İçindekiler
Dergi Arşivi

Ulusal Meslek Standardı Ve Ulusal Yeterliliklerin İş Gücü Verimliliği Açısından Önemi

Yaprak AKÇAY ZİLELİ / Meslek Standartları Dairesi Başkanı (MYK)

 

Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafından yürütülen çalışmaların ilk aşamasını ulusal meslek standartlarının (UMS) ve bu meslek standartlarını temel alarak geliştirilen ulusal yeterliliklerin (UY) hazırlanması oluşturmaktadır.

UMS ve UY’ler kapsamında iş piyasasının, mesleklerin icrasında iş gücünden beklediği nitelikler ortaya konmaktadır. UMS ve UY’lerin eğitim programlarına yansıtılmasıyla eğitim ile istihdam arasındaki ilişki güçlendirilmektedir.

Nitelikli iş gücünün yetiştirilmesi ve bu niteliklere sahip kişilerin istihdamının sağlanması açısından gerek UMS’lerin gerekse UY’lerin sektörlerin ihtiyaçları doğrultusunda tanımlanması ve bu dokümanların oluşturulma amaçlarının iyi bir şekilde anlaşılması önem arz etmektedir.

UMS ve UY’lerin ihtiyaçları karşılayacak şekilde tanımlanması ve sektör tarafından benimsenmesi gerekliliği çerçevesinde sektörlere ve mesleklere ilişkin yetkinliği ve temsil gücü olan kamu kurum/kuruluşları, işçi, işveren, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşları ile eğitim dünyasının katılımıyla iş piyasasının ihtiyaçları ve geleceğe dönük eğilimleri dikkate alınarak hazırlanmaktadır.

UMS ve UY’ler ile iş gücünün niteliklerinin doğru tanımlanması, bu niteliklere sahip kişilerin istihdam edilmesi ile iş süreçlerinin etkin ve etkili şekilde yürütülerek israfın önüne geçilmesi ve bu sayede iş gücü verimliliğinin artarak ülke ekonomimize önemli katkılar sunulması hedeflenmektedir.

Nitelikli İş gücünün Anahtarı: Ulusal Meslek Standartları

UMS bir mesleğin başarıyla icra edilebilmesi için MYK tarafından kabul edilen gerekli bilgi, beceri, tavır ve tutumların neler olduğunu gösteren asgari normlardır.

UMS’ler kapsamında; kişinin yürütmesi gereken başlıca görevler, izlemesi gereken işlemler ve bu işlemleri gerçekleştirirken sergilemesi gereken başarım ölçütleri yer almaktadır. Bir diğer ifadeyle UMS’ler sektörün talep ettiği çalışan profilini tanımlamakta ve bu kişilerin sahip olması gereken bilgi, beceri, tutum ve davranışları içermektedir. Mesleki alanla ilgili sağlık, güvenlik ve çevre koruma konularındaki mevzuat, mesleğin icra edildiği çalışma ortamı ve koşulları, mesleğin icrasında kullanılan araç, gereç ve ekipman ile idari ve teknik gereklilikler de ayrıca UMS’ler kapsamında sunulmaktadır.

UMS’lerde mesleğe ilişkin zorunlu görevlerin yanında iş sağlığı ve güvenliği, kalite, iş organizasyonu, çevre koruma ile mesleki gelişim gibi her meslekte olması gereken görevler de yer almakta olup, özellikle iş sağlığı ve güvenliği ile çevre koruma konusunda hem işverenlerin hem de çalışanların farkındalığının artırılması amaçlanmıştır.

Şekil 1. Ulusal Meslek Standartlarında Yer Alan Unsurlar

 

Ulusal meslek standartlarının 5544 sayılı MYK Kanunu’nun 21/4 sayılı maddesi gereği meslekî ve teknik eğitim ve öğretime ilişkin orta ve yükseköğretim programlarının, Millî Eğitim Bakanlığı ve üniversiteler tarafından bir yıl içinde ilgili UMS’lerle uyumlu hâle getirilmesi ve eğitim ve öğretimin bu programlara göre verilmesi gerekmektedir.

Bu çerçevede, UMS’lerin mesleki ve teknik eğitim programlarına yansıtılması ile iş dünyası ile eğitim dünyası arasındaki bağ kuvvetlenmektedir. Bunlara ek olarak UMS’lerin hazırlanmasının diğer bir önemli işlevi ölçme, değerlendirme ve belgelendirme süreçlerine girdi sağlayacak UY’lerin hazırlanmasına temel teşkil etmesidir. UMS’ler hem eğitim programlarına hem de ulusal yeterliliklere girdi sağlaması ile nitelikli iş gücünün ülkemize kazandırılmasında önemli bir rol üstlenmektedir.

