İçindekiler
Dergi Arşivi

Ekonomik Gelişim Bölgelerine Sağlanan Teşvikler - I

 

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ (OSB), SANAYİ SİTELERİ (SS) VE ENDÜSTRİ BÖLGELERİ (EB)*

Bölgesel kalkınma, refahın ülke genelinde yaygınlaştırılması, yatırımlara uygun, altyapısı hazır alanlar tahsis edilmesi, iç ve özelikle dış pazara dönük, katma değeri yüksek ürünlerin üretiminin sağlanması, sürdürülebilir kentleşmenin ve sanayileşmenin tesis edilmesi amacıyla kurulan Ekonomik Gelişim Bölgeleri, ülkelerin ekonomik kalkınmasında ve büyümesinde belirleyici aktörler olmuştur.

İlk olarak Çin’deki reform ve gelişim sürecinden sonra 1979 yılında ortaya çıkan Ekonomik Gelişim Bölgeleri kavramı, birçok ekonomik gelişim yapılarını içine alan şemsiye kavram niteliğindedir. Bu kapsamda, Çin’deki Ekonomik Gelişim Bölgeleri türleri şunlardır:

• Serbest Üretim Bölgesi,
• Ekonomik ve Teknolojik Gelişim Bölgesi,
• İleri Teknoloji Yatırım Bölgesi,
• Serbest Ticaret Bölgesi,
• Sınırötesi Ekonomik İş Birliği Bölgesi,
• Gümrük Lojistik Bölgesi.

Çin’deki gelişim bölgeleri, mekânsal büyüklük, üretim ve ticaret hacmi, kümelenme, ölçek ekonomileri gibi özellikler açısından Türkiye’deki yapılarla birebir örtüşmese de amaçları yönünden benzerlikgöstermektedir.

Türkiye ve diğer ülke uygulamalarında kavram birliği olmamasının ve Türkiye gerçeklerine uygun olarak üretim ve ticaretin yapıldığı Organize Sanayi Bölgeleri, Sanayi Siteleri, Endüstri Bölgeleri, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri ve Serbest Bölgeler yapıları itibarıyla bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesinin sonucu olarak “Ekonomik Gelişim Bölgeleri” kavramı söz konusu yapıları nitelendirmede en uygun ifade olarak belirlenmiştir. En geniş tanımıyla Ekonomik Gelişim Bölgeleri, geliştirilen ürünün ticari ürün haline getirildiği, mal ve hizmet üretiminin ve ticaretinin yapıldığı yerlerdir.



Günümüzde birçok devlet, sürdürülebilir yatırım ortamını tesis etmek, yatırımları teşvik etmek, yeni yatırımları çekmek, istihdamda ve gelirde artış sağlayarak ekonomik kalkınma ve büyümeye katkıda bulunacak en önemli politika araçlarından biri olarak teşviklere yaygın olarak başvurmaktadır. Ekonomik Gelişim Bölgelerine sağlanan teşvikler de bahsedilen amaçlara ulaşmada kilit öneme sahip olduğu için, Türkiye’deki OSB, SS ve EB’lerin teşvik rejimleri ele alınacaktır.

A. ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ (OSB) TEŞVİKLERİ
19. yüzyılın sonlarında sanayinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesinin önemine bağlı olarak dünyada ilk örneğinin İngiltere'de görüldüğü OSB uygulamasına, 20. yüzyılın başlarında başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere diğer gelişmiş ülkelerce de başlanmıştır. İlk uygulamaların amacı, sanayicilerin altyapılı arsa ihtiyaçlarının karşılanması yoluyla bu bölgeleri inşa eden özel firmaların kâr elde etmeleri olmuştur. İkinci Dünya Savaşı’yla birlikte başlayan dönemde OSB’ler bir devlet yatırımı olarak uygulanmaya başlamış ve az gelişmiş ülkelerde küçük ve orta ölçekli işletmelerin geliştirilmesi amacına hizmet eder bir biçimde düzenlenmiştir.

1960 yılında başlayan planlı kalkınma döneminde ise sanayinin “lokomotif” sektör olduğu açıklıkla belirtilmiş, ekonomik dengenin kurulması, ekonomik ve toplumsal kalkınmanın birlikte gerçekleştirilmesi, belli bir hızda büyüme ve sanayileşmeye önem verilmesi gibi uzun vadeli hedefler belirlenmiştir.

Belirlenen hedefler doğrultusunda; ülkede sanayinin geliştirilmesi amacıyla uygulamaya konulan pek çok teşvik tedbirlerinden biri olan OSB uygulamalarına, ilk olarak 1962 yılında Bursa'da OSB kurulmasıyla başlanmıştır.

4562 sayılı OSB Kanununa göre OSB’ler: Sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla; sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dâhilinde gerekli idari, sosyal ve teknik altyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık alanları, teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemler dâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve işletilen mal ve hizmet üretim bölgeleridir. Bahsedilen amaçlara hizmet edilmesi ve bölgesel gelişmişlik farkının azaltılması, sürdürülebilir yatırım ortamının tesis edilmesi, daha özelde firmaların ilk yatırım maliyetleri ve işletme dönemi maliyetlerinin azaltılması için OSB’lere ve OSB içindeki firmalara çeşitli teşvikler sağlanmıştır. Bu kapsamda OSB’lere sağlanan teşvikler Tablo 1’de özetlenmiştir.

