İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2018 Yılı Birinci Dönemi Açıklandı

Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı

 

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi, 2018 yılı I. döneminde, bir önceki döneme göre (2017 yılı IV. dönemine göre) %0,05 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki yılın aynı dönemine göre (2017 yılı I. dönemine göre) %4,20 arttı.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ana sanayi grupları (MIGs) verileri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2018 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre en fazla artış % 4,53 ile Enerji’de gerçekleşti.
Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış imalat sanayi alt sektörleri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2018 yılı I. döneminde bir önceki döneme göre en fazla azalış %17,94 ile diğer imalatlar, en büyük artış %8,01 ile diğer ulaşım araçlarının imalatında gerçekleşti.
 

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, 2018 Yılı Birinci Dönemi, 11 Haziran 2018 Pazartesi günü kamuoyu ile paylaşılmıştır.

Türkiye İstatistik Kurumu Kısa Dönemli İş İstatistikleri kapsamında yayımlanan endekslerde Avrupa Birliği’ne uyum kapsamında temel yıl güncellemesi, zincirleme hacim endekslerinin kullanılması ve idari kayıtların veri kaynağı olarak kullanılması çalışmalarını tamamlamıştır. Uluslararası normlara göre; Kısa Dönemli İş İstatistikleri kapsamında üretilen endekslerin temel yılı sonu 0 ve 5 ile biten yıllarda yenilenmekte ve temel yılı takip eden üçüncü yılda yayımlanmaktadır. Bu doğrultuda daha önce 2010 temel yıllı olarak yayımlanan seriler yeni hesaplama setinde 2015 temel yıllı olarak güncellenmiştir. Bu kapsamda Kısa Dönemli İş İstatistikleri kullanılarak hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri de 2015 temel yıllı olarak güncellenmiştir. Üç aylık verimlilik istatistikleri idari kayıtlara geçiş ile birlikte, EFİS Rev.2 (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması-NACE Rev.2) sınıflamasına göre Madencilik ve taşocakçılığı (B)”, “İmalat (C)”, “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı (D)” sektörlerini kapsamaktadır. Bunun yanı sıra sanayi toplamı (B,C,D kısımlarının toplamı) için ve Ana Sanayi Grupları Sınıflaması’na (MIGs) uygun olarak 5 alt grup ve “Madencilik ve Taşocakçılığı” sektörü bölümleri (09 hariç) ile “İmalat” sektörünün tüm bölümlerini kapsamaktadır. Ayrıca verimlilik hesaplamalarında kullanılan yeni işgücü girdi endekslerinin 2009 yılından başlaması sebebiyle üç aylık verimlilik istatistiklerinin de başlangıç yılı 2009 olarak güncellenmiştir.  

Şekil 1. Sanayide Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışan kişi başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 1’de verilmiştir. 2015=100 bazlı olarak hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2018 yılı I. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2017 yılı I. dönemine göre) %4,20 artarak 100,60 değerinden 104,82 değerine ulaşmıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2018 yılı I. döneminde, bir önceki döneme göre (2017 yılı IV. dönemine göre) %0,05 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim negatif yönde %11,35 görünmekle beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde pozitif yönlü artış görülmektedir. Bu değerler arındırılmış seriler üzerinden yorum yapmanın daha sağlıklı olduğunu göstermektedir.

Şekil 2. Sanayide Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışılan saat başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 2’de verilmiştir. 2015=100 bazlı olarak hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2018 yılı I. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2017 yılı I. dönemine göre) %6,05 artarak 100,82 değerinden 106,92 değerine ulaşmıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2018 yılı I. döneminde, bir önceki döneme göre (2017 yılı IV. dönemine göre) %0,57 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim negatif yönde %9,83 olmakla beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride artış gözlenmektedir. 

Şekil 3. Toplam Sanayi Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, işgücü verimliliğinin belirleyicisinin 2009 yılının ikinci çeyreğinden itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. 2009 yılının ilk çeyreğinden itibaren istikrarlı bir şekilde artan sanayi üretim endeksi 2018 yılı birinci çeyreğinde en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Şekil 3’te görüldüğü üzere sanayi istihdam endeksi, 2009 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 37 çeyrekte incelendiğinde, dönem başına ortalama %1,28 ile düzenli olarak artmaktadır. Bahsi geçen son 37 çeyrekte üretim endeksi ve işgücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %2,06 ve %0,76 olarak gerçekleşmiştir. 2009’dan itibaren yıllık bazda sanayi istihdam endeksi %5,73, sanayi üretim endeksi %9,29 ve işgücü verimliliği %3,37 artmıştır. 2009 yılının birinci çeyreğinden itibaren üretim endeksi ile benzer istikrarlı artışı gösteren istihdam endeksi 2015 yılından itibaren daha yatay seyreden bir yapı sergilemiştir. 

Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde tüm kısımlarda orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsim ve takvim etkilerinin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim arz ettiği gözlenmektedir.

Şekil 5.İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Verimlilik Büyümeleri (2009 I.–2018 I.)

2009 yılı birinci dönemi ile 2018 yılı birinci dönemi arası yıllık ortalama verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Diğer imalatlar” ve “Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı” verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bunun dışında kalan 22 bölümün verimliliklerinin ise artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %19,9 ile “Tütün ürünlerinin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Yıllık ortalama büyüme rakamları hesaplanırken takvim etkilerinden arındırılmış seriler kullanılmaktadır. 

Toplam Sanayi

3,37

Sanayinin Kısımları

B-Madencilik

2,39

C-İmalat

4,07

D-Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

-0,87

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

ARM-Ara Malları

3,35

DLT-Dayanıklı Tüketim Malları

1,11

DZT-Dayanıksız Tüketim Malları

2,75

ENJ-Enerji

1,92

SEM-Sermaye Malları

8,17

Tablo 1. 2009-I. ile 2018-I. Arası Yıllık Verimlilik Büyümeleri (% değişimler)

 

Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinin 2009 yılı birinci dönemi ile 2018 yılı birinci dönemi arası yıllık büyüme rakamları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “İmalat sanayi”nin yüzde 4,07 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama 8,17 ile “Sermaye malları üretimi”nde; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise yüzde 1,11 ile “Dayanıklı tüketim malları” üretiminde olduğu olduğu görülmektedir.

Şekil 6: Ana Sanayi Grupları (MIGs) Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi serileri yer almaktadır. 2009 yılı birinci dönemi ile 2018 yılı birinci dönemi arası Sermaye Malı Üretimi incelendiğinde dönemler arası değişken bir yapı göstermesine rağmen uzun dönemde istikrarlı bir artış içerisinde olduğu dikkat çekmektedir. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubu işgücü verimliliğinin Sermaye Malı Üretimi’ne göre daha yatay seyreden bir yapı sergilediği gözlenmektedir. Dayanıksız Tüketim Malı ana sanayi grubunun 2015 yılının ikinci çeyreğine kadar yatay seyreden yapısı bu dönemden itibaren belirgin bir artış trendi yakalamıştır. Benzer şekilde Ara Malı ana sanayi grubu son dönemlerde artış trendi göstermektedir. Dayanıklı Tüketim Malı ana sanayi grubu verimlilik değişimi ise diğer ana sanayi gruplarına göre daha değişken bir yapı göstermektedir.