İçindekiler
Dergi Arşivi

Uluslararası Enerji Verimliliği Projeleri: KOBİ’lerde Enerji Verimliliği Projesi

Saniye KESER / Uzman Yardımcısı, Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

 

1. GİRİŞ: ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJELERİ
Enerji verimliliği, ülkemizin enerji politikası bileşenleri içerisinde gerek arz güvenliği gerekse çevresel kaygılar nedeniyle giderek artan öneme sahip bir bölümü oluşturmaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) enerji verimliliği alanında pek çok faaliyet ve projeyi eş zamanlı olarak yürütmektedir. Bu çalışmalarda, ETKB kendi kaynaklarının yanı sıra çeşitli uluslararası finans kuruluşlarından sağlanan kaynaklardan da yararlanmaktadır. Ayrıca diğer Bakanlıkların da kendi görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda enerji verimliliği projeleri bulunmaktadır.

ETKB tarafından yürütülen uluslararası projelerden başlıcaları şöyledir:
• Küçük ve Orta Ölçekli İşletme (KOBİ) lerde Enerji Verimliliği Projesi (GEF hibesi ve IBRD kredisi)
• Türkiye Enerji Sektörü Projesi Faz 1 Enerji Verimliliği Bileşeni (IPA fonu)
• Sanayide Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi (GEF/UNDP )
• Binalarda Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi (GEF/UNDP)

Bilindiği üzere, enerji verimliliğine ilişkin görevler ETKB çatısı altındaki Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü (YEGM) tarafından yürütülmektedir. Yukarıda bahsi geçen Sanayide Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi ile Binalarda Enerji Verimliliğinin Arttırılması Projesi YEGM tarafından yürütülen projelerdir. İlk iki projenin uygulama birimleri ise ETKB Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü (DİAB) bünyesindedir. Ancak enerji verimliliği alanındaki tüm projeler YEGM ile koordineli bir şekilde yürütülmektedir. Burada DİAB tarafından yürütülen KOBİ’lerde Enerji Verimliliği Projesi hakkında detaylı bilgi verilecektir.

2. KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ İŞLETMELERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJESİ
2.1. Proje Hakkında Genel Bilgi
KOBİ’lerde Enerji Verimliliği Projesi, GEF ve IBRD tarafından finanse edilen bir projedir. Hibe Anlaşması 6 Mayıs 2013 tarihinde imzalanan ve 22 Temmuz 2013 tarihinde yürürlüğe giren projenin kapanış tarihi 28 Eylül 2018’dir.

Projenin amacı ticari bankaların enerji verimliliği kredilerinin arttırılması yoluyla KOBİ’lerde enerji kullanımında verimliliği arttırmaktır. Projeye, GEF 3,64 milyon dolarlık hibe, IBRD ise 201 milyon dolarlık kredi sağlamaktadır. Bu projede, GEF hibesi Dünya Bankası tarafından aktarılmaktadır. Şekil 1’de bütçenin dağılımı görülmektedir.



Şekil 1 Proje Bileşenleri ve Bütçenin Dağılımı

Yukarıda da görüldüğü üzere Projenin 1. Bileşeni üç kamu bankası tarafından yürütülmektedir. Bu bileşende bankalar KOBİ’lerin enerji verimliliği projelerine kredi aktarmaktadır. Ayrıca kredi kayıp rezervi oluşturulması ve proje geliştirme, değerlendirme ve izleme faaliyetleri için GEF hibesinin bir kısmı bankalara ayrılmıştır.

Projenin ETKB tarafından yürütülen kısmı 2. Bileşendir. Bu bileşende yer alan çeşitli danışmanlık hizmetleri ile lojistik destek, proje yönetimi gibi hizmetler tamamen GEF hibesiyle finanse edilmektedir. Proje kapsamında DİAB bünyesinde bir Proje Uygulama Birimi (PUB) kurumuştur.

2.2. Projede Yer Alan Danışmanlık Hizmetleri
Projede üç adet danışmanlık hizmeti yer almaktadır. Danışmanlık hizmeti alımlarında Dünya Bankası’nın “Danışmanın Niteliklerine Dayalı Seçim” yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemle yapılan satınalmalarda öncelikle, yayınlanan ilan ile ilgililerin İlgi Beyanı toplanmıştır. İlgi beyanları YEGM ve DİAB personelinden oluşturulan bir komisyon tarafından değerlendirilerek sıralama yapılmış ve birinci sırada yer alan firmalar teknik ve finansal tekliflerini vermeye davet edilmiştir. Tekliflerin değerlendirilmesi neticesinde, tekliflerin iş tanımı gereklerini karşıladığı tespit edildikten sonra firma müzakereye davet edilmiştir. Müzakereler neticesinde ise anlaşmaya varıldığı takdirde firma ile sözleşme imzalanmıştır. Yöntem Şekil 2’de özetlenmiştir.



Şekil 2 Danışmanın Niteliklerine Dayalı Seçim Yöntemi

Yukarıda özetlenen yöntem ile ETKB sorumluluğundaki 2. Bileşende yer alan üç danışmanlık hizmeti de neticelendirilmiş ve danışman firmalar çalışmalarına başlamıştır. Danışmanlık hizmetleriyle ilgili detaylı bilgi Tablo 1’de yer almaktadır.

