İçindekiler
Dergi Arşivi

Yasal Metroloji Kapsamındaki Onaylanmış Kuruluş Hizmetlerinde Yerlilik

Emre ÇINAR / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Metroloji ve Standardizasyon Genel Müdürlüğü)

 

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de Ölçü Aletleri Yönetmeliği (2014/32/AB) ve Otomatik Olmayan Tartı Aletleri Yönetmeliği (2014/31/AB) (bundan sonra bu iki yönetmelik Yasal Metroloji Mevzuatı olarak anılacaktır) kapsamında yürütülen onaylanmış kuruluş hizmetlerinin yerlilik oranın belirlenmesi, bu hizmetlerin nereden ve hangi oranda karşılandığı bilgilerinin analizinin gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir.

Bu kapsamda üreticilerin almış oldukları onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik toplam 16 sorudan oluşan “Ölçü Aletleri Sektöründe İhtiyaç Duyulan Onaylanmış Kuruluş Hizmetlerine Yönelik Durum Analiz Anketi” elektronik ortamda hazırlanmıştır. Hazırlanan anket ile ilgili olarak Yasal Metroloji Mevzuatı kapsamında üretim yapan toplam 102 firmaya bilgi verilmiş ve anketin doldurulması istenmiştir. Ayrıca ilgili STK’larla da iletişime geçilerek ilişkide bulundukları özel sektör kuruluşlarını bilgilendirmeleri istenmiştir.

Toplam 52 üreticiden ankete yönelik cevap alınarak analiz çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

Yapılan bu anket çalışması ile Yasal Metroloji Mevzuatı kapsamındaki onaylanmış kuruluş hizmetlerinin %80 gibi büyük bir bölümünün yurt dışından alındığı tespit edilmiştir.

1. Ölçü Aletlerine Yönelik Ülkemiz Onaylanmış Kuruluş Hizmetleri

Ülkemizde Yasal Metroloji Mevzuatı kapsamında bulunan ölçü aletlerine yönelik hizmet veren onaylanmış kuruluşlar, “Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları ve Onaylanmış Kuruluşlar Yönetmeliği” ve “Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca Onaylanmış Kuruluşların Görevlendirilmesi, İzlenmesi ve Denetlenmesinde Esas Alınacak Temel Kriterlere Dair Tebliğ (SGM: 2013/12)” çerçevesinde atanmakta ve görevlerini yürütmektedirler.

Söz konusu Tebliğ, Bakanlığın sorumluluk alanına giren teknik düzenlemeler kapsamında faaliyette bulunacak onaylanmış kuruluşların taşıması gereken nitelikleri, görevlendirilmelerinde esas alınacak temel kriterler ile görevlendirme usullerini, onaylanmış kuruluşların yükümlülükleri ile faaliyetlerinin izlenmesi, denetlenmesi ve idari yaptırım kararlarının uygulanmasına dair usul ve esasları kapsamaktadır.

Söz konusu tebliğ kapsamında ölçü aletlerine yönelik hizmet verecek onaylanmış kuruluşlara yönelik işlemler Metroloji ve Standardizasyon Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olup mevcut durumda “Ölçü Aletleri Yönetmeliği (2014/32/AB)” kapsamında üç onaylanmış kuruluş, “Otomatik Olmayan Tartı Aletleri Yönetmeliği (2014/31/AB)” kapsamında ise iki onaylanmış kuruluş atanmış bulunmaktadır.

Bahse konu yönetmelikler kapsamında ölçü aletleri ile uygunluk değerlendirme modülleri için onaylanmış kuruluş olarak görevlendirilmiş ve henüz görevlendirme yapılmamış modüller Tablo 1’de gösterilmiştir. Tablodan görüldüğü üzere Su Sayaçları, Gaz Sayaçları ve Hacim Dönüştürme Cihazları, Aktif Elektrik Enerji Sayaçları, Isı Sayaçları ile Su Dışındaki Sıvıların Miktarının Sürekli ve Dinamik Ölçümü İçin Ölçme Sitemleri alanlarında hemen hemen tüm modüllerde yerli onaylanmış kuruluşlar mevcut bulunmaktadır. Yerli onaylanmış kuruluşların bulunmadığı modüller ise Tablo 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1. Onaylanmış Kuruluş Olarak Ölçü Aletleri ile Modülleri İçin Görevlendirilmiş ve Henüz Görevlendirme Yapılmamış Alanlar*

Yönetmelik

Ölçü Aleti Adı

Türkiye’de Onaylanmış Kuruluş Olan Modüller

Türkiye’de Onaylanmış Kuruluş Olmayan Modüller

Piyasaya Arz İçin Sahip Olunması Gereken Uygunluk Değerlendirme Modülleri[1]