UMS’ler, MYK tarafından görevlendirilen sektörü ve mesleği temsil kabiliyetine sahip kurum ve kuruluşlarca ya da çalışma gruplarınca hazırlanmaktadır. Bu kapsamda, şimdiye kadar 8821 meslek standardını kapsayan 128 UMS Hazırlama İşbirliği Protokolü imzalanmıştır. Protokoller kapsamındaki meslek standartlarından 700’ü  Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Ölçme ve Değerlendirmede Kaliteye Giden Yol: Ulusal Yeterlilikler

UY’ler bireylerin UMS’lerde tanımlanan mesleki profile uygun olup olmadıklarının belirlenmesi ve belgelendirmesinde kullanılmak üzere geliştirilen ölçme ve değerlendirmeye yönelik unsurları içeren teknik dokümanlardır.

UY’ler, ulusal ya da uluslararası meslek standartları temel alınarak hazırlanmaktadır. UY’ler kapsamında; bireylerin sahip olduğu bilgi, beceri ve yetkinlikleri gösteren öğrenme çıktıları ile bu bilgi, beceri ve yetkinlikleri kanıtlamaları için nasıl bir ölçme ve değerlendirme sürecinden geçmeleri gerektiği açıklanmaktadır.

UY’lerde ilgili meslekte MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi sahibi olmak isteyen adayların nasıl bir ölçme-değerlendirme sürecinden geçeceği, hangi ölçme araçları (teorik sınavlar, performansa dayalı sınavlar, gözlem vb.) kullanılarak ölçüleceği ve başarılı adaylardan sınavlarda sergilemesi beklenen asgari performans düzeyi tanımlanmaktadır. Adaylar, UY’lerde tanımlanan başarı şartlarını sağladıkları takdirde ilgili alanda MYK Mesleki Yeterlilik Belgesine ulaşabilmektedirler.

Şekil 2. Ulusal Yeterliliklerde Yer Alan Unsurlar

UY’lerde tanımlanan sınavlara katılım sağlamak için gereksiz giriş şartlarına yer verilmemekte, bu sayede kişinin örgün, yaygın ve serbest olmak üzere hangi yolla elde etmiş olursa olsun önceki öğrenmelerinin kanıtlanmasına imkân sağlanmaktadır.

UY’ler de, UMS’ler gibi MYK tarafından görevlendirilen kurum ve kuruluşlarca ya da çalışma gruplarınca hazırlanmakta olup, şimdiye kadar 513 yeterliliği kapsayan 91 UY Hazırlama İşbirliği Protokolü yapılmış ve 373 ulusal yeterlilik yürürlüğe girmiştir.

UMS ve UY’lerin Hazırlanma Süreci

UMS ve UY’ler, MYK tarafından görevlendirilen meslek standardının ya da yeterliliğin hazırlanacağı sektörü/alanı temsil kabiliyetine sahip kurum ve kuruluşlarca ya da çalışma gruplarınca hazırlanmaktadır. Meslek standartları ve yeterlilikler hazırlandıktan sonra kamuoyunun ve ilgili tarafların görüşüne sunulmakta ve bu sayede ilgili tüm kesimler sürece dâhil olmaktadır. Görüş alma süreci tamamlandıktan sonra meslek standardı/yeterlilik hazırlayan kurum/kuruluş ya da çalışma grubu gelen görüşleri gerekçeli olarak değerlendirmekte ve uygun olanları dokümanlara yansıtmaktadır.

Görüş aşamasından sonra meslek standartları ve yeterlilikler doğrulanmak üzere MYK sektör komitelerine sunulmaktadır. Sektör Komiteleri, hazırlanan meslek standartlarının UMS, yeterliliklerin de UY olarak kabul edilebilmesi için dokümanları incelemekte, önerilerde bulunmakta ve MYK Yönetim Kuruluna sunulmak üzere görüş oluşturmaktadır. Sektör komiteleri gerekli hallerde bizzat mesleğin icra edildiği sahalarda teknik incelemeler yaparak dokümanların içeriğini yerinde doğrulamaktadır.