Tablo 1. OSB’lere Sağlanan Teşvikler

TEŞVİK KALEMLERİ

OSB TÜZEL KİŞİLİĞİ

OSB İÇİNDEKİ FİRMA

Kredi Desteği

Var

Yok

Emlak Vergisi Muafiyeti

 

Geçici Muaf

 

Geçici Muaf

Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı Muafiyeti

Muaf

Muaf

Kurumlar Vergisi Muafiyeti

Muaf

Muaf Değil

KDV İstisnası

Var

(Arsa ve işyeri teslimleri)

Yok

Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi Muafiyeti

 

Muaf

Muaf Değil

Tevhid ve İfraz İşlem Harcı Muafiyeti

Muaf

Muaf

Yapı Denetim Kuruluşlarına Ödenecek Hizmet Bedeli İndirimi

% 75 İndirimli Uygulanır

% 75 İndirimli Uygulanır

Bir Alt Bölge Desteğinden Yararlanma

Yok

Var

Arsa İndirimi

Yok

Var

Parselasyon Harcı Muafiyeti

Muaf

Muaf

 

A1. Kredi Desteği
OSB’lere sağlanan teşvikler içerisinde gerek ölçeği, gerekse faiz oranı ve geri ödeme koşulları bakımından katma değeri çok yüksek olan kredi teşvikleri, OSB’lerin kurulmasında, kurulduktan sonra sürdürülebilir yatırım ortamının oluşturulmasında payı yadsınamaz bir gerçektir.

A1. 1. İlgili mevzuat

OSB Uygulama Yönetmeliği’nin 95. maddesine göre OSB’lere kullandırılan kredinin kaynağını OSB’lerin kuruluşu, yapımı ve işletilmesi için Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BSTB) bütçesinde yer alan ödenekler oluşturur.

4562 sayılı OSB Kanununun 14. maddesine göre OSB’nin yetkili organları projenin keşif tutarı ve genel idare giderleri ile ilgili olarak, Bakanlıktan kredi talep edebilmekte ve kredi desteği doğrudan OSB tüzel kişiliğine verilmektedir.

OSB Uygulama Yönetmeliğinin 97. maddesine göre Yatırım Programında yer alan kalkınmada öncelikli yörelerde yapılacak OSB’ler ve ileri teknoloji kullanan ihtisas OSB'lere talepleri halinde arsa, altyapı ve genel idare giderleri kredisi, diğer yörelerdeki OSB’lere ise altyapı ve genel idare giderleri kredisi verilir. Ayrıca talepleri halinde OSB’nin sevk ve idaresi için ihtiyaç duyulacak bölge müdürlüğü hizmet binası inşaatları da kredilendirilir.

Bahse konu teşvik kapsamında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca son 15 yılda OSB tüzel kişiliklerine 2014 fiyatlarıyla yapılan kredi ödeme tutarları Şekil 1’de gösterilmiştir.

Şekil 1. OSB’lere Yapılan Kredi Ödemeleri

Kaynak: BSTB

A1. 2. Kredi Faiz Oranları ve Geri Ödeme Şartları
A1. 2. 1. İlgili Mevzuat

Organize Sanayi Bölgeleri ve Sanayi Siteleri Projeleri Ödeneklerinin Kullanımı ve Kredilendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 14. maddesine göre kullandırılan kredinin faiz oranları ve geri ödeme şartları şöyledir:
a) Kalkınmada öncelikli yörelerde; faiz oranı yıllık % 1, geri ödeme süresi 5 yılı ödemesiz toplam 15 yıl,
b) Normal illerde; faiz oranı yıllık % 2, geri ödeme süresi 3 yılı ödemesiz toplam 13 yıl,
c) Gelişmiş illerde; faiz oranı yıllık % 3, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz toplam 11 yıl olarak uygulanır.

Anlatılanları özetlemesi açısından, yörelere göre Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca kullandırılan kredinin faiz oranları ve geri ödeme şartları Tablo 2’de özetlenmiştir.

Tablo 2. Yörelere Göre OSB’lere Kullandırılan Kredilerin Geri Ödeme Şartları ile Faiz Oranları



A1. 3. Kredi Borç Taksitlerinin Ertelenmesi
A1. 3. 1. İlgili Mevzuat

Organize Sanayi Bölgeleri ve Sanayi Siteleri Projeleri Ödeneklerinin Kullanımı ve Kredilendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 16. maddesine göre arsa satma durumuna gelmeyen ya da borcunu karşılayabilecek miktarda arsa satma durumuna gelmeyen OSB’lerde kredi anapara borç taksitleri ve dönem faizi borç taksitleri ertelenebilmektedir. Diğer bir deyişle, kredi kullanan OSB’ler itfa dönemlerinde tahakkuk eden borçlarını ödeyemeyeceğini ilgili belgelerle ispatlaması durumunda; anapara borç taksitleri yılda bir olmak üzere toplam 4 defa, faiz borçları ise anapara borç taksitleri ödenmesi şartıyla sınırsız olarak ertelenebilmektedir. Burada, bir önceki kısımda bahsedilen uygun geri ödeme sürelerine ve faiz oranlarına ilave olarak koşulların oluşması halinde OSB’lere borçlarını erteleme imkânı getirilmektedir.

