İçindekiler
Dergi Arşivi

Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü Projesi

Aynur ODABAŞ - Proje Sorumlusu

 

Neden Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü?
Bir toplumun dilinde bulunan kavramlar, o toplumu oluşturan bireylerin yaşam biçimleri, dünyaya bakış açıları, gelenekleri, görenekleri, yaşadıkları coğrafya koşulları, tarihsel geçmişleri, dünyadaki konumları ve ekonomik koşullarıyla ilişkilidir. Her toplum, kendi gereksinimlerini karşılayacak bir dil yaratır ve bu dili gelişimlere, değişimlere uydurarak sürekli yeniler.


Dil, her şeyden önce bireyin zihinsel yetilerinin gelişmesi ve olgunlaşması açısından büyük önem taşır. Dil düşünceyi yalnızca taşıyan ve ileten bir araç olmayıp düşünceyi yeniden yapılandıran, onu tamamlayan temel bir işlevsel yapıdır.


Her toplumun dili, o toplumu toplum yapan kurumların oluşumunu da sağlar. Genel dilin içinde bilim dili, hukuk dili, sanat dili, yazın dili de vardır ve bu dillerin varlığı, o kurumların varlığıyla örtüşür.
Bilim dili, yaratıcı-üretici düşüncenin yansıdığı en önemli araçlardan biridir. Temelde, toplumdaki doğal dile dayanan bilim dili, kavramları, kavramlarının sınırları ve çağrıştırdıklarıyla ayrı bir dizge olma özelliği taşır.


Hiçbir dil doğasından bilim dili değildir. Bilimsel anlayışın, bilim eğitiminin, ona bağlı olarak bilim üretiminin ve bilim etiğinin var olduğu her toplumda bilim dili oluşur. Bir başka deyişle bilim üretimi, dilin gelişmesini sağlar; dilin gelişmesi de bilimsel düşüncenin ve bilimin gelişmesine katkıda bulunur.
Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü ile bilimsel kavram ve terimlerin Türkçe ifade edilmesi, ülkemizde bilimsel düşüncenin gelişmesine katkıda bulunacaktır. Böylece, gelişen bilim ve teknolojinin türettiği yeni terimlerin Türkçe karşılıkları eğitim ve bilim dünyası tarafından kullanılabilecek, Türkçenin giderek bilim dili olarak yaygınlaşmasına ve yerleşmesine katkıda bulunacaktır.


Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), bu amaçla 2002 yılında Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı’nın desteğiyle Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü Projesi'ni başlatmış ve geliştirerek sürdürmektedir.

Proje hakkında
Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü Projesi, Sosyal Bilimler Terimleri Sözlüğü, Mühendislik Terimleri Sözlüğü, Doğa Bilimleri Terimleri Sözlüğü ve Tıp Terimleri Sözlüğü olmak üzere 4 ana sözlük altında yürütülmektedir.


Her bir sözlük çalışmasına akademisyen ve dil uzmanlarının katıldığı çalıştaylar ile başlanmıştır. Bu çalıştaylarda ana sözlükler altında yer alacak alt alanlar ve bu alanlarda görev alacak alan uzmanları belirlenmiştir.


Çalışma yöntemi olarak alan uzmanlarının alt alan sözlüklerini oluşturmaları, bu alan sözlüklerinin birleştirilmesiyle ana sözlüklerin oluşturulması, ana sözlükler üzerinde de, ilgili alanlarda uzman kişilerden oluşan bir kurul tarafından, terim ayıklama, farklı alanlardan gelen ortak terimlerin tanımlarının birleştirilmesi, farklı alanlarda farklı terimlerle karşılanan aynı kavram için ortak bir terimin belirlenmesi, yabancı kökenli sözcüklerin olabildiğince Türkçe terimlerle karşılanması, terimlerin yabancı dil karşılıklarının (Almanca, Fransızca, İngilizce) tamamlanması gibi yayına hazırlık çalışmalarının yürütülmesi benimsenmiştir.


