İçindekiler
Dergi Arşivi

Üretkenlik “Yorgunluğu” İçinde miyiz?

Dr. Halit SUİÇMEZ / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

Ekonomide temel gösterge, işgücü üretkenliğidir. Niçin? Çünkü üretim ile istihdam arasındaki ilişkiyi kuran tek gösterge budur. Hesaplanması da, üretim değişiminin istihdam değişimine bölünmesiyle bulunur.

2010 yılından beri Türkiye ekonomisi önemli bir “üretkenlik yorgunluğu” içinde midir? Ekonominin özündeki durumu anlamak için imalat sanayideki reel değişkenlere bakalım ve veriler üzerinden giderek sorumuzun yanıtını bulmaya çalışalım.

İmalat Sanayi Verimlilik Değişimleri Tablosu’nda (Tablo 1), 2010 yılından sonra ciddi bir durgunluk izlenmektedir (mavi eğri).

2009 yılından 2014’e dek verimlilik endeksine bakıldığında şu saptamaları yapabiliriz:

2009 dördüncü çeyrekte verimlilik endeksi; 103, 2010’da 107, 2011’de 107, 2012’de 105, 2013’te 105, 2014 ilk çeyrekte 97 olarak hesaplanmıştır.

2010’dan 2014’e doğru imalat sanayisinde işgücü verimlilik endeksi ciddi bir durgunluk içindedir. Hatta gerileme vardır.

Bu veriler bize ciddi anlamda bir ekonomik üretkenlik “yorgunluğu” içinde olduğumuzu göstermektedir. Bu sonuç, elbette ülkemizin büyüme ve istihdam politikalarından veya politikasızlıklarından doğmaktadır.
2000’li yılların ilk dönemlerinde(2003-2007), dünya konjonktürü ve 2001 krizinin baz etkileriyle yaşanan, göreli büyüme ve verimlilik gelişmeleri, 2010 sonrası dönemde sürdürülememiştir.

Verilerin ve tablolar ile grafiklerin de işaret ettiği gibi, bu sürdürülemez durum giderek daha da olumsuz bir noktaya doğru ilerlemektedir.

Bağımsız sosyal bilimcilerin yıllardır söylediği, yazdığı bu gerçekler şimdilerde Bakanların ve ekonomi yetkililerinin de gündemine gelmiştir.

Ve nihayet; “…inşaat ile büyümenin sağlıksız olduğu, büyümenin kalitesizleştiği, denetimsizliğin büyük zararlar verdiği, rant ve tüketim ekonomisinin çok yaygınlaştığı…” yönünde yetkililer açıklama yapmaktadır.

Bu saptamalar çok konuşulmaya başlandığına göre, “üretim ekonomisine, nitelikli iş gücü ve yüksek teknolojili verimlilik artışlarına, katma değere, reel ekonomiye” sıra geliyor demektir.

Bu iyimserlikle saptama ve öneriler yapmaya devam etmemiz gerektiği inancındayım.

Tablo:1 İmalat Sanayi Verimlilik Değişimleri

(Kaynak: Anahtar, Eylül 2014)
2010’dan 2014’e doğru imalat sanayisinde iş gücü verimlilik endeksi ciddi bir durgunluk içindedir. Hatta gerileme vardır. Bunun nedenini anlamak için üretim ve istihdam endekslerine birlikte bakmak gerekmektedir.

Tablo 2’ de, 2010’da 100 olan üretim endeksinin 2013’te 117,5 olduğu, istihdamın ise 116,6 olduğu anlaşılmaktadır. Verimlilik endeksinin ise 2010’da 100, 2013’te 100,8 olduğu izlenmektedir.

Verimlilik endeksinin niçin yerinde saydığı buradan anlaşılmaktadır. Çünkü bu endeks, üretim endeksinin istihdam endeksine bölünmesiyle bulunmaktadır.

2012 ve 2013 yıllarında işgücü verimliliği durağan bir görünüm izlemiştir. 2013 yılının tamamında imalat sanayisinde üretim 2012 yılına göre % 4,0 yükselirken, istihdam da üretime yakın ölçüde, % 3,9 artmıştır. Dolayısıyla verimlilik % 0,1 artışla yerinde saymıştır. Son 4 yıl içinde üretim ve istihdamda ılımlı sayılabilecek artışlar olduğu ve bu iki değişkendeki artışların da birbirlerine yaklaşık olarak eşit olması nedeniyle verimlilik düzeyinin de yerinde saydığı ortaya çıkmış bulunmaktadır.

Tablo 2. İmalat Sanayisinde Üretim, İstihdam ve Verimlilik

YIL VE DÖNEM

2010=100

spacer

Bir Önceki Yılın Aynı Dönemine Göre Yüzde Değişim

 

 

ÜRETİM
(1)

İSTİHDAM

VERİMLİLİK

REEL İŞGÜCÜ MALİYETİ (2)

spacer

ÜRETİM

İSTİHDAM

VERİMLİLİK

REEL İŞGÜCÜ MALİYETİ

2007

 

100,0

106,2

94,2

93,3

-

-

-

-

2008

 

98,5

105,8

93,1

92,8

-1,5

-0,4

-1,1

-0,5

2009

 

87,3

95,4

91,5

100,1

-11,4

-9,8

-1,7

7,9

2010

 