A2. Emlak Vergisi Muafiyeti
A2. 1. İlgili Mevzuat

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 5. maddesi (f) fıkrasına göre organize sanayi bölgeleri inşalarının sona erdiği tarihi takip eden bütçe yılından itibaren binada 5 yıl süreyle emlak vergisinden muaftır.
Aynı Kanunun 15. maddesi (d) fıkrasına göre ise Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca, organize sanayi bölgeleri için iktisap olunduğu veya bu bölgelere tahsis edildiği kabul edilen arazi (sanayici lehine tapudaki tescilin yapılacağı tarihe kadar) arazi vergisinden muaftır. Bu muaflıktan yararlanmak için arazinin bu maddede yazılı cihetlere tahsis edilmiş olduğunun ilgili vergi dairesine bütçe yılı içinde bildirilmesi şarttır. Bütçe yılı içinde bildirim yapılmazsa muafiyet bildirimin yapıldığı yılı takip eden bütçe yılından muteber olur. Bu takdirde bildirimin yapıldığı bütçe yılının sonuna kadar geçen yıllara ait muafiyet hakkı düşer.

A3. Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı
A3. 1. İlgili Mevzuat

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80. maddesine göre Organize Sanayi Bölgelerinde yapılan Yapı ve Tesisler Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı’ndan müstesnadır.

A4. Kurumlar Vergisi Muafiyeti
A4. 1. İlgili Mevzuat

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4. maddesinin (n) bendi gereğince organize sanayi bölgelerinin altyapılarını hazırlamak ve buralarda faaliyette bulunanların; arsa, elektrik, gaz, buhar ve su gibi ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla elde edeceği gelirleri Kurumlar Vergisinden muaftır.

A5. KDV İstisnası
A5. 1. İlgili Mevzuat

4369 sayılı Kanunun 60. maddesi ile 3065 sayılı KDV Kanununun 17/4. maddesine eklenen (k) bendine göre organize sanayi bölgelerinin kurulması amacıyla oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve işyeri teslimleri KDV’den istisnadır.

A6. Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi Muafiyeti
A6. 1. İlgili Mevzuat

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 34. maddesine göre verginin konusunu belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde elektrik ve havagazı tüketimi oluşturmaktadır. Aynı Kanunun 35. maddesine göre ise organize sanayi bölgelerinde tüketilen elektrik enerjisinin vergisini organize sanayi bölgeleri tüzel kişiliklerine elektriği temin eden kuruluş öder denilerek OSB tüzel kişilikleri söz konusu vergiden muaf tutulmaktadır.

A7. Tevhid ve İfraz İşlem Harcı İstisnası
A7. 1. İlgili Mevzuat

5281 sayılı Kanun ile 492 sayılı Harçlar Kanununun 59. maddesine ilave (n) bendine göre Organize sanayi bölgelerinde yer alan gayrimenkullerin ifraz veya taksim veya birleştirme işlemleri Tevhid ve İfraz İşlem Harcı’ndan müstesnadır.

A8. Yapı Denetim Kuruluşlarına Ödenecek Hizmet Bedeli İndirimi
A8. 1. İlgili Mevzuat

14708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 5. maddesinin beşinci fıkrası gereğince yapı denetim kuruluşlarına ödenecek hizmet bedeli Organize Sanayi Bölgeleri onaylı sınırı içerisinde yer alan tüm yapılar için % 75 indirimli uygulanır.

A9. Bir Alt Bölge Desteğinden Yararlanma
A9. 1. İlgili Mevzuat

15/06/2012 tarihli ve 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 18’inci maddesine göre;

Yatırımın OSB’de gerçekleştirilmesi durumunda;
1. Büyük ölçekli yatırımlar veya bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında teşvik belgesi düzenlenen yatırımlar vergi indirimi ve sigorta primi işveren hissesi desteği açısından bulundukları bölgenin bir alt bölgesinde sağlanan oran ve sürelerde bu desteklerden yararlanabilir.
2. Söz konusu madde kapsamında 6. bölgede gerçekleştirilecek büyük ölçekli ve bölgesel teşvik uygulamaları kapsamındaki yatırımlar için ise sigorta primi işveren hissesi desteği, bölgede geçerli olan süreye iki yıl ilave edilmek, vergi indirimi desteği ise bölgede geçerli olan yatırıma katkı oranına beş puan ilave edilmek suretiyle uygulanır.

Söz konusu Karar kapsamında yer alan desteklerin uygulanması açısından iller, sosyoekonomik gelişmişlik seviyeleri dikkate alınarak 6 bölgeye ayrılmıştır. Karar doğrultusunda, teşvik bölgelerine göre iller Tablo 3’te gösterilmiştir.

Tablo 3. Teşvik Bölgelerine Göre İller

1. Bölge

2. Bölge

3. Bölge

4. Bölge

5. Bölge

6. Bölge

Ankara

Adana 

Balıkesir

Afyonkarahisar 

Adıyaman

Ağrı  

Antalya

Aydın 

Bilecik

Amasya

Aksaray

Ardahan

Bursa 

Bolu  

Burdur

Artvin

Bayburt

Batman

Eskişehir

Çanakkale

Gaziantep

Bartın

Çankırı

Bingöl

İstanbul

Denizli

Karabük

Çorum 

Erzurum

Bitlis

İzmir 

Edirne

Karaman

Düzce 

Giresun

Diyarbakır

Kocaeli

Isparta

Manisa

Elazığ

Gümüşhane

Hakkari

Muğla 

Kayseri

Mersin  

Erzincan

Kahramanmaraş

Iğdır 

 