Yayına hazırlık çalışmalarına başlanmadan önce, o güne kadar kağıt üzerinde yapılan çalışmaların bilgisayar ortamına aktarılması, yayına hazırlık çalışmalarının internet üzerinden, eş zamanlı yapılabilmesi için 2009 yılında bir veritabanı yazılımı geliştirilmeye başlanmıştır. Projenin çalışma şekline göre adım adım oluşturulan veritabanı yazılımı, halen yeni özellikler eklenerek geliştirilmeye devam edilmektedir.

Bu yazılım ile istenilen alana ait sözlük yaratılabilmekte ve bu sözlüklerin birbirleriyle etkileşimleri sağlanabilmektedir. Her bir alt sözlük kapsamında terimlerin tanım, yabancı dil, eşanlam vb. karşıları girilebilmekte ve her bir terime resim yüklenerek sözlük görsel olarak da desteklenebilmektedir. Bu yazılım ile hem sözlüklerde çalışan uzmanlar, birbirlerinin çalışmalarını görebilmekte ve ortak bir çalışma sürdürebilmekte; hem de proje yönetimi, çalışmaların takibini kolaylıkla yapabilmektedir. Ayrıca Akademi, yazılım tamamlandığında, sözlük çalışması yaparken bu yazılımdan yararlanmak isteyen kurum ya da kişiler olduğunda, kendilerine destek vermek amacıyla veritabanını kullanmalarına izin verebilecektir.

Veritabanı üzerinde tüm sözlüklerin yayına hazırlık çalışmaları tamamlandığında, öncelikle sözlükler internet üzerinden kullanımına sunulmakta ve sonrasında da alınan geri bildirimlerle güncellenen sözlüklerin basımı yapılmaktadır.


Tüm bu çalışmaların sonucunda ise ana sözlükler birleştirilip Türkçenin ilk tüm bilim alanlarını kapsayan Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü oluşturulacak ve güncellenerek geliştirilmeye devam edilecektir.

 

 

 

 

 

 

 

  Sosyal Bilimler Terimleri Sözlüğü:

Sosyal Bilimler Terimleri Sözlüğü; Antropoloji, Arkeoloji, Coğrafya, Çocuk Gelişimi, Dilbilim, Dinbilim, Eğitim, Felsefe, Gösterim, Hukuk, İktisat, İstatistik, İşletme, Kamu Yönetimi, Kentbilim, Kitle İletişimi ve Araçları, Kütüphanecilik, Mantık, Mimarlık, Ruhbilim Sanat Tarihi, Tarih, Toplumbilim, Uluslararası İlişkiler, Yazınbilim ve Yöntembilim olmak üzere 26 alt alandan oluşmaktadır.


Sözlüğün yayına hazırlık çalışmaları, 2011 yılı başında tamamlanmıştır. Toplam 21.281 bilim terimi içermekte ve 80’nin üzerinde uzmanın katkıları ile oluşturulmuştur. Sözlük, öncelikle projenin internet sayfasından (www.tubaterim.gov.tr) kullanıma sunulmuştur. Tüm üniversitelere duyurulan ve kullanıcılardan alınan katkılarla güncellenen sözlüğün, 2011 yılı Kasım ayında 2000 adet basımı yapılmıştır. İnternet üzerinden kullanıma açık olan sözlük, kullanıcılardan gelen geri bildirimler ve eklenmesi istenen yeni terimlerle sürekli güncellenmektedir.

 

 


Mühendislik Terimleri Sözlüğü

Mühendislik Terimleri Sözlüğü; Bilişim Mühendisliği, Biyomühendislik, Çevre Mühendisliği, Denizcilik Mühendisliği, Deri Mühendisliği, Elektrik – Elektronik Mühendisliği, Endüstri Mühendisliği, Enerji Mühendisliği, Gıda Mühendisliği, İnşaat Mühendisliği, Kimya Mühendisliği, Makine Mühendisliği, Malzeme Mühendisliği, Mühendislik, Tekstil Mühendisliği, Uçak Mühendisliği ve Yerbilim Mühendisliği olmak üzere 17 alt alandan oluşmakta ve yeni alanlar eklenerek genişletilmektedir.
Boğaziçi Üniversitesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği, öğretim üyesi Prof. Dr. Bülent Sankur yürütücülüğünde, farklı üniversitelerde görevli, 70’in üzerinde öğretim üyesi, yaklaşık 25.000 terim üzerinde yayına hazırlık çalışmalarını sürdürmektedir.


