İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2017 Yılı Dördüncü Dönemi Açıklandı

Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ

 

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi, 2017 yılı IV. döneminde, bir önceki döneme göre (2017 yılı III. dönemine göre) %0,91 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki yılın aynı dönemine göre (2016 yılı IV. dönemine göre) %5,60 arttı.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ana sanayi grupları (MIGs) verileri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2017 yılı IV. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre en fazla artış % 5,00 ile Sermaye Malı’nda gerçekleşti.
Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış imalat sanayi alt sektörleri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2017 yılı IV. döneminde bir önceki döneme göre en fazla azalış %20,68 ile mobilya imalatında, en büyük artış % 15,93 ile makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı imalatında gerçekleşti.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, 2017 Yılı Dördüncü Dönemi, 6 Mart 2018 Salı günü kamuoyu ile paylaşılmıştır. EFİS Rev.2 (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması-NACE Rev.2)’ye göre sanayinin “B-Madencilik Taşocakçılığı”, “C-İmalat Sanayi” ve “D-Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı” kısımları, Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri’nin kapsamını oluşturmaktadır. Ana Sanayi Grupları Sınıflaması (MIGs) çerçevesine uygun şekilde beş ana sanayi grubunda da verimlilik istatistikleri hesaplanmıştır. Ayrıca Ana Sanayi Grupları Sınıflaması’na göre 5 alt grup ve NACE Rev.2 sınıflamasına göre 3 kısım ve 29 bölüm olarak imalat sanayi tüm alt kalemleri mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ve takvim etkilerinden arındırılmış olarak hesaplanmıştır.


Şekil 1. Sanayide Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışan kişi başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 1’de verilmiştir. 2010=100 bazlı olarak hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2017 yılı IV. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2016 yılı IV. dönemine göre) %5,60 artarak 114,16 değerinden 120,55 değerine ulaşmıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2017 yılı IV. döneminde, bir önceki döneme göre (2017 yılı III. dönemine göre) %0,91 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim pozitif yönde %9,48 görünmekle beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde artış çok daha azdır. Bu değerler arındırılmış seriler üzerinden yorum yapmanın daha sağlıklı olduğunu göstermektedir.


Şekil 2. Sanayide Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışılan saat başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 2’de verilmiştir. 2010=100 bazlı olarak hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2017 yılı IV. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2016 yılı IV. dönemine göre) %5,60 artarak 118,88 değerinden 126,27 değerine ulaşmıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2017 yılı IV. döneminde, bir önceki döneme göre (2017 yılı III. dönemine göre) %0,76 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim pozitif yönde %4,77 olmakla beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride artış daha azdır.


Şekil 3. Toplam Sanayi Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, işgücü verimliliğinin belirleyicisinin 2010 yılının ikinci yarısından itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. 2005 yılı ile 2017 yılları arası dönemler incelendiğinde üretim endeksinin son dönemde en yüksek seviyesine ulaştığı göze çarpmaktadır. Şekil 3’te görüldüğü üzere sanayi istihdam endeksi, 2010 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 32 çeyrekte incelendiğinde, dönem başına ortalama %0,71 ile düzenli olarak artmaktadır. Bahsi geçen son 32 çeyrekte üretim endeksi ve işgücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %1,56 ve %0,84 olarak gerçekleşmiştir. 2010’dan itibaren yıllık bazda sanayi istihdam endeksi %3,19, sanayi üretim endeksi %7,10 ve işgücü verimliliği %3,79 artmıştır. 2009 yılının birinci çeyreğinden itibaren istikrarlı bir şekilde artan sanayi üretim endeksi 2016 yılının birinci çeyreğiyle başlayan dönemsel düşüşünü hızlı bir şekilde tekrar pozitif yükselişe çevirmiş ve son dönemde en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Aynı dönemlerde benzer istikrarlı artışı gösteren sanayi istihdam endeksi sanayi üretim endeksinden farklı olarak 2015 yılından itibaren daha yatay seyreden bir yapı sergilemiştir. Şekil 3 incelendiğinde imalat sanayinde işgücü verimliliği seviyesinin ana belirleyicisi geçmişe göre istikrarlı biçimde artmakta olan istihdam endeksinden ziyade istihdam seviyesine nazaran daha istikrarlı şekilde artan üretim endeksi olduğu gözlenmektedir.


Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde tüm kısımlarda orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsim ve takvim etkilerinin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim arz ettiği gözlenmektedir.


Şekil 5.İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Verimlilik Büyümeleri (2005 Ort.–2017 Ort.)

2005 yılı ortalama ile 2017 yılı ortalama arası yıllık verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı”, “İçeceklerin imalatı”, “Deri ve ilgili ürünlerin imalatı”, “Tekstil ürünlerinin imalatı”, “Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı” verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bunun dışında kalan 19 bölümün verimliliklerinin ise artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %6,9 ile “Temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Yıllık ortalama büyüme rakamları hesaplanırken takvim etkilerinden arındırılmış seriler kullanılmaktadır. 

Tablo 1. 2005-Ort. ile 2017-Ort. Arası Yıllık Verimlilik Büyümeleri (% değişimler)

Toplam Sanayi

2,29

Sanayinin Kısımları

B-Madencilik

2,09

C-İmalat

2,02

D-Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

7,94

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

ARM-Ara Malları

1,16

DLT-Dayanıklı Tüketim Malları

3,48

DZT-Dayanıksız Tüketim Malları

2,62

ENJ-Enerji

5,23

SEM-Sermaye Malları

2,18

Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinin 2005 ortalama ile 2017 ortalama arası yıllık büyüme rakamları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı”nın yüzde 7,94 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama 5,23 ile “Enerji”de; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise yüzde 1,16 ile “Ara malları” üretiminde olduğu olduğu görülmektedir.


Şekil 6: Ana Sanayi Grupları (MIGs) Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları(MIGs) mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi serileri yer almaktadır. 2008 yılı son dönemleri ile 2009 yılının ilk dönemlerinde küresel düzeyde etkisi görülen krizde ana sanayi gruplarının değişimlerine bakıldığında Sermaye Malı üretiminde işgücü verimliğinin durgunluktan oldukça etkilendiği, bazı grupların ise hemen hemen etkilenmediği görülmektedir. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubu işgücü verimliliğinin uzun dönem eğilimine bakıldığında belirgin ve istikrarlı bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Küresel kriz döneminden oldukça etkilenen Sermaye Malı üretimi uzun dönem eğilimi artış yönünde olmakla birlikte dönemler arası değişken bir yapı göstermektedir. Ara Malı ve Dayanıksız Tüketim Malı ana sanayi grupları ise uzun dönemde Enerji ana sanayi grubuna göre daha yatay seyreden bir artış trendi göstermektedirler. Uzun dönemde yatay bir artış trendi sergileyen Dayanıklı Tüketim Malı ana sanayi grubu ise 2016 yılının ikinci yarısından sonra belirgin bir artış trendi yakalamış olmakla birlikte 2017 yılı dördüncü döneminde düşüş göstermiştir.