İçindekiler
Dergi Arşivi

Ürün Güvenliğinde Takip Sistemlerinin Önemi ve Asansör Takip Sistemi

Esra KAYBAL / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı - Sedat KAYA / Mühendis (Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü)

 

Ürün güvenliği; yetkili kuruluşlar, üreticiler ve tüketiciler başta olmak üzere bu alanda faaliyet gösteren tüm aktörleri kapsayan bir kavramdır. Piyasaya arz edilecek her ürünün, insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki sağlığı, çevre ve tüketicinin korunması açısından asgari güvenlik koşullarını sağlaması gerekmektedir. Söz konusu şartların sağlanıp sağlanmadığının belirlenmesinde kullanılan en önemli uygulama piyasa gözetimi ve denetimi faaliyeti (PGD) olarak karşımıza çıkmaktadır. Piyasadaki ürünlerin güvenli olup olmadığına yönelik yapılan denetimler ile bu denetimler neticesinde alınan önlemler hem üretici hem de tüketici kesimini doğrudan etkilemektedir. Tüketiciler için sağlık ve güvenliklerini olumsuz yönde etkileyecek ürünlerin piyasada yer almaması ne kadar önemli ise, üreticiler için de ürünlerinin piyasadaki imajını korumak ve haksız rekabete maruz kalmamak o kadar önemlidir.

Piyasa gözetimi ve denetimi temel olarak, ürüne ilişkin teknik mevzuatı hazırlamaya ve yürütmeye yasal olarak yetkili olan kamu kurum ve kuruluşları tarafından, ürünün piyasaya arzı veya dağıtımı aşamasında veya ürün piyasada iken ilgili mevzuata uygun olarak üretilip üretilmediğinin, güvenli olup olmadığının denetlenmesi, güvenli olmayan ürünlerin güvenli hale getirilmesi ve gerektiğinde yaptırım uygulanması faaliyetlerini içermektedir.

Ülkemizde piyasaya arz edilen ürünlere yönelik gerçekleştirilecek piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetini yerine getirme sorumluluğu 9 kamu kurum ve kuruluşuna verilmiş olup Bakanlığımızda bu kurum ve kuruluşlardan biridir.

Elektrikli ekipmanlardan gaz yakan cihazlara, otomotiv ürünlerinden basınçlı ekipmanlara, asansör ve teleferikten makinelere kadar daha birçok ürün grubu Bakanlığımız sorumluluğunda bulunmaktadır.

Bu yazıda ülkemizdeki asansörlere yönelik gerçekleştirilen kontrol mekanizmaları ile bu alanda oluşturulan takip sistemine ilişkin detaylı bilgiler verilecektir.

ASANSÖRLERDE KONTROL MEKANİZMALARI
Günümüzde yüksek bina yapımına doğan ihtiyaç nedeniyle, düşey taşımacılığa olan talep artmakta, düşey taşımacılıktaki gelişmeler de daha yüksek bina yapımında etkili olmaktadır. Birbirini etkileyerek büyüyen iki sektörün kendi içinde daha ileri teknoloji, güvenlik ve konfor standartlarını geliştirmesi ile asansörler günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmektedir.

Asansörler, ülkemizin her bölgesinde bulunması, geniş halk kitleleri tarafından yaygın kullanılması, ülke ekonomisi açısından önemli bir faaliyet alanı olması ve güvenlik yönüyle riskli ürün grubunda yer alması nedeniyle denetim altında tutulması gereken önemli ürünlerdendir.

İlgili paydaşlarla yapılan çalışmalar neticesinde ülkemizde yaklaşık 500.000 adet asansörün olduğu tespit edilmiştir. Bu kadar hızlı gelişme gösteren sektörde piyasaya arz edilerek kullanıma açılan asansörlerin insan sağlığına, can ve mal güvenliğine ilişkin tehdit oluşturup oluşturmadığı, ilgili teknik mevzuat gereklerini karşılayıp karşılamadığı PGD faaliyeti ile A tipi muayene kuruluşlarınca gerçekleştirilen periyodik kontrol faaliyetleri ile kontrol edilmektedir.