MYK tarafından belirlenen 26 sektörü temsilen 26 sektör komitesi oluşturulmuş olup aktif bir şekilde çalışmalarını yürütmektedir. MYK sektör komitelerinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB), Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı (YÖK), meslekle ilgili diğer bakanlıklar ve MYK Genel Kurulunda temsil edilen işçi, işveren ve meslek kuruluşlarının temsilcileri yer almaktadır. Sektör komitesi toplantılarına, ihtiyaç duyulması halinde teknik uzmanlar davet edilmektedir. Böylece UMS ve UY’ler başta iş ve eğitim dünyası olmak üzere ilgili tarafların uzlaştığı dokümanlar olma özelliği kazanmaktadır.

Sektör komitelerince doğrulanan meslek standartları ve yeterlilikler MYK Yönetim Kuruluna onaylanmak üzere sunulmaktadır. MYK Yönetim Kurulu’nun onayını takiben yeterlilikler ulusal yeterlilik olarak yürürlüğe girmektedir. Meslek standartları ise Resmî Gazete’de yayımlanarak ulusal meslek standardı niteliği kazanmaktadır.

UMS’ler ve UY’ler sektörde ve meslekte yaşanan gelişmelere bağlı olarak güncellenen yaşayan dokümanlardır. UMS’ler, sektörlerden gelen talepler ile eğitim ve iş dünyasının ihtiyaçları esas alınarak en geç beş yılda bir değerlendirilmekte ve gerekli görülenler güncellenmektedir. UMS’lerdeki değişiklikler en geç bir yıl içerisinde UY’lere yansıtılmaktadır.

Tablo 1. Sektörler

1

Adalet ve Güvenlik

2

Ağaç İşleri, Kağıt ve Kağıt Ürünleri

3

Bilişim Teknolojileri

4

Cam, Çimento ve Toprak

5

Çevre

6

Eğitim

7

Elektrik ve Elektronik

8

Enerji

9

Finans

10

Gıda

11

İnşaat

12

İş ve Yönetim

13

Kimya, Petrol, Lastik ve Plastik

14

Kültür, Sanat ve Tasarım

15

Maden

16

Medya, İletişim ve Yayıncılık

17

Metal

18

Otomotiv

19

Sağlık ve Sosyal Hizmetler

20

Spor ve Rekreasyon

21

Tarım, Avcılık ve Balıkçılık

22

Tekstil, Hazır Giyim, Deri

23

Ticaret (Satış ve Pazarlama)

24

Toplumsal ve Kişisel Hizmetler

25

Turizm, Konaklama, Yiyecek-İçecek Hizmetleri

26

Ulaştırma, Lojistik ve Haberleşme

MYK, hızla değişen ve gelişen dünyada, dünya pazarlarında rekabet edebilecek iş gücünün yetiştirilmesi ve bu iş gücünün mesleklerini yurtdışında da icra edebilmesine imkân sağlayacak alt yapı çalışmalarının oluşturulmasına yönelik faaliyetlerini yürütmektedir. Bu faaliyetler içerisinde, çalışma hayatı ve eğitim dünyası arasındaki işlevsel bağın kurulmasında UMS ve UY’ler önemli iki araç olarak karşımıza çıkmaktadır. Katılımcı bir anlayışla hazırlanan bu dokümanlar ile mesleğini doğru icra eden ve yüksek performanslı iş gücünün oluşturulması, bu sayede orta ve uzun vadede ürün ve hizmet kalitesini yükselterek verimliliğin artırılması hedeflenmektedir. Ayrıca, söz konusu dokümanlarda çalışanlardan mesleklerini icra ederken uymaları gereken iş sağlığı ve güvenliği gerekliliklerine de yer verilmekte olup, iş kazalarının da azalmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Verimlilik Kavramı ve Türkiye’de Verimlilik

Uluslararası rekabetin artması ile birlikte kaynakların etkin kullanımı önem kazanmıştır. Bugün işletme düzeyini de aşarak ülke düzeyinde ele alınan en önemli konuların başında verimlilik ve insan kaynaklarının rasyonel kullanımı gelmektedir. Gelişmiş ülkeler ülke standartlarını daha da artırmak, sahip oldukları güçlü ekonomiyi korumak ya da daha da güçlendirmek ve geleceklerini garanti altına almak için verimlilik artışına önem vermektedir.