Çalışmalar belli bir aşamaya geldiğinde, sözlüğün öncelikle 2013 yılı sonunda internet üzerinden kullanıma sunulması; sonrasında da alınan geri bildirimlerle güncellenerek ve geliştirilerek basımının yapılması planlanmaktadır.


Doğa Bilimleri Terimleri Sözlüğü

 Doğa Bilimleri Terimleri Sözlüğü; Biyoloji, Botanik, Fizik, Kimya, Matematik ve Zooloji olmak üzere 6 alt alandan oluşmaktadır.


Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Kimya Bölümü, öğretim üyesi Prof. Dr. Saim Özkar yürütücülüğünde, farklı üniversitelerde görevli, 10’un üzerinde öğretim üyesi, yaklaşık 15.000 terim üzerinde yayına hazırlık çalışmalarını sürdürmektedir.


2014 yılı başında bu çalışmaların tamamlanması ve ilk olarak internet üzerinden kullanıma sunulması planlanmaktadır. Sonrasında da alınan geri bildirimlerle güncellenecek olan sözlüğün basımı yapılacaktır.


Tıp Terimleri Sözlüğü

 Tıp Terimleri Sözlüğü; Anatomi, Anestezi, Biyofizik, Biyokimya, Çocuk Cerrahisi, Çocuk Sağlığı Hastalıkları, Çocuk Nörolojisi, Deontoloji, Dermatoloji, Diş Hekimliği, Eczacılık, Farmakoloji, Fizyoloji, Genel Tıp, Göğüs Cerrahisi, Göğüs Hastalıkları, Histoloji ve Embriyoloji, İmmunoloji, Kadın Hastalıkları ve Doğum, Kardiyoloji, Meme Cerrahisi, Mikrobiyoloji, Nefroloji, Nöroloji, Nöroşirurji, Ortopedi, Patoloji, Radyoloji, Ruh Hekimliği, Sağlık Eğitimi, Sağlık Yönetimi, Tıbbi Genetik, Üroloji ve Veterinerlik alt alanlarından oluşmaktadır.


2013 yılı içerisinde ilgili alanlardaki öğretim üyelerinden bir kurul oluşturulması ve yayına hazırlık çalışmalarına başlanması planlanmaktadır.

Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü İnternet Sayfası
Proje hakkında ayrıntılı bilgilere ve çalışması tamamlanan sözlüklere www.tubaterim.gov.tr adresinden ulaşılabilir.


www.tubaterim.gov.tr

İlk olarak Sosyal Bilimler Terimleri Sözlüğü bu sayfadan arama motoru ile kullanıma sunulmuştur. Doğa Bilimleri, Mühendislik ve Tıp Terimleri sözlüklerinin yayına hazırlık çalışmaları tamamlandığında yine bu sayfadan kullanıma sunulacaktır.
Tüm kullanıcılar arama motoru ile terim arayabilmekte; sayfaya üye olan kullanıcılar ise aynı zamanda terimlere yorum yapabilmekte ve kendileri de sözlükte yer almasını istedikleri terimlerin tanımlarını yaparak projeye katkı sunabilmektedirler.
İnternet sayfasına 2011 yılı başından itibaren 1412 kişi üye olmuş ve bu kişilerin %24’ünü Doktora Mezunu kişiler, %47’sini Akademik/Eğitim meslek grubunda olan kişiler oluşturmaktadır.


Eğitim durumuna göre üye dağılımı


Meslek gruplarına göre üye dağılımı

www.tubaterim.gov.tr’ye Ödül

Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü internet sayfasına (www.tubaterim.gov.tr), 2012 Bilişim Hizmet Ödülleri kapsamında “Eğitim Sitesi” kategorisinde üçüncülük ödülü verilmiştir.

 

Türkiye Bilişim Derneği’nin 21-23 Kasım 2012 tarihleri arasında düzenlediği “29. Ulusal Bilişim Kurultayı”nda Eğitim Sitesi ödülünü, Türkiye Bilimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. Ahmet Cevat Acar, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Nihat Ergün’den aldı.


Türkçe Bilim Terimleri Sözlüğü iletişim bilgileri:

E-posta: bilimterimleri@tuba.gov.tr
İnternet: www.tubaterim.gov.tr