Kırklareli

Samsun

Hatay 

Kilis 

Kars  

 

Konya 

Trabzon

Kastamonu

Niğde 

Mardin

 

Sakarya

Uşak  

Kırıkkale

Ordu  

Muş   

 

Tekirdağ

Zonguldak

Kırşehir

Osmaniye

Siirt 

 

Yalova

 

Kütahya

Sinop 

Şanlıurfa

 

 

 

Malatya

Tokat 

Şırnak

 

 

 

Nevşehir

Tunceli

Van   

 

 

 

Rize  

Yozgat

 

 

 

 

Sivas 

 

 

8 İL

13 İL

12 İL

17 İL

16 İL

15 İL


A9. 1. 1. Teşviklerden Yararlanmanın Temel Şartları
a) Sabit yatırım tutarı ve asgari kapasite: Kararın 5. maddesine göre yatırımların destek unsurlarından yararlanabilmesi için asgari sabit yatırım tutarının; 1. ve 2. bölgelerde 1 milyon Türk Lirası, 3., 4., 5. ve 6. bölgelerde ise 500 bin Türk Lirası olması gerekir. Ancak, desteklerden yararlanacak yatırımların varsa 8. maddede veya ekli listelerde belirlenen asgari kapasite, sabit yatırım tutarı ve diğer şartları sağlaması da gerekir.

b) Müracaat: Kararın 6. maddesine göre teşvik belgesi müracaatları, tebliğle belirlenecek bilgi ve belgelerle Ekonomi Bakanlığına yapılır. Ancak, genel teşvik uygulamaları kapsamında yer alan ve sabit yatırım tutarı 10 milyon Türk Lirasını aşmayan, tebliğle belirlenecek yatırımlar için yatırımcının tercihine bağlı olarak yatırımın yapılacağı yerdeki yerel birimlere de müracaat edilebilir.

c) Teşvik belgesi düzenlenmesi: Kararın 7. maddesine göre yatırımların Karar kapsamındaki destek unsurlarından yararlanabilmesi için, makroekonomik programlar ve arz talep dengesi dikkate alınarak yapılacak sektörel, mali ve teknik değerlendirmeler çerçevesinde projenin uygun görülmesi ve teşvik belgesi düzenlenmesi gerekir.

27/1/2014 tarihli ve 2014/6058 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Kararın 11. maddesinin beşinci fıkrası, 12. maddesinin ikinci fıkrası ve 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “31/12/2013” ibareleri “31/12/2014 şeklinde, 12. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “1/1/2014” ibaresi ise “1/1/2015” şeklinde değiştirilmiştir. Bahse konu tarihler, işletmelere sağlanan teşviklerin oranının, miktarının ve süresinin belirlenmesinde önem arz etmektedir.

Söz konusu Karara göre 01/01/2015 tarihinden itibaren başlanılan yatırımlar için bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında OSB’lere sağlanan teşvikler Tablo 4’te özetlenmiştir.

Tablo 4. Bölgesel Teşvik Uygulamaları Kapsamında OSB’lere Sağlanan Teşvikler

TEŞVİK
BÖLGELERİ

KDV İstisnası

Gümrük Vergisi Muafiyeti

Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği (Süresi)

Faiz Desteği

Gelir Vergisi Stopajı Desteği

Vergi İndirimi
Yatırıma Katkı Oranı (%)

Yatırım Yeri Tahsisi

Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği
(Süresi)

1. BÖLGE

VAR

VAR

YOK

YOK

YOK

15

VAR

YOK

2. BÖLGE

VAR

VAR

3 YIL

YOK

YOK

20

VAR

YOK

3. BÖLGE

VAR

VAR

5 YIL

VAR

YOK

25

VAR

YOK

4. BÖLGE

VAR

VAR

6 YIL

VAR

YOK

30

VAR

YOK

5. BÖLGE

VAR

VAR

7 YIL

VAR

YOK

35

VAR

YOK

6. BÖLGE

VAR

VAR

9 YIL

VAR

10 YIL

40

VAR

10 YIL

                   

A9. 2. KDV İstinası
A9. 2. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 10. maddesine göre 25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu gereğince, teşvik belgesini haiz yatırımcılara teşvik belgesi kapsamında yapılacak makine ve teçhizat ithal ve yerli teslimleri KDV’den istisna edilebilir. Aynı hüküm, teşvik belgesinin veya teşvik belgesi kapsamı makine ve teçhizatın devir işlemleri ile makine ve teçhizat listelerinde set, ünite, takım vb. olarak belirtilen malların kısmi teslimlerinde de uygulanır.

A9. 3. Gümrük Vergisi Muafiyeti
A9. 3. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 9. maddesine göre teşvik belgesi kapsamındaki yatırım malı makine ve teçhizatın ithali, otomobil ve hafif ticarî araç yatırımlarında yatırım dönemi içerisinde kalmak kaydıyla monte edilmemiş haldeki (CKD) aksam ve parçaların ithali, gemi ve elli metrenin üzerindeki yat inşa yatırımlarında tekne kabuğu ithali yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı gereğince ödenmesi gereken gümrük vergisinden muaftır.

