İçindekiler
Dergi Arşivi

Yerli, Yenilikçi Ve Yeşil Üretim (3y) Perspektifinde Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi (2015-2018)

Ali Can TOKSOY / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü)

 

İlgili kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum kuruluşlarının katkıları sonucunda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan, izleme ve değerlendirme süreci takip edilen Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi’nin (2015-2018) yıl sonu itibarıyla uygulama süresinin sonuna gelinmiş bulunmaktadır. Bu çalışmada; öncelikle “strateji” ve “stratejik planlama” kavramlarını kısaca hatırlatıp 2015 yılında yürürlüğe giren Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi’nin son durumuna ilişkin bilgiler verilecektir.

Strateji ve Stratejik Planlama
İnsanlar hayatları boyunca bazı sözcükleri çok fazla duyarlar. “Strateji” sözcüğü de insanların en sık başvurdukları sözcüklerden biridir. Bir kişi kendi hayatıyla ilgili (eğitim, mesleki kariyer vb.) konularda strateji belirleyebilir. Bir şirket pazar payını artırmak ve dolayısıyla kârını maksimize etmek için strateji belirleyebilir. Bir ülke dünyanın en gelişmiş 10 ülkesi arasına nasıl girmesi gerektiğine ilişkin ulusal çapta bir strateji belirleyebilir. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Peki, öyleyse strateji nedir?

“Strateji sözcüğünün etimolojik kökeni eski Yunancaya dayanmaktadır. Strateji bu dilde stratos (ordu) ve ago (yönetmek) kelimelerinin birleşmesinden oluşturulmuştur. Kimi yazarlar, strateji sözcüğünün etimolojik yönden Latince stratum (yol, çizgi) sözcüğünden türetildiğini ileri sürmektedirler” (Söyler, 2007:104). Görüldüğü üzere strateji sözcüğü askeri kökenli bir terimdir. O dönemde bu terimin kullanılması çok anlamlıdır. Çünkü ülkelerin varlık sebepleri, izleyecekleri politikalar ve büyümeleri yönünde atacakları adımlar savaşlara ve savaşları nasıl kazanacaklarına ilişkin yöntemlere dayanmaktadır.

Türk Dil Kurumu da strateji için şu şekilde bir tanım yapmıştır: “Bir ulusun veya uluslar topluluğunun, barış ve savaşta benimsenen politikalara destek vermek amacıyla politik, ekonomik, psikolojik ve askeri güçleri bir arada kullanma bilimi ve sanatı” (Türk Dil Kurumu [TDK], 2012a). Bu tanım aslında bizlere bir ülke ya da kurumun nasıl bir stratejisi olabileceğinin ipuçlarını vermektedir. Bir ülke ya da kurumun stratejisinde öncelikle, orta veya uzun vadede ulaşılması hedeflenen bir yer vardır. O yere ulaşmak eldeki imkânlarla mümkündür. O imkânlar arasında en doğru araçlar seçilerek hedefe ulaşılabilir. Burada önemli olan eldeki gücün etkin kullanımıdır. Gidişatta herhangi bir sıkıntı olduğunda ortaya çıkan yeni duruma karşı esnek davranmak, farklı tercihleri devreye sokmak son derece önemlidir. İşte bu sürecin toplamı da stratejinin kendisini oluşturmaktadır. Strateji kavramını amaca ulaşmada izlenecek yol olarak da tarif etmek mümkündür (Söyler, 2007:104).

İnsanların strateji kavramı gibi en çok kullandığı kavramlardan bir diğeri de “plandır”. “Plan” ve “strateji” kavramları bazen birbiri yerine de kullanılmaktadır. Türk Dil Kurumu planlamayı şu şekilde tanımlamıştır: “Hükümet tarafından ulaşılacak amaçları belirleyen, tarım, ulaşım, sanayi vb. kesimlerdeki artış ölçüsünü tespit eden ve uygulanması gerekli çareleri önceden gösteren ekonomik, sosyal programın belli süreler için hazırlanması işi” (TDK, 2012b). Başka bir tanıma göre plan; “kuruluşun politikalarına göre oluşturulan ve bütününü ilgilendiren, çeşitli genel hedefleri, ilkeleri içeren ve ana strateji çerçevesinde bunlara ulaşma yollarını, sürelerini ve kaynaklarını kapsar şekilde yollarını belirten belgedir” (Bircan, 2012). Stratejide de ulaşılmak istenen bir hedef ve bu hedefe ulaşmak için yollar vardır. Planlama ile bu süreç daha sistematik, daha resmi, daha kurumsal bir yapıya bürünmektedir. Herhangi bir strateji yapıldığında o stratejiyi politika yapıcıların emrine sunan planlamadır. Başka bir deyişle, stratejik planlamada, planlamanın bizzat kendisi bir ara yüz oluşturmaktadır.

