İçindekiler
Dergi Arşivi

Yaratıcı Endüstriler ve Başarılı Bir Örnek Olarak Birleşik Krallık

“20. yüzyıl ekonomisinin ana yakıtının petrol olduğu, 21. yüzyıl ekonomisinde ise petrolün yerini yaratıcılığın aldığı zaman zaman ifade edilir. Aynı şekilde, enerji politikası ve enerjiye erişim 20. yüzyıl boyunca jeopolitik dengelerin asıl belirleyicisiydi.21. yüzyılda ise yaratıcılığı güçlendirmeye ve korumaya yönelik politikaların başarıyı getiren ana etmenler arasında yer alacağı söyleniyor.”

Cansu ATAMAN BİLGİÇ / Sanat Müdürü – British Council

 

Yaratıcı endüstriler nispeten yeni bir kavram olmakla birlikte özellikle son 10 yılda birçok ülkenin stratejik planları içine girerek çok daha önemli bir konuma sahip olmaya başladı. Bu gelişmenin en önemli nedenleri arasında yaratıcı endüstrilerin dikkat çekici bir şekilde ekonomik büyüme, ihracat ve istihdama artan oranda sağladığı katkı yer alıyor.

1994 yılında Avustralya hükümetinin görevlendirdiği kültür politikaları panelinin çalışmaları sonucunda yayımlanan Yaratıcı Ulus raporunda ilk defa dikkatleri çeken ekonomik veriler kültür politikalarının aynı zamanda bir ekonomi politikası da olacağına işaret ediyor.

1998 yılında ise Birleşik Krallık’ta, Yaratıcı Ulus raporundan ilham alarak, yaratıcı endüstriler için detaylı bir durum analizi ve yol haritası çalışması yapılmıştır. Kültür, Medya ve Spor Bakanlığı tarafından hazırlanan bu çalışma ile yaratıcı endüstriler tanımlaması ilk kez yapılmış ve Birleşik Krallık için yaratıcı endüstrilerin önemini kanıtlayan veriler ortaya koyulmuştur. Böylece geleneksel kültür endüstrileri, dijital teknolojinin getirdiği yeniliklerle birlikte, 2001 yılında John Howkins tarafından geliştirilen, yeni yaratıcı endüstriler kavramına evrilmiştir.

2010’ların başında Birleşik Krallık merkezli inovasyon vakfı Nesta, bu çalışmayı detaylandırarak yaratıcı olmayan sektörlerdeki yaratıcı işlerin de araştırmaya dâhil edilerek yaratıcılığın ekonomi üzerinden geniş etkisinin ölçülmesi gerektiğini savunuyor. Bu çalışma iktisatçı Alan Freeman’ın geliştirmiş olduğu yaratıcı yoğunluk (creative instensity) kavramına dayanarak ölçümleniyor.

Yaratıcı endüstrilerin tanımlanması, ekonomik ve toplumsal etkilerinin ölçülmesi üzerine çalışmalar giderek artıyor ve her geçen sene güncelleniyor. Tabii her yeni çalışma, yeni soruları ve eleştirileri de beraberinde getiriyor. Yaratıcılığın tanımı, hangi endüstrilerin yaratıcı olduğu, yaratıcı endüstrilerin ve yeni ortaya çıkan mesleklerin Standart Endüstriyel Sınıflandırma – SIC Kodu ile uyumu gibi birçok konuyu özellikle de yerel bağlamda anlamlandırmaya ve öğrenmeye çalışıyoruz.

Ancak son on yılda bu alanda Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Birleşmiş Milletler Ticaret ve Gelişme Konseyi (UNCTAD), Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), Birleşik Krallık Kültür, Medya ve Spor Bakanlığı (DCMS) ve Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu (ECLAC) ve Ernst & Young gibi saygın uluslararası kuruluşların gerçekleştirdiği araştırmalarla elde edilen politika geliştirici ve uluslararası karşılaştırmalı veriler sonucunda hazırlanan raporlarda iki önemli tema öne çıkıyor.

Bu iki tema;
• Yaratıcı endüstri anlayışının özünün bireylerin yaratıcı yeteneğine ve fikri mülkiyet üretilmesine bağımlı olması,
• Fikri mülkiyet üretimi sayesinde ekonomik değer yaratma ve istihdam sağlama potansiyelini taşımaları olarak özetlenebilir.
Bireylerin ve toplumların 21. yüzyılda başarılı olabilmeleri için yaratıcı yeteneği güçlendirmeleri, aynı zamanda bunu ticari değere dönüştürebilecek donanıma sahip olmaları gerekiyor.