A9. 4. Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği
A9. 4. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 12. maddesine göre Bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında desteklenen yatırımlardan, tamamlama vizesi yapılmış teşvik belgesinde kayıtlı istihdamı aşmamak kaydıyla;
a) Komple yeni yatırımlarda, teşvik belgesi kapsamında gerçekleşen yatırımla sağlanan,
b) Diğer yatırım cinslerinde, yatırımın tamamlanmasını müteakip, yatırıma başlama tarihinden önceki son altı aylık dönemde (mevsimsel özellik taşıyan yatırımlarda bir önceki yıla ait mevsimsel istihdam ortalamaları dikkate alınır) Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen ortalama işçi sayısına teşvik belgesi kapsamında gerçekleşen yatırımla ilave edilen, istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmı Ekonomi Bakanlığı bütçesinden karşılanır.

A9. 5. Faiz Desteği
A9. 5. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 11. maddesine göre talep edilmesi halinde, bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında desteklerden yararlanacak yatırımlar için bankalardan kullanılacak en az bir yıl vadeli yatırım kredilerinin teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının yüzde yetmişine kadar olan kısmı için ödenecek faizin veya kâr payının;
a) 3. bölgede yapılacak yatırımlar için Türk Lirası cinsi kredilerde üç puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde bir puanı,
b) 4. bölgede yapılacak yatırımlar için Türk Lirası cinsi kredilerde dört puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde bir puanı,
c) 5. bölgede yapılacak yatırımlar için Türk Lirası cinsi kredilerde beş puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde iki puanı,
d) 6. bölgede yapılacak yatırımlar için Türk Lirası cinsi kredilerde yedi puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde iki puanı,
e) Bölge ayrımı yapılmaksızın tüm bölgelerde gerçekleştirilecek stratejik yatırımlar, Ar-Ge yatırımları ve çevre yatırımları için Türk Lirası cinsi kredilerde beş puanı, döviz kredileri ve dövize endeksli kredilerde iki puanı,

Ekonomi Bakanlığınca da uygun görülmesi halinde azami ilk beş yıl için ödenmek kaydıyla bütçe kaynaklarından karşılanabilir.

A9. 6. Gelir Vergisi Stopajı Desteği
A9. 6. 1.İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 14. maddesine göre 6. bölge için düzenlenen teşvik belgeleri kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarla sağlanan ilave istihdam için, belgede kayıtlı istihdam sayısını aşmamak kaydıyla, işçilerin ücretlerinin asgari ücrete tekabül eden kısmı üzerinden hesaplanan gelir vergisi, yatırımın kısmen veya tamamen faaliyete geçtiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir.

A9.7. Vergi İndirimi Yatırıma Katkı Oranı
A9. 7. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 15. maddesine göre Bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında gerçekleştirilecek yatırımlarda, 5520 sayılı Kanunun 32/A maddesi çerçevesinde gelir veya kurumlar vergisi, öngörülen yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar belirtilen oranlarda indirimli olarak uygulanır.

A9. 8. Yatırım Yeri Tahsisi
A9. 8. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 16. maddesine göre Ekonomi Bakanlığınca teşvik belgesi düzenlenmiş bölgesel desteklerden yararlanacak yatırımlar için, 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Kanunun ek 3. maddesi çerçevesinde Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslara göre yatırım yeri tahsis edilebilir.

A9. 9. Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği
A9. 9. 1. İlgili Mevzuat

2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Kararın 13. maddesine göre 6. bölgede; bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında teşvik belgesine istinaden gerçekleştirilecek yatırımla sağlanan ilave istihdam için, tamamlama vizesi yapılan teşvik belgesinde kayıtlı istihdam sayısını aşmamak kaydıyla, işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesi gereken sigorta primi işçi hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmı, tamamlama vizesinin yapılmasını müteakip on yıl süreyle işveren adına Bakanlık bütçesinden karşılanabilir.

Söz konusu Karara göre 01/01/2015 tarihinden itibaren başlanılan yatırımlar için Büyük Ölçekli Yatırımlar kapsamında OSB’lere sağlanan teşvikler Tablo 5’te özetlenmiştir.

 Tablo 5. Büyük Ölçekli Yatırımlar Kapsamında OSB’lere Sağlanan Teşvikler

TEŞVİK
BÖLGELERİ

KDV İstisnası

Gümrük Vergisi Muafiyeti

Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği (Süresi)

Faiz Desteği

Gelir Vergisi Stopajı Desteği

Vergi İndirimi
Yatırıma Katkı Oranı (%)

Yatırım Yeri Tahsisi

Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği
(Süresi)

1. BÖLGE

VAR

VAR

YOK

YOK

YOK

15

VAR

YOK

2. BÖLGE

VAR

VAR

3 YIL

YOK

YOK

20

VAR

YOK

3. BÖLGE

VAR

VAR

5 YIL

VAR

YOK

25

VAR

YOK

4. BÖLGE

VAR

VAR

6 YIL

VAR

YOK

30

VAR

YOK

5. BÖLGE

VAR

VAR

7 YIL

VAR

YOK

35

VAR

YOK

6. BÖLGE

VAR

VAR

9 YIL

VAR

10 YIL

40

VAR

10 YIL

 

               

 

 

 

Büyük ölçekli yatırımlarda sağlanan teşviklere ilişkin mevzuat, bölgesel teşvik uygulamaları kapsamındaki faiz desteği teşviki dışındaki mevzuat maddeleri ile aynı olup, teşviklerin oranında ve süresinde değişiklik bulunmaktadır. Bu yüzden ilgili mevzuat maddeleri tekrar ele alınmamıştır.