2014/32/AB

Su sayaçları

B, D, F, H1

-

(B+D), (B+F), H1

Gaz sayaçları ve hacim dönüştürme cihazları

B, D, F, H1

-

(B+D), (B+F), H1

Aktif elektrik enerji sayaçları

B, D, F, H1

-

(B+D), (B+F), H1

Isı Sayaçları

B, D, F, H1

-

(B+D), (B+F), H1

Su dışındaki sıvıların miktarının sürekli ve dinamik ölçümü için ölçme sistemleri

B, D, F, H1

G

 

(B+F), (B+D), H1, G

Otomatik tartı aletleri

D, F

B, D1, E, F1, G, H1

(B+D), (B+E), (B+F), D1, F1, G,  H1

Taksimetreler

D

B, F, H1

(B+F), (B+D), H1

Malzeme ölçerler

F1

A1, B, D, D1, E, E1, D1, H, G

F1, D1, (B+D), H, G, A1, E1, (B+E)

Boyutsal ölçü aletleri

D

B, D1, E, E1, F, F1, H, H1, G

F1, E1, D1, (B+F), (B+E), (B+D), H, H1, G

 

Egzoz gazı analiz cihazları

-

B, D, F, H1

(B+F), (B+D),  H1

2014/31/AB

Otomatik olmayan tartı aletleri

B, D, F, F1

D1, G

(B+D), (B+F), D1, F1, G

 

*06/02/2019 tarihi itibarıyla ölçü aletleri ve modüllere göre onaylanmış kuruluşların bulunduğu alanlar.

 

2. Mevcut Durum Analiz

Ülkemizdeki üreticilerin aldıkları onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik mevcut durum analizi, elektronik ortamda hazırlanan “Ölçü Aletleri Sektöründe İhtiyaç Duyulan Onaylanmış Kuruluş Hizmetlerine Yönelik Durum Analiz Anketi” ile yapılmıştır. Ankete toplam 52 üretici katılım sağlamıştır. Ankete katılım sağlayan 52 üreticinin üretim yaptığı ölçü aletine göre dağılımı Şekil 1’de gösterilmiştir. Katılım sağlayan firmaların, %35 ile en büyük çoğunluğunu otomatik olmayan tartı aleti üreticileri, %15’ni su sayacı üreticileri, %11’ni ısı sayacı üreticileri, diğer %11’ni su dışındaki sıvıların miktarlarının sürekli ve dinamik ölçümü için ölçme sistemleri üreticileri ve geriye kalan %28’ni diğer ölçü aletleri üreticileri oluşturmaktadır.

Yapılan bu çalışma ile yasal metroloji kapsamındaki onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik yapılan harcamaların %80’inin yurtdışından, %15’inin yurt içinden yapıldığı tespit edilmiştir. Ankete katılan üreticilerden %5’i ise konuya ilişkin herhangi bir husus belirtmemiştir (Şekil 2).

Şekil 1. Ankete katılım sağlayan üreticilerin üretim yaptığı ölçü aletine göre dağılımı

 

 

 Şekil 2. Yasal metroloji kapsamındaki onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik yapılan harcamaların yurt içi ve yurt dışı olmak üzere yüzde dağılımı

Yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik harcamalarının hangi ülkelerden yapıldığını gösteren grafik Şekil 3’te gösterilmiştir. Şekilden de görüldüğü üzere %42 ile en fazla Slovakya’daki onaylanmış kuruluşlardan alınan hizmetlere yönelik harcama yapılmıştır. Slovakya’yı ise %20 oranla Danimarka ve %18 oranla Romanya’nın izlediği görülmektedir.

Yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan harcama miktarlarının ölçü aletine göre yüzde dağılımı Şekil 4’te gösterilmiştir. Buna göre yurt dışından en fazla onaylanmış kuruluş hizmetleri için harcama, su sayaçları için yapılmıştır. Su sayaçlarını, otomatik olmayan tartı aletleri ve otomatik tartı aletleri takip etmektedir. Ülkemizde otomatik olmayan tartı aletleri konusunda çoğu modülde yerli onaylanmış kuruluşlar olmasına rağmen onaylanmış kuruluş hizmetleri için yurt dışına yapılan harcama miktarının en fazla olduğu 2. ölçü aletinin olması dikkat çekmektedir.

Yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan harcama miktarlarının ölçü aletine göre yurt içi ve yurt dışı olmak üzere yüzde dağılımını gösteren grafik Şekil 5’te verilmiştir. Şekilden de görüldüğü üzere tüm ölçü aletlerinde onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan yurt dışı harcama miktarları, yurt içi harcama miktarlarından fazladır. Onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan yurt içi harcamaların yurt dışı harcamalara oranın en fazla olduğu ölçü aletinin, su dışındaki sıvıların miktarlarının sürekli ve dinamik ölçümü için ölçme sitemi olduğu tespit edilmiştir Bu anket çalışması yapıldığı tarihte ülkemizde aktif elektrik enerji sayaçları, gaz sayacı ve/veya hacim dönüştürme cihazı, su sayacı, otomatik tartı aleti ve otomatik olmayan tartı aleti kapsamında yerli onaylanmış kuruluşlarımız bulunmasına rağmen yine de bu ölçü aletlerinin onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan yurt dışı harcama miktarlarının, yurt içi harcama miktarlarına göre çok daha yüksek kaldığı tespit edilmiştir.

 

 

Şekil 3. Yasal metroloji kapsamında yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik yapılan toplam harcamaların ülkelere göre dağılımı

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

Şekil 4. Yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan toplam harcama miktarlarının ölçü aletine göre yüzde dağılımı

  

 

Şekil 5. Onaylanmış kuruluş hizmetleri için yapılan harcama miktarlarının ölçü aletine göre yurt içi ve yurt dışı olmak üzere yüzde dağılımı

 

3. Sonuç ve Değerlendirmeler

Yapılan bu çalışmada, yasal metroloji mevzuatı kapsamında üretim yapan Türkiye’deki üreticilerin, yurt dışından aldıkları onaylanmış kuruluş hizmetlerini tespit etmek amaçlanmıştır. Elde edilen veriler ışığında tespit edilen bu hizmetlerin ülkemize kazandırılması hedeflenmektedir. Yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetlerinin ülkemize kazandırılması ile hem bu alandaki hizmet ithalatı azaltılmış olacak hem de bu onaylanmış kuruluş hizmetlerini alan ölçü aleti üreticilerinin bu hizmetlere daha ucuza ve daha hızlı bir şekilde erişmeleri sağlanmış olacaktır.

Çalışma sonucunda ülkemizdeki üreticilerin almış oldukları onaylanmış kuruluş hizmetlerine yönelik harcamalarının %80 gibi büyük bir bölümünü, yurt dışına yaptıkları tespit edilmiştir. Bu oranın yüksekliğinin, sadece onaylanmış kuruluş hizmeti alınacak alanda onaylanmış kuruluş bulunmaması ile açıklanamayacağı değerlendirilmektedir. Çünkü ilgili alanda ülkemizde onaylanmış kuruluş bulunmadığı için yurt dışından alınan hizmetler olduğu gibi ülkemizde ilgili alanda onaylanmış kuruluş bulunmasına rağmen yine de o alanda yurt dışından alınan hizmetlerin oranın da yüksek olduğu bu çalışma ile ortaya konulmuştur.

Üreticilerin en fazla hizmet aldığı ülkenin %42 oranla Slovakya dolduğu tespit edilmiştir. Slovakya’yı, sırasıyla Danimarka ve Romanya izlemektedir.

Bundan sonraki süreçte ilk olarak, bu çalışma ile belirlenen yurt dışından alınan onaylanmış kuruluş hizmetlerinin neden yurt dışından alındığının detaylı bir şekilde araştırılması ve bu araştırma sonucunda tespit edilen sorunların giderilerek yasal metroloji mevzuatı kapsamındaki ölçü aletlerine yönelik onaylanmış kuruluş hizmetlerinin tamamının yurt içinde sağlanması hedeflenmektedir.

Yapılan bu çalışmayı desteklemek amacıyla; TÜİK tarafından yürütülmekte olan Hizmet İthalatı Projesi’nin hayata geçirilmesi ve buradan sağlanacak veriler ile tekrar Onaylanmış Kuruluş Hizmetlerine yönelik analizlerin gerçekleştirilmesinin de faydalı olacağı değerlendirilmektedir.

 

 

 

 


Kaynakça

1.      Ölçü Aletleri Yönetmeliği (2014/32/AB)

2.      Otomatik Olmayan Tartı Aletleri Yönetmeliği (2014/31/AB)

3.      Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca Onaylanmış Kuruluşların Görevlendirilmesi, İzlenmesi ve Denetlenmesinde Esas Alınacak Temel Kriterlere Dair Tebliğ (SGM: 2013/12)

4.      Onaylanmış Kuruluş Hizmetlerine Yönelik Mevcut Durum Analiz Çalışması (2017)

5.      Türkiye Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri Projesi Bilgi Notu (2013) (https://www.ticaret.gov.tr/hizmet-ticareti/hizmet-ticaret-istatistikleri)



[1] Ölçü aletlerinin belirtilen çeşitleri için verilen modüller o ölçü aletinin alt grupları için bazı kısıtlamalar içermektedir.