Bu alanda, yaklaşık son beş yıldır Türkiye’de ulusal, bölgesel ve yerel birçok paydaş, yatırımların verdiği hızlı geri dönüş beklentisi nedeniyle sonuç odaklı ve kısa vadeli değerli projeler gerçekleştirdi. Ancak uzun vadede başarılı olabilmek için ilk olarak yapılması gereken çalışmalardan biri Türkiye özelinde yaratıcı endüstrilerin tanımlanması, sınıflandırılması, veri toplama ve analiz çalışmaları yapılarak güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerin belirlenmesi ve böylece güçlü bir altyapı hazırlanması olacaktır.

Aynı zamanda bu alanda farkındalık yaratılması ve politika geliştirme süreçlerini iyileştirmek için yerel düzeyde kapasite artırma çalışmalarının yapılması büyük önem taşıyor.

Girişimcilik ve ticari becerilerin yanı sıra, yaratıcılığa da eş değerde önem verilerek üretimden çok tasarım, orijinallik ve yenilikçi olmaya dikkat edilmesi ve bu alanların güçlendirilmesi gerekiyor. Fason üretim her ne kadar büyümenin lokomotifi gibi ifade edilse de, 21. yüzyılda fark yaratabilmek için kaynak ve tecrübenin yanı sıra özgün olabilmek rekabet üstünlüğü sağlarken, ülkelerin imajlarını da güçlü kılıyor olacak.

Başarılı Bir Örnek Olarak Birleşik Krallık Yaratıcı Endüstrileri

Birleşik Krallık Dijital, Kültür, Medya ve Spor Bakanlığı (DCMS) yaratıcı endüstrileri; “bireysel yaratıcılık, beceri ve yetenek sayesinde ortaya çıkmaları ve... fikri mülkiyet üretimi sayesinde ekonomik değer yaratma potansiyelini taşımaları” olarak tanımlıyor. Bu tanımlamaya 12 sektörü dâhil ediyor: reklamcılık ve pazarlama, mimarlık, zanaat, tasarım (ürün, grafik, moda), film/tv/radio/video/fotoğraf, yayıncılık, müzeler/galeriler/kütüphaneler, müzik, sahne ve görsel sanatları, animasyon ve görsel efektler, oyun ve kültürel miras.

Yaratıcı Ekonomi kavramı ile de yaratıcı olmayan sektörlerdeki yaratıcı işleri dâhil ediyor, örneğin otomotiv sektöründeki tasarımcıları ve inşaat sektöründeki mimarları.

Ekonomik Veriler

2017 yılında Birleşik Krallık yaratıcı endüstrilerinin ekonomiye katkısı 101.5 milyar İngiliz Sterlini’dir. 2010 yılından bu yana değer artışı %53,1 seviyesinde ve bugün Birleşik Krallık ekonomisinin %5,5’ini oluşturuyor.

Ayrıca 2010 ve 2017 yılları arasında Birleşik Krallık’ın her bölgesinde büyüme göstererek bölgesel kalkınma için de stratejik bir alan olduğunu kanıtladı.

İstihdam ve İşletmeler

Birleşik Krallık yaratıcı endüstrilerinde iki milyondan fazla iş bulunuyor ve 2011 yılından bu yana %30,6 seviyesinde artış gösterdi.

Daha geniş tanımıyla yaratıcı ekonomi ise Birleşik Krallık’taki her 10 işten 1’ine tekabül ediyor. 2018 yılında 3,2 milyon üzerinde kişi yaratıcı ekonomi alanında çalıştı.

Yaratıcı işlerin %87’si gelecek ile uyumlu ve otomasyon riski oldukça düşük.

Yaratıcı endüstrilerde 289.000’den fazla işletme bulunuyor ve bu işletmeler yaratıcı endüstrilerin %11,9’unu oluşturuyor.

Yaratıcı endüstri işletmelerinin yaklaşık %95’i 10 kişiden az çalışanı olan küçük işletmelerden oluşuyor.

Yaratıcı endüstri işletmelerinin %56,9’unun iş hacmi 100.000 İngiliz Sterlini’nden daha az ama yine de bu Birleşik Krallık işletmelerinin %50,5’inin iş hacminden daha fazlaya tekabül ediyor.

Yaratıcı işlerde çalışanların %33’ü kendi işini yapıyor, Birleşik Krallık genel iş gücünde bu oran %16. Serbest yazar/sanatçılar ise kendi işini yapan kategorisinin önemli bir çoğunluğunu oluşturuyor.

Beceri, Eğitim ve İnsanlar

Birleşik Krallık’taki Sanat ve Beşeri Bilimler Araştırma Konseyi’nin (AHRC) 2014 yılında
yürüttüğü projenin en önemli çıktılarından biri sanat ve bilim dalları arasındaki etkileşim ve iş birliği ne kadar fazlaysa, işletmenin büyüme oranının da o kadar yüksek olmasıydı. Rapor farklı beceriler arasında iş birliği kurmanın önemine dikkat çekerken diğer yandan da bu türden bir etkileşimin başarılı bir yaratıcı endüstri için önemli bir unsur olduğunu vurguluyor.