A10. Arsa İndirimi

A10. 1. İlgili Mevzuat

4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) Kanununa eklenen geçici 9. maddesine göre Organize sanayi bölgelerindeki tahsis edilmemiş parseller, organize sanayi bölgesinin yetkili organlarının karar almaları halinde en az 10 kişilik istihdam öngören yatırımlara girişen gerçek veya tüzel kişilere tamamen veya kısmen bedelsiz olarak tahsis edilebilir.

Bu madde kapsamında, il ve ilçelerin sosyoekonomik durumları dikkate alınarak OSB’lerdeki parsellerin tamamen veya kısmen tahsisleri Bakanlar Kurulu kararı ile belirleneceği ifade edilmektedir. Bu çerçevede, 25/05/2011 tarihli ve 2011/1808 sayılı Kararnamenin Eki Kararın 1'inci maddesinde “Organize sanayi bölgelerinde yer alan parsellerin, 14/07/2009 tarihli ve 2009/15199 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın ekinde yer alan “Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler” gruplandırılması çerçevesinde;

a) Bölgedeki il ve ilçelerden sosyoekonomik gelişmişlik endeks değeri 1 ve altında olan il ve ilçelerde % 50 indirimli,

b) Bölgedeki illerin merkez ilçelerinde % 50, ilçelerinde % 60 indirimli,

c) Bölgedeki illerin merkez ilçelerinde % 70, ilçelerinde % 90 indirimli,

d) Bölgedeki il ve ilçelerde bedelsiz olarak tahsis edilmesi kararlaştırılmıştır.

A11. Parselasyon Harcı Muafiyeti

A11. 1. İlgili Mevzuat

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80. maddesine göre, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde İmar Kanununa göre ilk kez yapılan veya istek üzerine gerçekleştirilen müteakip parselasyon işlemlerinde teşvik belgesine haiz olan organize sanayi bölgeleri Parselasyon Harcından müstesnadır.

B. SANAYİ SİTELERİ (SS) TEŞVİKLERİ

Ülkemizde, SS uygulamalarına; çarpık sanayinin önlenmesi ve sanayi yapılaşmalarının disipline edilmesi amacıyla, planlı kalkınma dönemi olan 1960'lı yıllarda başlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak, sanayi sitesi yapı kooperatifleri büyük oranda altyapı ve üstyapı yapım kredisi ile desteklenmiştir.

Ağırlıklı olarak yapı kooperatifleri vasıtasıyla uygulamaya konulan SS’ler, daha çok tamirat ve imalatla uğraşan küçük işletmelerin yer aldığı, altyapı hizmetleri ile idare binası, çırak okulu, satış dükkânı gibi sosyal kurumlarla donatılmış işyeri topluluklarıdır. SS’lerin yapım amaçları

1) Plansız ve denetimsiz bir şekilde yapılaşmış, çevre kirliliği ve plansız kentleşmeye neden olan dağınık şekildeki işyerlerini bir araya toplamak suretiyle, çevre sağlığına ve şehrin planlı gelişmesine katkıda bulunulması,

2) Benzer iş kollarında çalışan ve birbirini tamamlayıcı üretim yapan işletmelerin aynı site içinde toplanmasıyla, verimliliğin ve kâr artışının sağlanması, ihtiyaçların daha ekonomik karşılanması,

3) Sanayinin az gelişmiş bölgelerde yaygınlaştırılması suretiyle, geri kalmış bölgelerin kalkınmalarının teşvik edilmesi,

4) Tarım alanlarının sanayide kullanılmasının önlenmesi,

5) Küçük sanayicilerde, ortak hareket etme, çevresel faktörlerin maliyetini paylaşma gibi katılımcı yönetim biçiminin geliştirilmesi amaçlanmakta olup sanayi siteleri içerisinde gelişimlerini tamamlayan işletmelerin, büyük ölçekli işletmelere dönüşmeleri ve organize sanayi bölgelerinde yer almaları hedeflenmektedir.

Bahsedilen amaçlara hizmet edilmesine yönelik SS’lere çeşitli teşvikler sağlanmıştır. Bu kapsamda SS teşvikleri Tablo 6’da özetlenmiştir.

Tablo 6. SS’lere Sağlanan Teşvikler

TEŞVİK KALEMLERİ

KALKINMADA ÖNCELİKLİ YÖRELER

NORMAL YÖRELER

GELİŞMİŞ YÖRELER

Kredi Desteği

Var

Emlak Vergisi Muafiyeti

Geçici Muaf

Çevre Temizlik Vergisi İndirimi

% 50 indirim (Büyükşehir belediye sınırları içindekiler hariç)

% 50 indirim (Nüfusu 5.000’den az olan belediyelerde)

Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı Muafiyeti

Muaf

Kurumlar Vergisi Muafiyeti

Muaf (Arsa ve işyeri teslimleri)

KDV İstisnası

Var (Arsa ve işyeri teslimleri)

B1. Kredi Desteği
B1. 1. İlgili Mevzuat

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yatırım Programında Yer Alan Sanayi Sitesi Yapı Kooperatiflerinin Kredi Kullanımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin 28. maddesine göre kredinin kaynağını SS inşaatlarının yapımı için Bakanlık bütçesinde yer alan ödenekler oluşturur.
Söz konusu Yönetmeliğin 1. maddesine göre Bakanlıkça kredi desteği sağlanacak sanayi sitelerinin altyapı inşaatının tamamının, üstyapı inşaatının ise yüzde yetmişine kadar olan kısmı kredi ile desteklenebilmektedir.
Bahse konu teşvik kapsamında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca son 15 yılda SS tüzel kişiliklerine 2014 fiyatlarına göre yapılan kredi ödeme tutarları Şekil 2’de gösterilmiştir.

