İçindekiler
Dergi Arşivi

Türkiye’nin Otomotiv Stratejisi Üzerine

Ertuğrul YEŞİL / Sanayi ve Teknoloji Uzmanı (Sanayi Genel Müdürlüğü)

 

Dünyada otomotiv sektörü, gün geçtikçe gelişen ve ülke ekonomileri için önemi artan bir sektördür. Benzer şekilde ülkemizde de otomotiv sektörü, üretim içindeki payı ve ekonomik katkı oranı değerlendirildiğinde, imalat sanayi içinde önde gelen sektörler arasında yer almaktadır. Sektörün yurt içinde yaratmış olduğu değerler (yurt içi girdi kullanımı ve katma değer toplamı) ekonomide çok önemli bir yere sahiptir. Sektörün imalat sanayi toplam üretimi içindeki payı imalat sanayi sektörler ortalamasının üstündedir.

2008 yılının sonlarına doğru meydana gelen küresel finansal kriz, diğer tüm sektörlerde olduğu gibi ülkemiz otomotiv sektöründe de etkilerini göstermiş ve bu sektörde pazarın daralmasına neden olmuştur. Bu noktada, 2008 yılının Aralık ayında düzenlenen Ekonomi Koordinasyon Kurulu’nda (EKK) sektör temsilcileri tarafından acil olarak ele alınması gereken sorunlar dile getirilmiş ve bu sorunların çözümüne yönelik strateji geliştirme görevi ise EKK tarafından Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na verilmiştir.

Bu kapsamda, sektörün orta ve uzun vadedeki taleplerine cevap verebilmek ve sektöre bir gelecek perspektifi çizebilmek adına katılımcı bir yaklaşımla sürdürülen strateji çalışmaları Mayıs 2011 itibarıyla tamamlanmıştır. Ortaya çıkan Türkiye Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2011-2014) 02.05.2011 tarihli ve 2011/10 numaralı Yüksek Planlama Kurulu kararı ile onaylanmış ve 05.05.2011 tarihli ve 27925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Bölgede Üretim Merkezi ve Ar-Ge Üssü Olmak” vizyonu çerçevesinde, 2011–2014 yıllarını kapsayan Türkiye Otomotiv Sektörü Stratejisi’nin genel amacı, “Otomotiv Sektörünün Sürdürülebilir Küresel Rekabet Gücünü Artırmak ve İleri Teknoloji Kullanımının Ağırlıklı Olduğu Katma Değeri Yüksek Bir Yapıya Dönüşümünü Sağlamak” olarak belirlenmiştir.

Bu genel amacı gerçekleştirmek üzere, otomotiv sektörünün güçlü ve zayıf yönleri ile sahip olduğu fırsatlar ve karşı karşıya kaldığı tehditler göz önünde bulundurularak şu hedefler tespit edilmiştir:

- Ar-Ge altyapısını iyileştirmek,
- Şirketlerin tasarım, üretim, markalaşma beceri ve kapasitelerini artırmak,
- Otomotiv sektöründe iç ve dış pazarları geliştirmek,
- Hukuki ve idari düzenlemeleri iyileştirmek,
- Fiziki altyapıyı geliştirmek.

Tespit edilen beş hedefe ilişkin toplam 27 eylem belirlenmiştir.

Bununla birlikte, kamu, özel sektör ve üniversitelerin ilgili temsilcilerinin katılımıyla otomotiv sektörünün sürdürülebilir ve rekabetçi bir yapı kazandırılması amacıyla ‘Eylem Planı’ hazırlanmıştır. Eylem Planı, eylemlerin hangi kurumlar tarafından, hangi kurumlarla işbirliği içerisinde, hangi sürede gerçekleştirileceğini göstermekte ve eylemin çerçevesini tanımlamaktadır.

Bu kapsamda, Türkiye Otomotiv Strateji Belgesi ve Eylem Planı’nın Resmi Gazete’de yayımlanmasını müteakip, eylem planının uygulama, izleme ve değerlendirme aşamasına geçilmiş, Eylem Planı çerçevesinde birçok gelişme kaydedilmiş ve özellikle otomotiv sektörünün desteklenmesine ve çevrenin korunmasına yönelik eylemlerde önemli bir aşamaya gelinmiştir.