Genel bir tanımla verimlilik, bir üretim ya da hizmet sisteminin ürettiği çıktı ile bu çıktıyı yaratmak için kullanılan girdi arasındaki ilişki olup, çeşitli mal ve hizmetlerin üretimindeki emek, sermaye, arazi, malzeme, enerji ve bilgi gibi kaynakların etkin kullanımı şeklinde de tanımlanmaktadır. Makro düzeyde verimlilik; mevcut üretim faktörlerinden etkin bir şekilde yararlanmayı, dolayısıyla üretimi, milli geliri ve refahı artırmayı ifade etmektedir. Verimlilik kavramı her faaliyet alanında en önemli unsur durumuna gelmiş, hatta bazı ülkelerde verimlilik artışı milli bir politika olarak benimsenmiştir. Rekabet ortamında avantaj sağlama ve ekonomik kalkınmayı hızlandırmanın yolu verimliliği artırmaktan geçmektedir.

Ülkelerin sanayileşmelerini sürdürebilmeleri açısından gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ulusal düzeyde olduğu kadar işletme düzeyinde de verim artışını sürekli kılmak, önemli bir amaç olarak ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda işletmeler verimliliğin ölçülmesi ve verimlilik arttırıcı önlemlerin alınması konusunda faaliyetlerde bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar bir organizasyonun temel girdilerinden olan ve diğer girdilerin verimlilik düzeyini etkileme özelliği bulunan insan kaynağının etkili ve verimli kullanımının oldukça önemli bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır.

İşletmeler varlıklarını devam ettirebilmek ve sürdürülebilir rekabet gücü elde edebilmek için işletme kaynaklarını etkin şekilde kullanmalıdır. Bu kaynakların kullanımında etkinlik verimlilik ile ölçülmektedir. İşletmelerde verimliliği etkileyen temel faktörler işletme içi ve dışı faktörler olmak üzere tanımlanmaktadır. İşletme dışı faktörler arasında; kamu ve sektörün getirdiği düzenlemeler, sendikalar, sivil toplum kuruluşları, ürün ve süreç teknolojilerindeki yenilikler ve benzeri yer almaktadır. İşletme içi faktörlere bakıldığında ise; yönetim, çalışanların yetenekleri ve motivasyonu, kullanılan teknoloji, süreçler ve benzeri karşımıza çıkmaktadır.

Bu faktörler arasında iş gücü verimliliğinin artırılması şüphesiz en önemli faktörlerden biridir. İşgücü verimliliğinin artırılması ise doğru işlerin etkin şekilde icra edilmesi ile mümkün olmaktadır. Nitekim iş gücünün etkinliğinin yükseltilmesi ile iş gücünden kaynaklı maliyetler azalacak ve verimlilik artışı sağlanacaktır.

Ülkemizde iş gücünden yararlanma oranının düşük olduğu göz önüne alındığında bu husus daha da büyük önem arz etmektedir. Türkiye’nin ekonomik kalkınmasında yararlanabileceği kaynakların başında insan kaynağı gelmekte olup, insan kaynağı işletmelerde verimliliğin artmasında lokomotif işlevi görmektedir.

Ülkemizde sanayi ve hizmet sektöründe nitelikli iş gücü ihtiyacı, ülkemizin dışa açılması ve uluslararası düzeyde rekabet edebilme gücü açısından önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Uluslararası piyasalarda rekabet gücünü arttırmayı hedefleyen ülkemiz için iş gücü verimliliğinin artırılması, bunun için iş gücünün eğitim düzeyinin yükseltilmesi ve mesleki eğitimine önem verilmesi önem arz etmektedir.

Çalışanların eğitim seviyesinin artması tek başına yeterli olmamakta, verilecek eğitimin içeriğinin iş piyasası ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanması ve uygulanması da önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. İşgücü verimliliğinin artırılmasında nitelikli insan kaynağının istihdamı önemli bir rol oynamakta, nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesinde de mesleki eğitimin iş piyasası ihtiyaçları doğrultusunda verilmesi gerekmektedir.
 

Eğitim ile İstihdam Arasındaki Köprü: Ulusal Meslek Standartları ve Ulusal Yeterlilikler

İş süreçlerinde verimlilik ölçümü ve verimliliğin arttırılması konuları gündeme gelince yapılan araştırmalar insan unsurunun önemini ortaya koymuş ve verimlilik artışı sağlayabilmek için nitelikli iş gücünün varlığına işaret etmiştir. İş piyasasının ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücü ihtiyacının karşılanabilmesi için de eğitim ve istihdam arasındaki arz talep dengesinin kurulması bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır.