Şekil 2. SS’lere yapılan kredi ödemeleri

Kaynak: BSTB

B1.2. Kredi Faiz Oranları ve Geri Ödeme Şartları ile Kredilendirme Oranları
B1.2. 1.İlgili Mevzuat

Organize Sanayi Bölgeleri ve Sanayi Siteleri Projeleri Ödeneklerinin Kullanımı ve Kredilendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 21. maddesine göre kullandırılan kredinin faiz oranları ve geri ödeme şartları ile kredilendirme oranları şöyledir:
1. Kullandırılacak kredinin kredilendirme ve faiz oranları ile geri ödeme şartları:
a) Kalkınmada öncelikli yörelerde ve doğal afet geçiren yerlerde üstyapı kredilendirme oranı % 70, faiz oranı yıllık % 1, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz toplam 15 yıl,
b) Normal illerde; üstyapı kredilendirme oranı % 60, faiz oranı yıllık % 2, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz toplam 13 yıl,
c) Gelişmiş illerde; üstyapı kredilendirme oranı % 50, faiz oranı yıllık % 3, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz toplam 11 yıl olarak uygulanır.
2. Altyapı kredilendirme oranları % 100 olarak uygulanır.

Anlatılanları özetlemesi açısından, yörelere göre Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca kullandırılan üstyapı kredilerinin faiz oranları ve geri ödeme şartları Tablo 7’de özetlenmiştir.

Tablo 7. Yörelere Göre SS’lere Kullandırılan Üstyapı Kredilerinin Geri Ödeme Şartları ile Faiz Oranları

B1.3. Kredi Borç Taksitlerinin Ertelenmesi
B1.3. 1.İlgili Mevzuat

Organize Sanayi Bölgeleri ve Sanayi Siteleri Projeleri Ödeneklerinin Kullanımı ve Kredilendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 32. maddesine göre Bakanlıkça uygun görülmesi halinde, borçlarını ödeyememiş veya ödeyemeyecek durumda bulunan SS’lerin, yıllık anapara ve faiz taksitleri; en fazla dört yıl ve sekiz taksit olmak üzere ertelenebilir.

B2. Emlak Vergisi Muafiyeti
B2.1.İlgili Mevzuat

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 5. maddesi (f) fıkrasına göre SS’ler inşalarının sona erdiği tarihi takip eden bütçe yılından itibaren binada 5 yıl süre ile emlak vergisinden muaftır.

B3. Çevre Temizlik Vergisi İndirimi
B3. 1. İlgili Mevzuat

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer 44. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan ve konutlara ait çevre temizlik vergisinin hesabında esas alınan tutarlar ile beşinci fıkrasında yer alan işyerleri ve diğer şekilde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi tarifesindeki yıllık vergi miktarları; büyükşehir belediye sınırları içinde bulunanlar hariç olmak üzere, kalkınmada öncelikli yörelerdeki belediyeler ile nüfusu 5000’den az olan belediyelerde Çevre Temizlik Vergisi % 50 indirimli uygulanır.

B4.Kurumlar Vergisi Muafiyeti
B4. 1. İlgili Mevzuat

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4. maddesinin (n) bendi gereğince SS’lerin altyapılarını hazırlamak ve buralarda faaliyette bulunanların; arsa, elektrik, gaz, buhar ve su gibi ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla elde edeceği gelirleri Kurumlar Vergisinden muaftır.

B5. KDV İstisnası
B5. 1. İlgili Mevzuat

3065 sayılı KDV Kanununun 17/4. maddesine eklenen (k) bendine göre sanayi sitelerinin kurulması amacıyla oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve işyeri teslimleri KDV’den istisnadır.
B6. Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı
B6. 1. İlgili Mevzuat
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80. maddesine göre SS’lerde yapılan yapı ve tesisler Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı’ndan müstesnadır.

C. ENDÜSTRİ BÖLGELERİ (EB) TEŞVİKLERİ

Temel kurgusu, teknoloji transferini sağlayarak ve büyük ölçekli yatırımları teşvik ederek cari açığın azaltılması olan Endüstri Bölgeleri, 19/01/2002 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununda yatırımları teşvik etmek, yurt dışında çalışan Türk işçilerinin tasarruflarını Türkiye'de yatırıma yönlendirmek ve yabancı sermaye girişinin artırılmasını sağlamak üzere kurulacak üretim bölgelerini ifade etmektedir. Söz konusu bölgelerde bahse konu amaçlara yönelik sağlanan teşvikler Tablo 8’de özetlenmiştir.

Tablo 8. EB’lere sağlanan teşvikler

TEŞVİK KALEMLERİ

*EB İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ

EB İÇİNDEKİ FİRMA

Gider Desteği

Var

Yok

İrtifak Hakkı

Yok

Var

Tevhid ve İfraz İşlem Harcı Muafiyeti

Muaf

Muaf

Yapı Denetim Kuruluşlarına Ödenecek Hizmet Bedeli İndirimi

% 75 İndirimli Uygulanır

% 75 İndirimli Uygulanır

 

EB uygulama yönetmeliğine göre *Endüstri Bölgesi İşletme Müdürlüğü: Her bölge için il sınırları içindeki ilgili sanayi odası ya da sanayi ve ticaret odası bünyesinde kurulacak ve endüstri bölgesinin yönetim ve işletilmesini yürütmekle görevli kuruluşu ifade etmektedir. Söz konusu Kuruluş, tüzel kişiliği bulunmamakla birlikte, genel anlamda ilgili mevzuattaki görevleri yerine getiren ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve oda yönetim kurulu tarafından verilen talimatlara göre işlem yapan yönetim birimidir.