Ancak eğitim söz konusu olduğunda yaratıcı beceriler ve sanat eğitimi Birleşik Krallık’ta düşüş göstermeye başlayan ve önlem alınması için uzmanların sıklıkla uyarı yaptığı bir alan olarak karşımıza çıkıyor.

2010 yılından bu yana yaratıcı ders seçimi yapan 14-16 yaş arası öğrenciler arasında %28’lik bir düşüş olduğu saptandı. Aynı zamanda uzman sanat öğretmenlerinin yetiştirilmesinde de önemli bir düşüş kaydedildi.

Warwick Üniversitesi’nin 2015 yılında hazırladığı raporda, bilim, sanat ve girişimciliğin birbirini destekleyecek şekilde eğitim politikalarında yer alması gerektiği, Birleşik Krallık’ın kültürel ve yaratıcı kimliğinin, kültür sektörünün ve yaratıcı endüstrilerinin gelişmesi açısından nitelikli, kültürel ve yaratıcı bir eğitimin elzem olduğu vurgulanıyor.

Aynı zamanda Dünya Ekonomik Forumu’nun hazırladığı rapora göre 2020’nin iş dünyasında kendisine iyi bir yer arayanlar için yaratıcılık, aranan ilk 3 beceriden biri olacak.

Designing Demand: Tasarım Birleşik Krallık iş dünyasını nasıl değiştiriyor?

Designing Demand 2007 ve 2012 yılları arasında Birleşik Krallık’ta Bölgesel Kalkınma Ajansları ile İş, Yenilik ve Beceri Politikaları Bakanlığı sponsorluğunda Design Council tarafından yürütülen bir destek ve mentorluk programıdır. Programın hedefi küçük ve orta ölçekli işletmeler için iş performansını artırmada tasarım araçları, teknikleri ve yönetimini kullanmaları konusunda farkındalık yaratmak ve kapasite geliştirmektir.

Design Council’ın tasarım sektörünün farklı alanlarında uzmanlığı olan, oldukça deneyimli ve üst yönetimler ile kolaylıkla çalışan tasarım profesyonellerinden oluşturduğu danışman havuzu aracılığıyla ‘yaparak öğrenme’ yaklaşımından yola çıkarak üç farklı kategoride işletmelere fırsatlar sağlanmıştır.

Tasarım alanında deneyimi olmayan küçük işletmeler, 3 yıldan az bir süredir faaliyet gösteren teknoloji start-upları ve büyüme hedefi olan orta ölçekli işletmeler.

Program ortalama bir yıllık bir süre için seçilen işletmeler ile tasarım danışmanlarını bir araya getirerek atölye çalışmaları, araştırma, mentorluk gibi çeşitli aktiviteler aracılığıyla işletmelerin tasarımı stratejik ve efektif bir şekilde nasıl kullanabileceklerini öğrenmelerine olanak sağlamıştır.

Tasarım Danışmanları, işletmeler için detaylı ve kapsamlı bir çalışma yürüterek, tasarımın o iş için hangi alanda ve aşamada stratejik olarak işletmeye yarar sağlayabileceğini analiz ederek, uzun vadeli bir yol haritası çıkarmalarına ve işletmelerin elle tutulur projeleri hayata geçirmeleri konusunda danışmanlık yapmıştır.

Designing Demand yılda ortalama 2,5 milyon İngiliz Sterlin’lik bir bütçeyle 2000’in üzerinde küçük ve orta ölçekli işletmeye destek ve 700’ün üzerinde işletmeye detaylı mentorluk sağlıyor.

Eden Partners tarafından 2007-2012 yılları arasını kapsayan süreç için yapılan etki ölçüm raporunda programa dâhil olan yaklaşık 230 işletme değerlendirmeye alınmıştır. Ölçüm raporunda yer alan programın oldukça başarılı ve etkili olduğunu ortaya koyan veriler aşağıda özetlenmiştir.
• Programa kamu sektörü fonlarından yapılan her 1 İngiliz sterlini yatırım 5,67 İngiliz sterlini brüt katma değer ve 3,75 İngiliz sterlini net katma değer olarak geri dönmüştür ve programın direkt sonucu olarak 2460 tam zamanlı iş yaratılmıştır.
• İhracatta gerçekleşen 24,6 milyon İngiliz sterlini de direkt olarak programın bir çıktısı olarak kabul edilmektedir. Bu, programa katılan her bir işletme için yapılan 1 İngiliz sterlinine karşılık 5,27 İngiliz sterlini geri dönüşe eşittir.
• Ayrıca işletmelerin tasarıma yapacakları her 1 İngiliz sterlini yatırıma öngörülen getiri 20 İngiliz sterlini olarak tahmin edilmiştir.
• Programa dâhil olan tasarım sektörü paydaşlarının %68’i ise program sayesinde daha önce çalışmayı hiç düşünmeyecekleri kişi ve firmalar ile çalışarak yeni iş fırsatlarını önemli ölçüde artırdıklarını belirtmişlerdir.
• Bunların yanı sıra işletmeler kendilerine olan güven, stratejik düşünme ve marka imajında artış olduğunu raporlamışlardır.
Programa katılan işletmelerin nasıl faydalandıklarını detaylı olarak incelemek için www.designingdemand.org.uk/case_studies adresi ziyaret edilebilir.