İmalat Sanayinin Ülke Ekonomisi Açısından Önemi
Uzun dönemli bir perspektiften bakıldığında, Türkiye’nin küresel ekonomiyle bağını kuran öncü sektörün imalat sanayi olduğu görülmektedir. Bu nedenle katma değeri yüksek nitelikli bir imalat sanayi yapısında yaşanacak dönüşüm, Türkiye ekonomisinin geleceği için büyük önem arz etmektedir. Sanayi üretimi ülke büyümesinin en önemli göstergelerinden biridir. Sanayi tüm diğer sektörlerin büyümesinin tetikleyicisi ve itici gücüdür. Aynı zamanda ekonominin sanayi eliyle büyümesi büyümenin sağlıklı ve dengeli olduğunun kanıtıdır.

Türkiye’nin orta gelir grubundan üst-orta gelir düzeyine yükselişi, düşük teknolojili üretim yapısından orta teknolojili üretim yapısına geçmesi sayesinde olmuştur. Bu kapsamda; Türkiye ekonomisinin yüksek gelirli bir ekonomi olması ve orta gelir tuzağı tehlikesiyle karşı karşıya kalmaması için sanayi yatırımlarının bölgesel ölçekte dengeli bir şekilde dağılması, imalat sanayisinin gelişiminin hızlandırılması ve katma değeri yüksek ileri teknoloji ürünlerin üretim ve ihracat içerisindeki payının artırılması önem arz etmektedir.

Ülke ekonomimizin dünya ekonomisi içerisinde yüksek katma değer yaratabilmesi; uzmanlaşma, yeni teknolojilerden faydalanma, yenilikçilik kapasitesini geliştirme gibi faktörlere bağlı hale gelmektedir. Bir ekonominin büyüme kapasitesinin artırılması, kendini geliştirebilen, rekabet gücünü sürekli artırabilen firmaların sayısının artmasına paralel olarak gerçekleşmektedir. Ayrıca, insan kaynağının sürekli olarak geliştirilmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygınlaştırılması, yenilikçiliğe odaklanılması kişi başına geliri sürekli olarak artırabilmenin yolu olarak öne çıkmaktadır.

Bilim merkezi, teknoloji üssü ve ileri sanayi ülkesi bir Türkiye inşa etmek için sanayide öncelikli hedef; Yerli, Yenilikçi ve Yeşil üretim (3Y prensibi) temel ekseninde sanayide yapısal dönüşümü gerçekleştirmektir. Ülke sanayimizin üretim kabiliyetini ve kapasitesini geliştirerek, bilgi ve teknolojiye dayalı yerli ve yüksek katma değerli üretimin geliştirilmesi, imalat sanayinde yapısal dönüşümü zorlamaktadır. Böylece sanayide yaşanan yapısal dönüşümün sonucu olarak, teknolojinin sanayide daha etkin bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.

Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi (2015-2018)
Sanayi ve teknoloji alanında politika, strateji, plan ve programlar geliştirmek ve uygulanmasını sağlamak en önemli Bakanlık faaliyetleri arasında yer almaktadır. Yüksek Planlama Kurulunun 18/06/2015 tarihli ve 2015/24 sayılı kararıyla kabul edilen Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi (2015-2018), 25 Haziran 2015 tarihli ve 29397 sayılı Resmi Gazete ile yürürlüğe girmiştir. Sanayimizin yol haritasını oluşturan Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi’nin vizyonu “Orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerde Afro-Avrasya’nın tasarım ve üretim üssü olmak” şeklinde belirlenmiştir.