C1. Gider Desteği
C1. 1. İlgili Mevzuat

EB’lere sağlanan hibe niteliğindeki gider desteğinin kaynağını EB Kanununun 3. ve EB Yönetmeliğinin 12. maddesine göre Bakanlık bütçesine konulan ödenek oluşturur.

EB Yönetmeliğinin 47. maddesine göre Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca EB’lere sağlanan gider desteği aşağıdaki harcama kalemlerini kapsamaktadır:

1) Bölgenin yer seçimi etüt raporunun hazırlanması için gerekli olan,
a) Fizibilite etüdü hazırlattırılması,
b) Çeşitli ölçekte topoğrafik harita alımı,
c) Meteorolojik veri alımı,
d) Toprak etüt raporu hazırlattırılması,
e) Maden sahalarını gösterir harita ve belge alımı,
f) Jeolojik ve jeoteknik etüt yapımı, bedelleri ve bu belgelerin renkli fotokopi veya ozalit ile çoğaltılmasına ilişkin harcamalar.
2) Kamulaştırma bedeli ve kamulaştırma masrafları,
3) İhale giderleri,
4) Bilirkişi ücretleri,
5) Ruhsat bedelleri,
6) Hâlihazır harita, imar planı, imar planının araziye aplikasyonu, parselasyon planı ve aplikasyonu, tapu tescil işlemleri, zeminde arazi ve arsa düzenleme uygulamaları, altyapı zemin araştırma raporu, altyapı avan ve uygulama projeleri, keşif ve metraj, arıtma tesisi avan ve uygulama proje ve fizibilite giderleri ve benzeri işler,
7) Bölgeye ait, idari hizmet binaları ile yol, içme suyu, kanalizasyon, YG-AG elektrik şebekesi, enerji nakil hattı, drenaj, istinat ve ihata duvarı, köprü, gölet, arıtma, sondaj, isale ve terfi hatları, su depoları, haberleşme hatları, boru iletim hattı, dekopaj, tünel, viyadük, demiryolu hemzemin geçidi, su sondaj kuyusu, imalat, ihzarat, nakliye, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işleri,
8) Yapım işlerine ait kontrollük ve müşavirlik hizmetleri,
9) Bölge kurulması ile ilgili diğer mal ve hizmet alımları.

C2. İrtifak Hakkı
C2. 1. İlgili Mevzuat

4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununun 4. maddesine göre kamulaştırılan taşınmaz malların kamulaştırma bedelleri Bakanlığımız bütçesinden karşılanmış ise, bu taşınmaz mallar üzerinde sözleşmesinde belirtilen süre kadar yatırımcılar lehine bedeli karşılığında, kamulaştırma bedeli yatırımcılar tarafından karşılanmış ise yatırımcılar lehine bedelsiz olarak irtifak hakkı tesis edilebilir.

Sanayi parselleri üzerinde irtifak hakkı tesis edilmesi, bu bölgelerde yatırım yapacak yerli ve özellikle belirli süreliğine yatırım yapacak doğrudan yabancı yatırımcıların ilk yatırım diğer bir deyişle yatırım dönemi maliyetlerini azaltması açısından önem arz etmektedir.

C3. Yapı Denetim Kuruluşlarına Ödenecek Hizmet Bedeli
C3.1. İlgili Mevzuat

14708 sayılı Yapı denetimi Hakkında Kanununun 5. maddesinin beşinci fıkrasına göre yapı denetim kuruluşlarına ödenecek hizmet bedeli, Endüstri Bölgeleri onaylı sınırı içerisinde yer alan tüm yapılar için % 75 indirimli uygulanır.

C4. Tevhid ve İfraz İşlem Harcı Muafiyeti
C4. 1. İlgili Mevzuat

5281 sayılı Kanun ile 492 sayılı Harçlar Kanununun 59. maddesine ilave (n) bendine göre endüstri bölgelerinde yer alan gayrimenkullerin ifraz veya taksim veya birleştirme işlemleri Tevhid ve İfraz İşlem Harcı’ndan muaftır.

C5. Diğer Teşvikler
C5. 1. İlgili Mevzuat

4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununun 4. maddesine göre Endüstri bölgelerinde yeni işe başlayan gerçek ve tüzel kişilerin bu bölgelerde yapacakları yatırımlara yatırım teşvik kararnamesi çerçevesinde hangi teşviklerin verileceği ve verilecek tüm teşviklerin hangi yatırımlara ne şekilde ve ne ölçüde uygulanacağı hususlarında Bakanlar Kurulu yetkilidir denilerek getirilecek ek teşviklerin önü açılmıştır.

Sonuç itibarıyla, yapılan çalışmayla Türkiye’nin kalkınmasında ve büyümesinde kilit öneme sahip ekonomik aktörlerin teşvik rejimleri irdelenerek farkındalık oluşturulması amaçlanmıştır.