1. Asansörlere Yönelik PGD Faaliyeti
Yukarıda da bahsedildiği üzere, PGD faaliyeti; ürünlerin ilgili teknik düzenlemeye uygun olarak üretilip üretilmediğinin ve güvenli olup olmadığının yetkili kamu kurum ve kuruluşlarınca denetlenmesi ile güvenli olmayan ürünlerin güvenli hale getirilmesinin temin edilmesi ve gerektiğinde idari yaptırım uygulanması anlamına gelmektedir.

Asansörlere yönelik olarak yürütülen PGD faaliyetleri Bakanlık merkez ve taşra teşkilatında görev yapan denetim personelince gerçekleştirilmektedir. Yapılan denetim sonuçları Bakanlığımız bünyesinde bulunan Ürün Güvenliği Takip Sistemine kaydedilmektedir.

Söz konusu takip sistem ile daha düzenli ve ayrıntılı veriler tutularak, etkin bir şekilde raporlama yapılması sağlanmaktadır. Yapılan bu raporlamalar ile gerçekleştirilen PGD faaliyetlerinin daha doğru bir şekilde analiz edilebilmesi mümkün olmaktadır. Söz konusu sistem aracılığıyla ürün denetimi, hizmet yeri denetimi ve gönüllü geri çağırma olmak üzere üç farklı modül ve bu modüllerden elde edilen 14 farklı rapor oluşturulmaktadır. Raporların ayrıntılı olarak oluşturulmasına imkân sağlayacak biçimde sistemde temel bölümler zorunlu alan olarak belirlenmiş ve kullanıcı ihmalinin engellenmesi sağlanmıştır.

2. Asansörlere Yönelik Periyodik Kontrol Faaliyeti
Asansörler yapı ile bütünleşik sistemler olup teknik düzenlemesine uygun olarak tasarlanıp monte edilip kullanıma açıldığı tarihten itibaren en az 10 ila 20 yıl arasında ortalama kullanım ömrü bulunan ürünlerdir. Asansörlerin riskli ürün grubunda yer alması ve doğrudan profesyonel kullanıcısı bulunmaması, asansörlerde bütün bir kullanım ömrü boyunca oluşabilecek yıpranma veya tahribata karşı düzenli olarak aylık bakımların yapılmasını ve düzenli olarak tarafsız kuruluşlarca kontrol edilmesini bir zorunluluk haline getirmiştir.

Bu amaçla asansörlerin güvenli ve işletme yönünden uygun çalışıp çalışmadığına dair asansörün piyasaya arzından sonra yılda bir defa yaptırılmak üzere bir diğer kontrol mekanizması olan periyodik kontrol faaliyeti uygulamaya alınmıştır.

Periyodik kontroller, Bakanlığımız Sanayi Genel Müdürlüğünce yetkilendirilen A tipi muayene kuruluşları tarafından yürütülmektedir.

Periyodik kontrole ilişkin uygulamaların ilk olarak mevzuata kazandırılması 1989 yılında yayımlanmış olan Asansör Yönetmeliği ile olmuştur. Söz konusu Yönetmelik ile asansörlere yönelik gerçekleştirilecek periyodik kontrol faaliyeti görevi, yapının bağlı bulunduğu belediyeler ile belediye sınırları dışındaki yapılar için valiliklere verilmiştir. 18/11/2008 tarih ve 27058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Asansör Bakım ve İşleme Yönetmeliği ile yine asansörlere ilişkin periyodik kontrol faaliyetleri 01/01/2012 tarihine kadar yapının bağlı bulunduğu belediye ile belediye hudutları dışındaki yapılar için valilik veya ilgili kanunlar çerçevesinde yapı ruhsatı vermekle yetkilendirilen kurum ve kuruluşlara verilmiş olup, kadrosunda yeterli sayıda elektrik/elektronik ve makine mühendisi bulunmayan belediyelere veya valilik veya ilgili kanunlar çerçevesinde yapı ruhsatı vermekle yetkilendirilen kurum ve kuruşlara, periyodik kontrol işini o asansörün yapımında görev almış yetkili mühendislere yaptırma hakkı tanınmıştır. Diğer taraftan, söz konusu Yönetmelik ile 01/01/2012 tarihinden itibaren asansörlerin periyodik kontrollerinin, yapının bağlı bulunduğu belediye veya belediye sınırları dışındaki yapılar için valilik veya ilgili kanunlar çerçevesinde yapı ruhsatı vermekle yetkilendirilen kurum ve kuruluşlar tarafından TS EN 17020 standardına göre akredite olmuş A tipi muayene kuruluşlarına yaptırılması hükme bağlanmıştır.

