İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2018 Yılı Dördüncü Dönemi Açıklandı

Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ

 

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış imalat sanayi alt sektörlerinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2018 yılı IV. döneminde bir önceki döneme göre en büyük artış %9,14 ile mobilya imalatında gerçekleşti.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ana sanayi grupları (MIGs) verileri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2018 yılı IV. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre en fazla artış %1,93 ile Dayanıklı Tüketim Malı’nda gerçekleşti.

 

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, 2018 Yılı Dördüncü Dönemi, 11 Mart 2019 Pazartesi günü kamuoyu ile paylaşılmıştır. İdari kayıtlara dayalı olarak üretilen Kısa Dönemli İş İstatistikleri kullanılarak hesaplanan 2015 temel yıllı Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, EFİS Rev.2 (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması-NACE Rev.2) sınıflamasına göre Madencilik ve taşocakçılığı (B)”, “İmalat (C)”, “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı (D)” sektörlerini kapsamaktadır. Bunun yanı sıra sanayi toplamını (B,C,D kısımlarının toplamı) ve Ana Sanayi Grupları Sınıflaması’na (MIGs) uygun olarak 5 alt grup ve “Madencilik ve Taşocakçılığı” sektörü bölümleri (09 hariç) ile “İmalat” sektörünün tüm bölümlerini kapsamaktadır. Bu kapsam doğrultusunda Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri arındırılmamış, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak hesaplanmakta ve yayımlanmaktadır.


Şekil 1. Sanayide Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışan kişi başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 1’de verilmiştir. 2015=100 bazlı olarak hesaplanan mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2018 yılı IV. döneminde, bir önceki döneme göre (2018 yılı III. dönemine göre) %3,98 azalmıştır. Takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2018 yılı IV. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2017 yılı IV. dönemine göre) %5,62 azalmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim pozitif yönde %6,83 görünmekle beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride azalış görülmektedir. Bu değerler arındırılmış seriler üzerinden yorum yapmanın daha sağlıklı olduğunu göstermektedir.


Şekil 2. Sanayide Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışılan saat başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 2’de verilmiştir. 2015=100 bazlı olarak hesaplanan mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2018 yılı IV. döneminde, bir önceki döneme göre (2018 yılı III. dönemine göre) %3,26 azalmıştır. Takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2018 yılı IV. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2017 yılı IV. dönemine göre) %1,45 azalmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim negatif yönde %0,93 olmakla beraber mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride azalış aynı yönlü olmakla birlikte daha çok gerçekleşmiştir.


Şekil 3. Toplam Sanayi Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, işgücü verimliliğinin belirleyicisinin 2009 yılının ikinci çeyreğinden itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. Sanayi üretim endeksi dönemler itibariyle incelenecek olursa dönemsel dalgalanmalara rağmen 2009 yılının ilk çeyreğinden itibaren istikrarlı bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Şekil 3’te görüldüğü üzere sanayi istihdam endeksi, 2009 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 40 çeyrek için incelendiğinde, dönem başına ortalama %1,14 ile düzenli olarak artmaktadır. Bahsi geçen son 40 çeyrekte üretim endeksi ve işgücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %2,04 ve %0,88 olarak gerçekleşmiştir. 2009’dan itibaren yıllık bazda sanayi istihdam endeksi %5,05, sanayi üretim endeksi %9,13 ve işgücü verimliliği %3,88 artmıştır.


Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde tüm kısımlarda orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsim ve takvim etkilerinin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim arz ettiği gözlenmektedir.


Şekil 5.İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Verimlilik Büyümeleri (2009 O.–2018 O.)

2009 ile 2018 arası yıllık ortalama verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Diğer imalatlar” ve “Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı” bölümünün verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bunun dışında kalan 22 bölümün verimliliklerinin ise artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %19,0 ile “Tütün ürünlerinin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Yıllık ortalama büyüme rakamları hesaplanırken takvim etkilerinden arındırılmış seriler kullanılmaktadır.
 

Tablo 1. 2009-O. ile 2018-O. Arası Yıllık Verimlilik Büyümeleri (% değişimler)

Toplam Sanayi

2,02

Sanayinin Kısımları

B-Madencilik

1,10

C-İmalat

2,39

D-Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

-1,05

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

ARM-Ara Malları

1,66

DLT-Dayanıklı Tüketim Malları

0,45

DZT-Dayanıksız Tüketim Malları

1,41

ENJ-Enerji

1,56

SEM-Sermaye Malları

5,20

 

Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinin 2009 yılı ortalaması ile 2018 yılı ortalaması arası yıllık büyüme rakamları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “İmalat sanayi”nin yüzde 2,39 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama 5,20 ile “Sermaye malları üretimi”nde; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise yüzde 0,45 ile “Dayanıklı tüketim malları üretimi”nde olduğu görülmektedir.

Şekil 6: Ana Sanayi Grupları (MIGs) Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi serileri yer almaktadır. 2009 yılı birinci dönemi ile 2018 yılı dördüncü dönemi arası Sermaye Malı Üretimi incelendiğinde dönemler arası değişken bir yapı göstermesine rağmen uzun dönemde istikrarlı bir artış içerisinde olduğu dikkat çekmektedir. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubu işgücü verimliliğinin Sermaye Malı Üretimi’ne göre daha yatay seyreden bir yapı sergilediği gözlenmektedir. Dayanıksız Tüketim Malı ana sanayi grubunun 2015 yılının ikinci çeyreğine kadar yatay seyreden yapısı bu dönemden itibaren belirgin bir artış trendi yakalamıştır. Benzer şekilde Ara Malı ana sanayi grubu 2015 yılı ikinci çeyreğinden itibaren artış trendi yakalamıştır. Dayanıklı Tüketim Malı ana sanayi grubu verimlilik değişimi ise diğer ana sanayi gruplarına göre daha değişken bir yapı göstermektedir.