100,0

100,0

100,0

100,0

14,5

4,8

9,3

-0,1

2011

 

110,5

106,9

103,4

97,7

10,5

6,9

3,4

-2,3

2012

 

113,0

112,2

100,7

100,8

2,3

5,0

-2,6

3,2

2013

 

117,5

116,6

100,8

105,9

4,0

3,9

0,1

5,1

spacer2007

I

93,0

104,5

89,0

91,8

spacer

-

-

-

-

 

II

102,2

106,1

96,3

90,4

-

-

-

-

 

III

100,1

107,3

93,3

94,3

-

-

-

-

 

IV

104,6

106,9

97,8

96,8

-

-

-

-

2008

I

99,6

106,6

93,4

93,8

7,1

2,0

5,0

2,2

 

II

106,2

107,9

98,4

86,5

3,9

1,7

2,2

-4,3

 

III

98,2

106,1

92,6

92,5

-1,9

-1,1

-0,8

-1,9

 

IV

90,1

102,7

87,7

98,7

-13,9

-3,9

-10,3

2,0

2009

I

74,6

95,7

78,0

102,4

-25,1

-10,2

-16,6

9,2

 

II

88,2

94,6

93,2

98,2

-16,9

-12,3

-5,3

13,5

 

III

88,8

95,8

92,7

100,0

-9,6

-9,7

0,2

8,1

 

IV

97,8

95,7

102,2

99,7

8,5

-6,8

16,5

1,0

2010

l

89,7

95,8

93,6

99,2

20,2

0,1

20,1

-3,1

 

II

101,8

99,1

102,7

95,9

15,4

4,8

10,2

-2,3

 

III

99,1

101,9

97,3

102,7

11,6

6,4

4,9

2,7

 

IV

109,4

103,2

106,0

102,0

11,9

7,8

3,7

2,3

2011

I

104,1

103,9

100,2

96,5

16,1

8,5

7,0

-2,7

 

II

112,6

106,2

106,0

95,4

10,6

7,2

3,2

-0,5

 

III

108,8

108,3

100,5

100,5

9,8

6,3

3,3

-2,1

 

IV

116,7

109,3

106,8

98,4

6,7

5,9

0,7

-3,5

2012

I

106,9

109,8

97,4

96,1

2,7

5,7

-3,1

-0,4

 

II

116,5

111,9

104,1

97,7

3,5

5,4

-1,8

2,4

 

III

110,3

113,4

97,3

105,7

1,4

4,7

-3,2

5,2

 

IV

118,4

113,7

104,1

103,5

1,5

4,0

-2,5

5,2

2013

I

109,7

114,1

96,1

102,0

2,6

3,9

-1,2

6,1

 

II

120,8

116,1

104,0

103,7

3,7

3,8

-0,1

6,1

 

III

116,1

118,0

98,4

108,6

5,3

4,1

1,2

2,7

 

IV

123,4

117,9

104,7

108,7

4,2

3,7

0,6

5,0

(1) Arındırılmamış Endeks
(2) Nominal değişimler, TÜİK 2003=100 Üretici Fiyatları Endeksi 2010 baz yılına çekilerek deflate
edilmiştir.
Kaynak: TÜİK Kısa Dönemli İş İstatistikleri, Üretim, İstihdam ve Üretici Fiyatları Endeksi Haber Bültenleri; aylık üretim endeksinin üçer aylığa dönüştürülmesi, verimlilik ve reel işgücü maliyeti TİSK hesaplaması

(Kaynak: TİSK, Haber Bülteni, 20 Mart 2014)
Bu durum, yani, üretkenlik(verimlilik) yorgunluğu Şekil 1’ den de izlenmektedir.

Sonuç olarak; 2023’e 8-9 yıl kaldığı bu dönemlerde ülkemiz, ciddi bir “üretkenlik” yorgunluğu içinde bulunmaktadır.

Bunu aşmanın yolu “dinamik bir verimlilik politikası” uygulamaktan geçmektedir. Bu ise çok yönlü, makro, derinlikli, uzun dönemli ve toplumsal bir yaklaşım gerektirmektedir.

Ekonomide tüm reel değişkenlerin birlikte ele alınarak geliştirildiği “dinamik verimlilik” politikası bunu gerektirmektedir.

Büyümenin, istihdamın, bölüşümün, kalkınmanın hep sağlam kaynaklara dayalı bir üretkenlik artışıyla ilişkilendirildiği yaklaşımlara ihtiyacımız olacaktır.

Bu ihtiyaç kamu, özel, sivil toplum, aile ve birey gibi her düzeyde artık kendini dayatmıştır. Üst yönetimlerden aşağıya ve topluma doğru bir yaklaşım olamıyorsa, bireyden başlayarak, aileye, gruplara, topluluklara, kurumlara doğru bir bilgi ve bilinç oluşturup, yaygınlaştırma görevlerimiz bizi beklemektedir.

Ülkemizin, doğamızın, toplumun değerlerini korumak, geliştirmek hepimizin ödevidir.

KAYNAKÇA
-Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Verimlilik Genel Müdürlüğü, Anahtar Dergisi, Eylül 2014

-TÜİK Kısa Dönemli İş İstatistikleri, Üretim, İstihdam ve Üretici Fiyatları Endeksi Haber Bültenleri

-TİSK, Haber Bülteni, 20 Mart 2014