Bu eylemlerden bazıları şunlardır:

Eylem 1.1. “Tasarım doğrulama, dayanım, yol ve araç testleri yapılması için test merkezleri ve rüzgâr tüneli kurulacak ve mevcut test merkezleri sanayinin ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilecektir” kapsamında; Bursa Yenişehir’de kurulması planlanan Test Merkezi ile ilgili arsanın Türk Standardları Enstitüsü Başkanlığı’na (TSE) tahsis işlemleri tamamlanmıştır. Bu arsaya yapılacak pistler ve laboratuvarlar ile ilgili fizibilite çalışması ve kamulaştırma işlemleri tamamlanmıştır. TSE’ye tahsis edilen arsanın en verimli şekilde kullanılması ve otomotiv sektörümüzün ihtiyaç duyduğu pistleri ve laboratuvarların yapılması bu projedeki en temel amaç olmakla birlikte test merkezinin sadece ülkemiz imalatçılarına değil tüm dünyaya hizmet verecek şekilde kurgulanacağı söylenebilir.

Eylem 2.3. “Türkiye’nin ‘İklim Değişikliği’ kapsamındaki ulusal vizyonu doğrultusunda alternatif yakıt kullanımının yaygınlaştırılmasını sağlamak amacıyla elektrikli araçlarda kullanılan batarya ve alternatif yakıt kullanan araçların ana parçalarının üretimi desteklenecektir” kapsamında; ülkemizin 2023 vizyonu içerisinde yer alan yerli araç teknolojilerinin geliştirilmesi amacı doğrultusunda, TÜBİTAK bünyesinde bir çalışma başlatılmış, Bakanlığın da çalışmalarına dâhil olduğu söz konusu süreçte, üretim sürecini de içeren Ar-Ge destek projesinin elektrikli araç üzerine olması kararlaştırılmıştır.

Bu çerçevede, TÜBİTAK Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı (1007 Programı) kapsamında Bakanlığın müşteri kurum olarak yer aldığı “Elektrikli Araç Teknolojilerinin Geliştirilmesi” ihtiyaç başlığına yönelik, Kamu Araştırmaları Destek Grubu (KAMAG) tarafından çağrı duyurusu 18/02/2013 tarihi itibarıyla yayınlamış ve çağrı kapanış tarihi 24/05/2013 olarak belirlenmiştir. Bahse konu çağrı kapsamında, elektrikli araç teknolojilerinden kritik nitelikte olan bileşenlerin yerli olarak geliştirilmesi ve buna bağlı olarak geliştirilen bu bileşenlerin kullanıldığı yerli elektrikli araç üretilmesi amaçlanmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonunda, projesi birinci seçilen firmayla bütçe konusunda anlaşma sağlanamamış ve çağrı sonlandırılmıştır.

Eylem 3.4. “Çevre dostu araçların kullanımının yaygınlaştırılması için toplumda farkındalık seviyesinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır” ve Eylem 3.5 “Çevreye duyarlı araçların kullanımı özendirilecektir” kapsamında; çevre dostu araçların sınıflandırılması için teknik kriterlerin belirlenmesi, LPG’li araçların kapalı otoparklardan yararlanması ve CNG, LNG ve LPG yakıtlı araçların da ÖTV desteklerinden yararlanmasına ilişkin Bakanlık koordinasyonunda ilgili kurum/kuruluşlarca çalışmalar yapılmıştır.

Tüm bu gelişmelerin yanı sıra, Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı’nın izlenmesi, değerlendirilmesi ve gerekli görüldüğü hallerde eylemlerin revize edilmesi görevlerine sahip bir Yönlendirme Kurulu oluşturulmuş olup söz konusu strateji belgesi ve eylem planı kapsamında yaşanan gelişmeler tüm paydaşlarla dönemsel olarak Yönlendirme Kurulu Toplantılarında ele alınmıştır.