Tablo 1 Proje Kapsamındaki Danışmanlık Kontratları

Kontrat Adı

Firma

Başlama

Bitiş

MENR-CS-01.a KOBİ’lerde ve Enerji Verimliliği Danışmanlık Şirketleri (EVD) nde Enerji Verimliliği ve Enerji Verimliliği Finansmanı Konularında Bilincin Artırılması

G&G Yön. Dan. ve Tic. Ltd. Şti. (Lider) (Türkiye), Motiva Services (Ortak) (Finlandiya), Exergia Energy and Environment Consultants SA (Ortak) (Yunanistan) ve Onur Enerji Ltd. Şti. (Ortak) (Türkiye) Ortaklığı

Ağustos 2015

Kasım 2016

MENR-CS-02 Politika Boşluk Analizi (Gap Analizi) ve Enerji Verimliliği Program Değerlendirmesi

Montgomery Watson Harza (MWH) Mühendislik ve Müşavirlik Ltd.Sti. (Lider) (Türkiye) ve Wuppertal Institute Climate, Environment and Energy (Ortak) (Almanya) Ortaklığı

Şubat 2015

Şubat 2016

MENR-CS-03 Enerji Hizmet Firmaları için Enerji Performans Sözleşmeleri Rehberi Hazırlanması ve Vaka Çalışması Geliştirilmesi

Econoler (Kanada)

 

Haziran 2015

Haziran 2016

2.2.1. MENR-CS-01.a KOBİ’lerde ve EVD’lerde Enerji Verimliliği ve Enerji Verimliliği Finansmanı Konularında Bilincin Artırılması
Kısa adıyla bilinçlendirme kontratı kapsamında temel amaç, özellikle KOBİ’lerin enerji verimliliği ve enerji verimliliği finansmanı konularında bilinç düzeyinin artırılmasıdır. Kontrat kapsamında iletişim ihtiyaçlarının belirlenmesiyle beraber mevcut program ve ürünlerin değerlendirilmesi, iletişim stratejisinin tasarlanması, iletişim materyallerinin geliştirilmesi, geliştirilen strateji ve materyallerin test edilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesi ve katılımcı geribildirimi ve değerlendirmelerine dayanarak gerekli değişikliklerin yapılması yer almaktadır.

Enerji verimliliği yatırımları her ne kadar kendini finanse eden yatırımlar olsa da ilk yatırım maliyetlerinin karşılanması konusunda özellikle KOBİ’ler önemli sıkıntılar yaşamaktadır. İncelemeler neticesinde görülmektedir ki KOBİ’lerin yaptırdığı ön etüt veya etütlerde yer alan tedbirler yatırıma dönüşmemektedir. Bunun nedenlerinin belirlenerek, enerji verimliliği konusundaki bilinç ve isteklilik seviyesinin artırılması ile bilinçlendirmeye yönelik materyallerin bu danışmanlık hizmeti sonucunda ortaya çıkması beklenmektedir.

Bu kontrat, araştırma, tasarım ve planlama ile uygulama olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Mevcut durumda ilk aşama olan araştırma aşaması tamamlanmak üzeredir.

2.2.2. MENR-CS-02 Politika Boşluk Analizi (Gap Analizi) ve Enerji Verimliliği Program Değerlendirmesi
Politika boşluk analizi kontratı, KOBİ’ler konunun merkezinde olacak şekilde genel bir mevzuat ve program değerlendirmesini kapsamaktadır. Kontrat kapsamında sağlanacak hizmetler kısaca şöyledir:

(i) Türkiye’de enerji verimliliği için politika boşluk analizi çalışmasının yürütülmesi ve politika ve kurumsal açıdan eksikliklerin giderilmesine yönelik adımların geliştirilmesi,
(ii) KOBİ’lerde enerji verimliliğinin sağlanmasına yönelik yürürlükte olan bilgilendirici ve teşvik edici devlet politikalarının gözden geçirilmesi, etki analizlerinin yapılması ve süreçlerin değerlendirilmesi ile bu politikaların etkilerinin artırılmasına yönelik tavsiyelerin geliştirilmesi.

Politika boşluk analizinden elde edilen sonuçlara yönelik olarak tavsiyelerin geliştirilmesinin yanı sıra mevcut programların değerlendirilmesi, enerji verimliliği konusunda somut gelişmeler kaydedilmesi açısından oldukça önem arz etmektedir. Bu şekilde sonraki dönemde programların etkisinin artırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilebilecektir.

Proje kapsamında başlayan ilk kontrat olan politika boşluk analizi kontratı tamamlanmak üzeredir. 28 Ocak 2016 tarihinde elde edilen bulguların ve önerilerin paylaşıldığı ve bunlara yönelik olarak paydaşların görüş ve değerlendirmelerinin alındığı bir yuvarlak masa toplantısı gerçekleştirilmiştir. Final raporu bu toplantıda alınan görüşler doğrultusunda şekillendirilecektir.

