İçindekiler
Dergi Arşivi

Üç Aylık Ulusal Verimlilik İstatistikleri 2019 Yılı İkinci Dönemi Açıklandı

Dr. Dursun BALKAN / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü) - Nazlı SAYLAM BÖLÜKBAŞ / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi bir önceki yılın aynı dönemine göre (2018 yılı II. dönemine göre) %0,22 arttı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi, 2019 yılı II. döneminde, bir önceki döneme göre (2019 yılı I. dönemine göre) %0,18 arttı.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ana sanayi grupları (MIGs) verileri incelendiğinde, çalışan kişi başına üretim endeksi, 2019 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre en fazla artış %2,32 ile Enerji’de gerçekleşti.
Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış imalat sanayi alt sektörleri incelendiğinde çalışan kişi başına üretim endeksinde, 2019 yılı II. döneminde bir önceki döneme göre en büyük artış %5,94 ile “Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı” bölümünde gerçekleşti.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Resmi İstatistik Programı kapsamında hesaplanan Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, 2019 Yılı İkinci Dönemi, 11 Eylül 2019 tarihinde günü kamuoyuyla paylaşılmıştır. İdari kayıtlara dayalı olarak üretilen Kısa Dönemli İş İstatistikleri kullanılarak hesaplanan 2015 temel yıllı Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri, EFİS Rev.2 (Avrupa Birliğinde Ekonomik Faaliyetlerin İstatistikî Sınıflandırılması-NACE Rev.2) sınıflamasına göre Madencilik ve taşocakçılığı (B)”, “İmalat (C)”, “Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı (D)” sektörlerini kapsamaktadır. Bunun yanı sıra sanayi toplamını (B,C,D kısımlarının toplamı) ve Ana Sanayi Grupları Sınıflaması’na (MIGs) uygun olarak 5 alt grup ve “Madencilik ve Taşocakçılığı” sektörü bölümleri (09 hariç) ile “İmalat” sektörünün tüm bölümlerini kapsamaktadır. Bu kapsam doğrultusunda Üç Aylık Verimlilik İstatistikleri arındırılmamış, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak hesaplanmakta ve yayımlanmaktadır.


Şekil 1. Sanayide Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışan kişi başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 1’de verilmiştir. 2015=100 bazlı olarak hesaplanan mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2019 yılı II. döneminde, bir önceki döneme göre (2019 yılı I. dönemine göre) %0,18 artmıştır. Takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi 2019 yılı II. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2018 yılı II. dönemine göre) %0,22 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim %3,21 olarak karşımıza çıkmıştır. Bu değerler arındırılmış seriler üzerinden yorum yapmanın daha sağlıklı olduğunu göstermektedir.


Şekil 2. Sanayide Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi (Arındırılmamış, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış ve Takvim Etkisinden Arındırılmış Endeksler)

Toplam sanayi üç aylık çalışılan saat başına üretim endeksi arındırılmamış, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ve takvim etkisinden arındırılmış endeksler olarak Şekil 2’de verilmiştir. 2015=100 bazlı olarak hesaplanan mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2019 yılı II. döneminde, bir önceki döneme göre (2019 yılı I. dönemine göre) %1,71 artmıştır. Takvim etkilerinden arındırılmış çalışılan saat başına üretim endeksi 2019 yılı II. döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre (2018 yılı II. dönemine göre) %3,88 artmıştır. Arındırılmamış seride önceki döneme göre değişim ise %9,25 olarak karşımıza çıkmıştır.

Şekil 3. Toplam Sanayi Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Değişimlerinin Yapısı

Ülkemiz ekonomisinde gerek sanayi genelinde, gerekse imalat sanayinde, işgücü verimliliğinin belirleyicisinin 2009 yılının ikinci çeyreğinden itibaren artış eğiliminde olan istihdam düzeyine bağlı olmakla birlikte, esas olarak üretim endeksi olduğu görülmektedir. Sanayi üretim endeksi dönemler itibariyle incelenecek olursa dönemsel dalgalanmalara rağmen 2009 yılının ilk çeyreğinden itibaren istikrarlı bir şekilde arttığı gözlenmektedir. Şekil 3’te görüldüğü üzere sanayi istihdam endeksi, 2009 yılı birinci çeyreğinden itibaren son 42 çeyrek için incelendiğinde, dönem başına ortalama %1,06 artış göstermiştir. Bahsi geçen son 42 çeyrekte üretim endeksi ve işgücü verimliliğinin çeyreklik ortalama büyümeleri ise sırasıyla %1,86 ve %0,99 olarak gerçekleşmiştir. 2009’dan itibaren yıllık bazda sanayi istihdam endeksi %4,64, sanayi üretim endeksi %8,28 ve işgücü verimliliği %3,48 artmıştır.


