken bir yapı göstermektedir. Ara Malı, Dayanıklı Tüketim Malı ve Dayanıksız Tüketim Malı ana sanayi grupları ise uzun dönemde Enerji ana sanayi grubuna göre daha yatan seyreden bir artış trendi göstermektedirler.