2.2.3. MENR-CS-03 Enerji Hizmet Firmaları için Enerji Performans Sözleşmeleri Rehberi Hazırlanması ve Vaka Çalışması Geliştirilmesi
Bu kontratta ise enerji verimliliği finansmanının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yer almaktadır. Ayrıca, diğer sektörlere örnek teşkil etmesi açısından kamu binaları piyasasına yönelik de bir kısım bulunmaktadır. Kontrat kapsamında sağlanacak hizmetler aşağıdaki gibidir:
(i) Enerji hizmetleri piyasasının değerlendirmesi ve başarılı modellerin ve yaygın engellerin belirlenmesi,
(ii) Vaka çalışmalarının geliştirilmesi,
(iii) Rehber, örnek belge/sözleşmelerin geliştirilmesi ve
(iv) Türkiye’de kamu binalarına yönelik piyasa değerlendirmesi.

Kontratta EVD piyasası ve kamu binaları piyasasına yönelik olmak üzere iki ana bileşen bulunmaktadır. Enerji verimliliği yatırımlarının teşviki açısından vaka çalışmaları ve doküman şablonlarının geliştirilmesi gibi piyasaya yönelik daha somut çıktıların olduğu bir kontrattır.

Mevcut durumda bahsi geçen iki bileşen eşzamanlı olarak yürütülmektedir. Kamu binaları bileşeni kapsamında 16 Şubat 2016 tarihinde ilgili paydaşların davet edildiği bir çalıştay gerçekleştirilmiştir.

2.2.4. İlk Bulgular
Projede yer alan üç danışmanlık hizmeti de henüz tamamlanmamıştır. Çalışmalardaki bulguların nihai halde olmaması nedeniyle sonuçlar paylaşılamamaktadır. Ancak şu ana kadar proje kapsamında çeşitli görüşmeler yapılmış, ara raporlar hazırlanmış ve çeşitli paydaşların katılım sağladığı toplantılar yoluyla görüşler alınmıştır. Bu süreçte elde edilen bilgiler ışığında öne çıkan konular genel hatlarıyla aşağıda yer almaktadır.

• Sanayide enerji verimliliğinin en önemli sorunu yapılan etütlerde belirlenen önerilerin uygulamaya geçmeyişidir. KOBİ’ler/sanayiciler etüt sonrasında enerji verimliliği yatırımına yönelmemektedir. Bunun ise başta gelen nedeni finansmana erişimde yaşanan sıkıntılardır. Bu sorunu aşmakta bilinçlendirme çalışmaları her ne kadar önemli görülse de Türkiye’de gözlemlenen en önemli boşluk enerji performans sözleşmelerinin yer aldığı bir enerji hizmetleri piyasasının gelişmemiş olmasıdır.
• Örnek teşkil etmesi ve belirlenen 2023 hedeflerine ulaşılması için kamu binalarında enerji verimliliği yatırımlarının artırılması gerekmektedir. Kamu binalarında enerji performans sözleşmeleriyle bu yatırımların gerçekleştirilebilmesinin önünde yatan engellerin kaldırılması için de kamuda satın almalarla ilgili mevzuat değişiklikleri gerekmektedir.
• Enerji verimliliği alanında yer alan başka bir önemli sorun ise “izleme ve değerlendirme” konusundaki eksikliklerdir. Türkiye geneline ait enerji verimliliği ile ilgili kapsamlı ve güvenilir bir veritabanı gerekmektedir. Konulan enerji verimliliği hedeflerine yönelik olarak gelişmelerin izlenip değerlendirilmesi açısından bu konu önem oluşturmaktadır. Ayrıca EVD piyasasına yönelik enerji verimliliği yatırım projeleri için de izleme ve değerlendirme mekanizmasının geliştirilmesine ihtiyaç vardır.

3. GENEL DEĞERLENDİRME
Özellikle iklim değişikliğinin dünya gündeminde geniş yer tutması ve enerji sektörünün sera gazı emisyonlarındaki büyük rolü nedeniyle enerji verimliliği hem ülkelerin hem de uluslararası kuruluşların öncelik verdiği konulardan biridir. Kendi kendini ödeyen yatırımlar olması sebebiyle de enerji verimliliği yatırımları diğerlerine göre cazip olmaktadır. Ancak, istenilen etkinin sağlanabilmesi için politik sahiplenme de oldukça önemlidir. Yürütülen projelerden elde edilen çıktılar dikkate alınarak atılacak adımlar sektördeki dönüşüm için önem taşımaktadır. Ulusal ve uluslararası tüm projelerde yapılan toplantılar ve üretilen raporlardan sonra sektör somut adımlar beklemektedir.

Bir başka önemli değerlendirme konusu ise yürütülen projelerde ve sonrasında atılacak adımlarda tüm kurum ve kuruluşların işbirliği ve koordinasyon içinde hareket etmesidir. Ancak bu şekilde Türkiye’ye giren uluslararası fonlar daha verimli şekilde kullanılabilecek ve projeler amaçlarına ulaşabilecektir.