Şekil 4. Bir Önceki Döneme Göre Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksinde Değişimler (Mevsimsel ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış ve Orijinal Seriler)

Şekil 4’te toplam sanayi, madencilik, imalat sanayi ile elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı kısımları için bir önceki döneme göre çalışan kişi başına üretim endeksi değişimleri, orijinal seri ve mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriler olarak gösterilmektedir. Şekil incelendiğinde tüm kısımlarda orijinal serilerin dönemden döneme değişimlerinde büyük dalgalanmalar gösterdiği, buna karşın mevsim ve takvim etkilerinin ortadan kaldırıldığı serilerdeki dönemsel değişimlerin nispeten daha küçük olduğu görülmektedir. Toplam sanayinin ise kendisini oluşturan kısımlardan, beklendiği üzere en çok imalat sanayi ile benzer karakterde bir değişim arz ettiği gözlenmektedir.


Şekil 5. İmalat Sanayini Oluşturan 24 Bölüme Ait Yıllık Verimlilik Büyümeleri (2009 I.–2019 II.)

2009 birinci dönemi ile 2019 yılı ikinci dönemi arası yıllık ortalama verimlilik büyümeleri, imalat sanayini oluşturan 24 bölüm için incelendiğinde, “Diğer imalatlar” bölümünün verimliliğinin düşme eğiliminde olduğu, bunun dışında kalan 23 bölümün verimliliklerinin ise artma eğiliminde olduğu görülmüştür. En yüksek verimlilik büyümesinin yıllık ortalama %17,4 ile “Tütün ürünlerinin imalatı” bölümünde olduğu görülmüştür. Yıllık ortalama büyüme rakamları hesaplanırken takvim etkilerinden arındırılmış seriler kullanılmaktadır.
 

Tablo 1. 2009-I. ile 2019-II. Arası Yıllık Verimlilik Büyümeleri (% değişimler) 

Toplam Sanayi

3,48

Sanayinin Kısımları

B-Madencilik

3,45

C-İmalat

3,99

D-Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı

-0,78

Ana Sanayi Grupları

(MIGs)

ARM-Ara Malları

3,36

DLT-Dayanıklı Tüketim Malları

3,30

DZT-Dayanıksız Tüketim Malları

2,33

ENJ-Enerji

2,30

SEM-Sermaye Malları

7,99

  

Tablo 1’de toplam sanayi, sanayinin kısımları ve ana sanayi grupları için hesaplanan takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinin 2009 yılı birinci dönemi ile 2019 yılı ikinci dönemi yıllık büyüme rakamları verilmiştir. Sanayi kısımları içerisinde “İmalat sanayi”nin yüzde 3,99 ile en yüksek yıllık ortalama verimlilik büyümesine sahip olduğu gözlenmiştir. Ana Sanayi Grupları incelendiğinde ise en yüksek verimlilik artışının yıllık ortalama 7,99 ile “Sermaye malları üretimi”nde; en düşük yıllık ortalama verimlilik büyümesinin ise yüzde 2,30 ile “Enerji”de olduğu görülmektedir.


Şekil 6. Ana Sanayi Grupları (MIGs) Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Çalışan Kişi Başına Üretim Endeksi Serileri

Şekil 6’da Ana Sanayi Grupları mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksi serileri yer almaktadır. 2009 yılı birinci dönemi ile 2019 yılı ikinci dönemi arası Sermaye Malı Üretimi incelendiğinde dönemler arası değişken bir yapı göstermesine rağmen uzun dönemde istikrarlı bir artış içerisinde olduğu dikkat çekmektedir. Kömür ve linyit çıkartılması, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme sistemi üretim ve dağıtımı, suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması faaliyetlerinden oluşan Enerji ana sanayi grubu işgücü verimliliğinin Sermaye Malı Üretimi’ne göre daha yatay seyreden bir yapı sergilediği gözlenmektedir. Dayanıksız Tüketim Malı Ana Sanayi Grubu’nun 2015 yılının ikinci çeyreğine kadar yatay seyreden yapısı bu dönemden itibaren belirgin bir artış trendi yakalamıştır. 2015 yılı ikinci çeyreğinden itibaren artış trendi yakalayan Ara Malı Ana Sanayi Grubu, dönemsel dalgalanmalara rağmen, son dönemlerde artış eğilimi göstermiştir. Ana Sanayi Grupları içerisinde önceki döneme göre en fazla artışı yakalayan üretim grubu ise Enerji olmuştur. Dayanıklı Tüketim Malı Ana Sanayi Grubu verimlilik değişimi ise diğer ana sanayi gruplarına göre daha değişken bir yapı göstermekle birlikte 2018 yılı birinci çeyreğinden itibaren bir artış trendi yakalamıştır.