01/01/2012 tarihinden itibaren asansörlere yönelik periyodik kontrol faaliyeti; A tipi muayene kuruluşlarınca 18/11/2008 tarih ve 27058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Asansör Bakım ve İşleme Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirilir iken, 24/06/2015 tarihinden itibaren 24/06/2015 tarih ve 29396 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Asansör İşletme, Bakım ve Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirilmiştir. 04/05/2018 tarihi itibariyle ise Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında yürütülmektedir.

Bakanlığımızca yetkilendirilmiş 30 adet A tipi muayene kuruluşu tarafından gerçekleştirilen periyodik kontrol faaliyeti verileri Bakanlığımız bünyesinde oluşturulmuş olan Asansör Takip Sistemi'ne (ATS) girilmektedir.

2.1. Asansör Takip Sistemi
Asansör Takip Sistemi (ATS); ülkemizdeki asansör sayısını net olarak tespit edebilmek, periyodik kontrol sonuçlarının ortak ve merkezi bir veri tabanında toplanmasını sağlamak, periyodik kontrol sonuçlarıyla ilgili olarak istatistiksel bilgilere erişebilmek, her asansöre ait benzersiz bir kimlik numarası oluşturarak asansörlerin güvenlik seviyelerinin takibini kolaylaştırmak, verilerin düzenli ve eksiksiz bir şekilde tutulmasını sağlayarak raporlama işlemlerini yapmak amacıyla Bakanlığımız bünyesinde 2015 yılında oluşturulmuştur.

ATS’nin oluşturulması aşamasında Bakanlığımız Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca bir web servis yazılımı sağlanmış, A tipi muayene kuruluşlarının kendi veri tabanlarını bu web servise entegre etmesi ile de verilerin Bakanlığımız bünyesinde toplanması sağlanmıştır. Söz konusu sistemde, asansör denetim kayıt sorgulama, etiket dağılımları, kontrol maddelerinin uygun/uygunsuzluk durumu, Türkiye geneli etiket dağılımı, takip kontrol sonucu, bakım firmasının periyodik kontrole katılım durumu, Hizmet Yeterlilik Belgesi durumu, tahrik sınıfına göre asansör sayısı, tescilli asansör sayısı, bakım sözleşmesi durumu, bakım firmasının türü, denetim kaydı güncelleme/silme, denetim kaydı eksik asansörler ve A tipi muayene kuruluşu protokol bilgisi olmak üzere 14 farklı modül bulunmaktadır. Raporlamaların ayrıntılı olarak oluşturulmasına imkân sağlanması ve verilerin tam olarak elde edilebilmesi amacıyla bazı verilerin/bilgilerin alınması için zorunlu alanlar oluşturulmuştur.

A tipi muayene kuruluşlarınca yapılan periyodik kontrol faaliyetlerinin kontrol tarihinden itibaren 3 iş günü içerisinde anılan sisteme gönderilmesi hukuki bir zorunluluktur.

Resim 1. ATS ana ekran görüntüsü

ATS sistemi ile periyodik kontrol faaliyetlerine ilişkin her türlü bilgi ve veri (periyodik kontrolü yapılan asansör sayısı, etiket dağılımları, periyodik kontrol tarihleri, asansörlerin güvenlik seviyesi, asansörde tespit edilen uygunsuzluklar, ilgili monte eden veya bakım firması bilgileri, vb.) anlık olarak izlenmektedir.

Bahse konu sistemdeki kayıtların incelenmesinden 2015 yılında toplam 203.231 adet asansöre, 2016 yılında toplam 301.533 adet asansöre, 2017 yılında toplam 366.816 adet asansöre, 2018 yılında ise Temmuz ayı sonuna kadar toplam 251.784 adet asansörün periyodik kontrolünün yapıldığı görülmektedir.
Söz konusu rakamlardan takip kontrol sisteminin kurulması sonrası yapılan periyodik kontrol sayılarının her yıl artarak devam ettiği ve sistemin periyodik kontrol mekanizması üzerinde olumlu etkilerinin olduğu net bir şekilde görülebilmektedir.