Diğer taraftan, ülkemizde son yıllarda yaşanan ekonomik gelişmeyle, otomotiv sanayinin rekabetçi konumu birleşince ortaya otomotiv ihracatçısı bir ülke çıkmış ve son yıllarda durağan bir yapısı olsa da otomotiv sektöründe aşağıdaki tabloda da görüldüğü üzere önemli gelişmeler elde edilmiştir:

Tablo 1. Türkiye’de Otomotiv Sektörü (2004-2014)

 

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Değişim %

(‘14-‘04)

Üretim

(x1000)

823

879

988

1.099

1.147

870

1.095

1.189

1.073

1.126

1.170

42,2

Pazar

(x1000)

741

758

665

645

526

575

793

910

817

893

807

8,9

İhracat

(x1000)

518

561

706

829

920

637

763

801

745

843

902

74,1

İhracat (mil. $)

8.288

9.566

11.886

15.903

18.326

12.251

13.812

15.803

15.148

17.000

18.063

117,9

Kaynak: 0SD, TUİK

Türkiye, küresel krizin etkilerini yitirmesi ve ihracatta en önemli pazarımız olan AB’de başlayan ekonomik iyileşme sonucu 2014 yılı verilerine göre;
- Dünyada otomotiv üretiminde 17’inci,
- Avrupa Birliği’nde;
? Otobüs üretiminde 2’nci,
? Hafif ticari araç üretiminde 1’inci,
? Ağır kamyon üretiminde 2’nci,
? Otomobil üretiminde 8’inci,
? Toplam üretimde 6’ncı sırada yer almıştır.

Ancak yine de mevcut üretim ve ihracat rakamlarıyla sektörün 2023 hedefleri olan 4 milyon adet üretim, 3 milyon adet ihracat ve 75 milyar dolar ihracat gelirinin uzağında kalınacağı söylenebilir. Bu anlamda, yerli marka aracın bir an evvel hayata geçirilmesi ve iç pazarın gelişmesi doğrultusunda stratejik bir yol haritasının izlenmesi elzemdir.

Türkiye Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2015-2018) Hazırlık Çalışmaları
2011/10 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı’na istinaden 5 Mayıs 2011 tarih ve 27925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Türkiye Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı’nın (2011-2014) uygulama süreci 2014 yılı sonu itibarıyla sona ermiştir.

Türkiye Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı’na (2011-2014) ait uygulama süreci sonrasında otomotiv sektörünün rekabet edebilirliğinin sürdürülerek artırılması amacıyla sektör paydaşlarının ortak mutabakatıyla sorunların ortaya konup, çözüme yönelik yol haritasının belirlenmesi büyük önem arz etmektedir.

Bu kapsamda; Bakanlığımızca söz konusu belgenin yenilenmesine yönelik çalışmalar çerçevesinde ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla 17.09.2014 tarihinde bir çalıştay gerçekleştirilmiştir. Bahse konu çalıştay sonucunda 2015-2018 yıllarını kapsayan “Türkiye Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi Eylem Planı” taslağı hazırlanmış ve ilgili kurum ve kuruluşlardan Eylem Planı ve mevcut durum taslağına ilişkin görüş ve öneriler talep edilmiştir.

Mevcut durum ve GZFT analizinden elde edilen tespitler ve orta vadeli ihtiyaçlar kullanılarak, otomotiv sektörüne ilişkin sorun alanları ve çözüme yönelik hedefler belirlenmiştir. Öncelikli sorun alanlarından hareketle, sektöre ilişkin vizyon ve genel amaç belirlenerek; bu vizyona ve genel amaca yönelik 3 temel hedef tespit edilmiştir.