Brighton Fuse: Yaratıcı, dijital ve IT sektörlerinin kesişiminde çarpıcı bir kümelenme

Birleşik Krallık yaratıcı endüstrilerinin büyümesinin arkasındaki en etkili itici gücün yaratıcı platformlar ve kümelenmeler olduğu sıklıkla karşımıza çıkıyor. Bu oluşumlar yaratıcı endüstrilerde farklı disiplinlerden yetenek ve beceriye sahip, bir araya gelmesi çok da muhtemel olmayan kişileri karşılıklı fayda sağlamak üzere birlikte çalışma ve üretme konusunda teşvik ediyor. Birleşik Krallık’ın güney sahili kıyısında yer alan, hatta zaman zaman Silikon Sahili olarak da tanınan Brighton, yaratıcı dijital ve bilgi teknolojilerinin başarılı bir şekilde kaynaşarak kümelendiği sayılı örnekler arasında yer alıyor.

Brighton Fuse, bu başarının arkasındaki nedenleri analiz etmek ve ileriye yönelik inovasyon ve ekonomik büyümeyi teşvik etmek için yeni projeler test etmeyi amaçlayan iki yıllık bir Ar-Ge projesi. Brighton Fuse sanat ve beşeri bilimler ile dijital teknoloji arasındaki etkileşimi açıklamaya ve bunun nasıl inovasyon ve ekonomik başarıya sebep olduğuna odaklanıyor. Bu süreçte aynı zamanda yüksek öğrenim ve gerekli becerilere de değiniyor.

Proje Wired Sussex, Brighton Üniversitesi, Sussex Üniversitesi tarafından gerçekleştirilmiş olup, Sanat ve Beşeri Bilimler Araştırma Konseyi tarafından fonlanmıştır. Proje kapsamında cevap aranan sorular:

• Yaratıcılık, girişimcilik ve ekonomik büyümeyi nasıl etkiliyor?
• Yaratıcı ve dijital bir işletmeyi ne tür bilgi, beceri ve bağlantı ağı başarılı kılıyor?
• Eğitim ve akademik araştırma başarılı bir dijital kümelenmede ne gibi bir rol oynuyor?
• Devlet, kümelenmelerin hızla büyümesi için gerekli koşulları sağlamak üzere ne zaman ve nasıl müdahale etmeli?

Araştırma sonrasında ortaya çıkan önemli bulgulardan bazıları şunlardır:

• Araştırmaya dâhil olan 500 firmanın %32’si bir yıl içerisinde 231.166 İngiliz sterlini gelir elde etti ve 3,162 kişiye istihdam sağladı.
• Brighton kümelenmesinde çalışan girişimcilerin %48’i sanat, tasarım ve beşerî bilimler mezunu.
• Bir yıllık büyüme oranı ortalama %14,7 seviyesinde.
• Yaratıcılık, tasarım ve teknolojinin etkileşiminin yüksek olduğu (fused) işler, bu şekilde olmayan (unfused) işlere göre çok daha hızlı büyüyor ve yeniliğe imza atıyor. Aradaki fark, yüksek performans için sadece bilim, teknoloji, mühendislik ve matematiğin (STEM) kuvvetli olmasının tek başına yeterli olmadığını, sanat ve beşeri bilimlere de eş değerde ihtiyaç olduğunu gösterdi.

Kaynakça
• British Council (2016). Yeni ve Değişen Dinamikler, Küresel Yaratıcı Ekonomi Nasıl
Gelişiyor https://www.britishcouncil.org.tr/sites/default/files/yeni_ve_degisen_dinamikler.pdf
• Avustralya İletişim ve Sanat Bakanlığı (1994). Yaratıcı Ulus, Avusturalya Kültür Politikaları Raporu.
• Design Council (2008). Designing Demand Değerlendirme Raporu.
• Nesta (2013). Birleşik Krallık’ın Dinamik Yaratıcı Endüstriler Haritası.
• Brighton Fuse (2013). Değerlendirme Raporu.
• Brighton Fuse (2015). İkinci Dalga Değerlendirme Raporu.
www.creativeindustriesfederation.com
www.thecreativeindustries.co.uk