MYK’nın temel hedeflerinden birini UMS ve UY’ler ile eğitim ve iş dünyası arasında köprü görevi görerek iş süreçlerinde kalite ve verimliliğin arttırılması oluşturmaktadır. Bu bağlamda, bireylerin icra ettikleri işleri en doğru şekilde tanımlayan; işçi, işveren, eğitim sağlayıcılar ve bireylere yol göstererek nitelikli iş gücü ve verimlilik artışına katkı sağlayan UMS ve UY’ler; eğitim müfredatlarına, ölçme ve değerlendirme süreçlerine ve iş tanımlarına girdi sağlamaktadır.

UMS ve UY’lere uygun şekilde düzenlenmiş eğitim müfredatlarına göre eğitim alan veya MYK tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarınca UY’lere göre yapılan sınavlar sonucu mesleki yeterlilik belgesi alarak istihdam edilen kişiler icra ettiği mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve yetkinliklerine sahip olarak görevlerini yerine getirecek ve bu durum iş gücü verimliliğinin artmasına önemli ölçüde katkı sağlayacaktır.

Ülkemiz gibi emek yoğun sektörlerin hâkim olduğu ülkelerde iş gücü maliyetlerinin azaltılması iş gücü verimliliğinin arttırılması yoluyla elde edilmektedir. Mesleğin gereklilikleri doğrultusunda iş süreçlerinin yürütülmesi hem işçi hem de işveren açısından zaman ve maliyet kayıplarının azalmasına ve bu sayede verimliliğin artarak yüksek katma değerli ürün ve hizmetlerin üretilmesine imkân sağlayacaktır. Nitelikli iş gücüne bağlı olarak kalite ve verimliliğin artması ülkemize küresel düzeyde sürdürülebilir bir rekabet avantajı kazandıracaktır.

Kaynaklar

1-Avder, Erdoğan, “İşletmelerde Verimliliğe Etki Eden Faktörler ve Örnek Bir Çalışma, http://www.muhasebetr.com, 2007.
2-Doğruöz Özer, Hilal, “Meslek Standartlarının Verimliliğe Etkisi: Hazır Giyim Sektöründe Bir Uygulama”, Uzmanlık Tezi, Ankara, 2011.
3-Kavrakoğlu, İbrahim, Toplam Kalite Yönetimi, Kal-Der Yayınları, Ankara, 1998.
4-Prokopenko, Joseph, Verimlilik Yönetimi Uygulamalı El Kitabı, MPM Yayınları, 6.Basım, Ankara, 2005.
5-Ramsay, Dr. Melkote Ramdas, İşletme Verimliliği Ölçümü ve Uluslararası İş Gücü Verimliliği El Kitabı, Çev: İlknur Yavuz, MPM Yayınları, Ankara, 2008.
6-Ersoy, Abdullah, SAAT ERSOY, Mesiha, “Üretim/İşlemler Yönetimi”, İmaj Yayınları, 3. Baskı, Ankara, 2015.
7- Kenar, Dr. Necdet, “İş gücü Verimliliği Nedir? Nasıl Artar?” MESS Eğitim Vakfı, İstanbul, 2005.
8-Mesleki Yeterlilik Kurumu 2016-2020 Stratejik Planı.
9-5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu.
10- 27.11.2007 tarihli ve 26713 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan MYK Sektör Komitelerinin Kuruluş, Görev, Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik.
11-19.10.2015 tarihli ve 29507 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ulusal Meslek Standartlarının ve Ulusal Yeterliliklerin Hazırlanması Hakkında Yönetmelik.
12-Demirezen, Mustafa; “Piyasa Meslek Standartları”, Devlet Planlama Teşkilatı, Planlama Dergisi, Ankara, 2002.
13-Devlet Planlama Teşkilatı Dokuzuncu Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu, “İş Gücü Piyasası”, Ankara, 2007.
14-Örücü, Prof. Dr. Edip, Palaz, Yrd. Doç. Dr. Serap; Yumuşak Doç. Dr. Sedat; “İşgören Verimliliğini Etkileyen Faktör Olarak Ergonomi ve Bir Araştırma", Mevzuat Dergisi, Sayı:84, 2004.
15-Saygılı, Doç. Dr. Şeref; Cihan, Dr. Cengiz; “Dünyada ve Türkiye’de Verimlilik, Karşılaştırmalı Bir Analiz ve Türkiye’nin Perspektifi”, İşveren Dergisi, Mart-Nisan 2010.