Bu bağlamda, söz konusu Strateji Belgesi Taslağı’nda, otomotiv sektörünün vizyonu;

Sahip olduğu yerli markaları ile dünya otomotiv pazarında söz sahibi olmak”,

genel amaç;
Güçlü ve rekabetçi tedarik sanayi ve kendi ürettiği yerli markaları ile ileri teknoloji kullanımını yaygınlaştırmak ve katma değer oranını yükseltmek”,

hedefler;
- Yerli marka araç üretimi için gerekli altyapıyı oluşturmak,
- Sektörün markalaşma kabiliyetini ve küresel rekabet gücünü artırmak,
- Otomotiv sektörünün güçlendirilmesine yönelik hukuki ve idari düzenlemeler geliştirmek olarak belirlenmiştir.

Mevcut haliyle “Türkiye Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2015-2018)” taslağında 3 temel hedef altında 15 eylem yer almakta olup ilgili kurum ve kuruluşlardan taslağa ilişkin görüş ve önerilerin Bakanlığımıza iletilmesi talep edilmiştir. Taslağın nihai hale getirilmesine yönelik çalışmalar sorumlu ve ilgili kuruşlarla koordineli olarak yürütülmektedir.

Bu bağlamda, taslak Eylem Planı’nda hedeflenen bazı hususlar şunlardır:

- Uluslararası pazarda sahip olunacak yerli marka aracın ve markayı ayakta tutacak teknolojinin elde tutulması, bu bağlamda yerli marka araç üretiminin gerçekleştirilmesi için araç kategorisinin belirlenmesi ve aracın geliştirilmesi için özendirici mekanizmaların devreye konulması hedeflenmektedir.

- Ülkemizde içten yanmalı motorların üretimine yönelik bilgi birikimini yaygınlaştırmak ve nitelikli insan yetiştirmek üzere mükemmeliyet merkezinin kurulması planlanmaktadır.

- Pilot olarak seçilecek bir bölgede ilgili sektörde faaliyet gösteren işletmelerin verimliliğine dair analiz yapılması hedeflenmektedir.

- Tip onay belgelendirme ve testleri, piyasa gözetim ve denetimi, muayene, tescil, strateji-politika geliştirme, çevresel etki kontrolü, ithalat kontrolü gibi süreçlerin hepsinin AB ülkelerinde olduğu gibi tek elden yürütüldüğü bir kurum kurulması hedeflenmektedir.

- Otomotiv ana ve yan sanayinde, ilgili kurum ve kuruluşlarca ihtiyaç duyulan alanlarda Ar-Ge faaliyetleri yürütecek bir yapının kurulması öngörülmektedir.

Diğer taraftan, Otomotiv Sektörü Strateji Belgesi ve Eylem Planı’nın izlenmesi, değerlendirilmesi ve gerekli görüldüğü hallerde eylemlerin revize edilmesi görevlerine sahip bir Yönlendirme Kurulu oluşturulacaktır. Yönlendirme Kurulu, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürü veya görevlendireceği bir daire başkanı ile eylemlerden sorumlu ve ilgili kurum ve kuruluş temsilcilerinden oluşacaktır. Yönlendirme Kurulu toplantıları Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından belirlenecek dönemlerde ya da gerekli görülen durumlarda toplanacaktır. Yönlendirme Kurulu toplantılarına ilgili diğer kurum ve kuruluşların yetkilileri ile özel sektör temsilcileri de davet edilebilecektir. Yönlendirme Kurulu tarafından karar alınması durumunda eylem bazında çalışma grubu oluşturulabilecektir. İzleme ve Değerlendirme sürecindeki tüm sekretarya işlemleri Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından yürütülecektir.

Otomotiv sektörü, tedarik sanayi ve ilişkili olduğu hizmet sektörlerini de kapsayacak şekilde ele alındığında, Türkiye ekonomisi için son derece kritik önemi bulunan bir sektördür. Bu itibarla; sektörün yurtiçindeki ekonomik gelişmeye azami ölçüde katkı sunabilmesi için sektöre yönelik doğru politikaların hayata geçirilmesine ihtiyaç vardır. Bu doğrultuda; kamunun ve özel sektörün, doğru politikaların tasarımı için sürekli ve düzenli olarak birlikte çalışması büyük önem taşımaktadır.