 

  Yukarıda belirtilen vizyona ulaşmak üzere, üç temel stratejik hedef tespit edilmiştir:
1.Sanayide bilgi ve teknolojiye dayalı yüksek katma değerli yerli üretimin geliştirilmesi,
2.Kaynakların etkin kullanıldığı, daha yeşil ve rekabetçi bir sanayi yapısına dönüşümün sağlanması,
3.Sosyal ve bölgesel gelişmeye katkı sağlayan ve nitelikli istihdam yaratan sanayinin desteklenmesi.
Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi’nin, bir diyalog ve iletişim belgesi olmasına önem verilmiştir. İlgili kamu kurumları ile sivil toplum kuruluşları arasında sanayi stratejisiyle ilgili farkındalık ve politika sahipliği sağlanmış olup ayrıca yönetişim ve katılımcılık çerçevesinde eylem planındaki tedbirlere dair gelişmeler ve gerçekleşmeler sürekli olarak izlenmiş, etkin uygulama için gerekli güncellemelerin yapılması sağlanmıştır.

Girişim adı verilen sekiz yatay politika altında 70 eylem takip edilmiştir. Uygulama dönemi içerisinde kurumların katkıları sonucu hayata geçen eylemlerin bazıları şu şekildedir:
? 2018 yılı ilk yarıyılında 88 adet tasarım ofisi desteklenmiştir.
? Yerli üreticiler ile yatırımcıların buluşmasını sağlayan sanayi web portalı (www.lonca.gov.tr) oluşturulmuştur.
? Enerji İhtisas OSB ve Enerji İhtisas Endüstri Bölgelerinde yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretilmesine yönelik ihtiyaç duyulan mevzuat çıkarılmıştır.
? İşletmelerde kullanılan makinaların kredi kuruluşlarınca teminat olarak kabul edilmesini teşvik etmek amacıyla makinaların ruhsatlandırılması (tescil düzenlemesi) 6750 sayılı “Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu” ile sağlanmıştır.
? KOSGEB KOBİGEL KOBİ Gelişim Destek Programı kapsamında KOBİ'lere yönelik olarak çevre (sera gazı salınımını azaltan) ve enerji odaklı proje ve uygulamalar desteklenmiştir.
? Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kamu kurum/kuruluşlarının sanayi alanında sundukları hizmet ve yürüttüğü görevlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi ve işlemlerin sadeleştirilmesi yoluyla bürokratik yükün azaltılması sağlanmıştır.
? “7033 Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” kapsamında mühendislik fakültelerinde en az bir dönem işyeri eğitimi zorunlu hale getirilmiştir.
? 2018 yılının ilk yarısında kalkınma ajanslarınca, bölgelerinde küme analizleri yapılmış, mevcut kümeler tespit edilmiş, gelişme gösteren kümeler takip edilmiş olup takip edilen küme sayısı 103’e ulaşmıştır.

Sonuç
İmalat sanayi büyümenin lokomotifi olup bir ülkenin dünyadaki ekonomik, sosyal, toplumsal konumuna doğrudan etki etmektedir. Bu kapsamda; Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi’nin kamu kurumlarını ve sivil toplum kuruluşlarını harekete geçirmek ve bu kurum/kuruluşlarda farkındalık oluşturmak gibi “iyi niyet belgesinin” ötesinde bir misyonu vardır. Cumhuriyetin 100. yılına yaklaştığımız günlerde güçlü bir Türkiye için güçlü bir ekonomiye sahip olmak son derece önemli olup; somut, ölçülebilir, hedef odaklı eylemler üzerine inşa edilen/edilecek bir Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi ulaşılmak istenen noktada kritik bir öneme sahip olmaktadır.

Kaynakça
Bilimi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2015). Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi (2015-2018). Ankara: Bilimi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yayını.

Bircan, İ. (2012). Kamu Kesiminde Stratejik Yönetim ve Vizyon. http://ekutup.dpt.gov.tr/planlama/42nciyil/bircani.pdf. 11 Mayıs 2012.

Söyler, İ. (Ocak-Haziran 2007). Kamu Sektöründe Stratejik Yönetim Uygulanabilir Mi? (Engeller/Güçlükler). Maliye Dergisi, (152), 103-115.

Türk Dil Kurumu. (2012a). Strateji.
http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.4fb257e022f6b4. 92681988. 14 Mayıs 2012.

Türk Dil Kurumu. (2012b). Planlama.
http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guis=TDK.GTS.4fb257f5d1e3b3.50 092180. 14 Mayıs 2012.