Ayrıca, ATS’den elde edilen veriler Bakanlığımızca asansörlere yönelik gerçekleştirilen PGD faaliyetlerinde ön analiz çalışması yapılmasına imkân sağlamakta, bu analizler doğrultusunda süreç daha hızlı ilerlemekte ve daha etkin denetim faaliyetleri gerçekleştirilebilmektedir.

Tablo 1. ATS’den raporlanan yıl bazlı periyodik kontrol verileri

YIL

KIRMIZI

SARI

MAVİ

YEŞİL

TOPLAM

2012

75.190 (%74)

12.062 (%12)

-

14.002 (%14)

101.254

2013

96.542 (%64)

11.407 (%7)

-

44.329 (%29)

152.278

2014

92.743 (%55)

9.893 (%6)

-

64.689 (%39)

167.325

2015

117.993 (%58)

7.856 (%4)

8.289 (%4)

70.043 (%34)

203.231

2016

189.539 (%63)

8.813 (%3)

36.458 (%12)

66.723 (%22)

301.533

2017

88.475 (%24,1)

4.382 (%1,2)

140.476 (%38.3)

133.483 (%36.3)

366.816

2018*

68.558 (%27,27)

3.573 (%1,42)

106.436 (%42,34)

72.766 (%28,97)

251.333

2.2. ATS ile Coğrafi Bilgi Sistemi’nin Entegrasyonu Projesi
Asansör Takip Sistemi (ATS) ile Coğrafi Bilgi Sistemi’nin (CBS) entegre edilerek ülkemizdeki tüm asansörlerin kayıt altına alınması ve binalardaki asansörlere ilişkin bilgilerin harita üzerinden anlık izlenmesi ve etkin olarak denetlenmesi amacıyla 2018 yılında Bakanlığımızca yeni bir proje çalışması başlatılmıştır.

Proje ile ülkemizdeki güvensiz asansörlerin kullanımının önüne geçilmesi, güvensiz asansörlerin süresinde güvenli hale getirilip getirilmediği kontrol edilebilmesi, periyodik kontrolü yapılmamış asansörlerin tespit edilmesi, kayıt altına alınmamış asansörlerin tespit edilmesi, A tipi muayene kuruluşlarının Bakanlığımızca etkin olarak denetlenmesi, yapılan periyodik kontrol faaliyetinin daha etkin olmasının sağlanması, bakım firmalarının takibi ve sorgulanması, yeni yapılan veya yıkılan binalara ait asansör bilgilerinin takibinin yapılması, denetimi yapılacak güvensiz asansöre ait bilgilere ve asansör mahalline zaman kaybı olmaksızın ulaşılmasına imkân sağlaması, güvensiz asansörlerin hangi bölgede yoğun olduğunun tespit edilerek bu bölgelere yönelik denetim stratejilerinin oluşturulması hedeflenmektedir.

Ayrıca söz konusu proje kapsamında asansörlerin kimliklendirilmesinde karekod sistemine geçilmesi ve raporların oluşturulması aşamasında veri akışının kolaylaştırılması için ilgili kurum ve kuruluşların kullanmış olduğu veri sistemleri ile entegrasyon çalışmalarının yapılması planlanmaktadır.

Projenin hayata geçirilmesinin ardından vatandaşların asansör üzerindeki kimlik numarası ile asansöre ait periyodik kontrol sonucunu e-devlet üzerinden sorgulamasına yönelik yeni bir uygulama çalışması da Bakanlığımızca yürütülecektir.

Kaynakça
1. Esra Kaybal Uzmanlık Tezi (Asansörlerde Piyasa Gözetimi Ve Denetimi İle Periyodik Muayene Süreçlerinin İncelenmesi, AB Uygulamaları İle Karşılaştırılması ve Uygulamada Yaşanan Sorunlara İlişkin Çözüm Önerilerinin Getirilmesi)
2. 2014 Yılı Faaliyet Raporu
3. http://arsiv.asansorvizyon.net/Makaleler Asansör Bakım, İşletme ve Periyodik Kontrol Yönetmeliği ve Periyodik Kontroller